{"id":101224,"date":"2023-05-28T09:55:37","date_gmt":"2023-05-28T07:55:37","guid":{"rendered":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/?p=101224"},"modified":"2024-09-11T17:09:57","modified_gmt":"2024-09-11T15:09:57","slug":"przemiana-nowy-teatr-premiera-mateusz-gorniak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/przemiana-nowy-teatr-premiera-mateusz-gorniak\/","title":{"rendered":"Mateusz G\u00f3rniak: W „Przemianie” zastanawiamy si\u0119, jakie s\u0105 potencja\u0142y w mutowaniu [WYWIAD]"},"content":{"rendered":"\n

Ostatnia premiera sezonu 2022\/23 w Nowym Teatrze zapowiada si\u0119 arcy ciekawie. M\u0142odzi tw\u00f3rcy wzi\u0119li na warsztat klasyczny utw\u00f3r Franza Kafki. O tym, czego spodziewa\u0107 si\u0119 po spektaklu Przemiana<\/em>, opowiedzia\u0142 nam odpowiadaj\u0105cy za dramaturgi\u0119 i scenariusz Mateusz G\u00f3rniak. <\/h2>\n\n\n\n

\u2013 Gregor Samsa obudzi\u0142 si\u0119 pewnego rana z niespokojnych sn\u00f3w, stwierdzi\u0142, \u017ce zamieni\u0142 si\u0119 w \u0142\u00f3\u017cku w potwornego robaka” \u2013 otwieraj\u0105ce \u201ePrzemian\u0119” Franza Kafki zdanie sta\u0142o si\u0119 popkulturow\u0105 klisz\u0105 opisuj\u0105c\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne spo\u0142ecze\u0144stwa alienacji i wyczerpania. Cho\u0107 na pierwszy rzut oka brzmi ono jak pocz\u0105tek body-horroru albo metafora depresji, uwodzi przede wszystkim jako forma sprzeciwu wobec uczestnictwa w globalnej pogoni za zyskiem i efektywno\u015bci\u0105.<\/em> Takimi s\u0142owami sw\u00f3j spektakl opisuj\u0105 jego tw\u00f3rcy. Duet re\u017cyser Grzegorz Jaremko i scenarzysta\/dramaturg Mateusz G\u00f3rniak postanowili z uwag\u0105 przyjrze\u0107 si\u0119 przemianom, kt\u00f3re zachodz\u0105 tu i teraz. Poniek\u0105d weryfikuj\u0105 w ten spos\u00f3b spu\u015bcizn\u0119 klasyka literatury austriackiej. Pr\u00f3buj\u0105 jednak nie tyle wej\u015b\u0107 z nim w tw\u00f3rczy dialog, co raczej wykorzysta\u0107 go jako zaczyn do du\u017co dalszej dyskusji. Co z tego wszystkiego wyniknie, przekonamy si\u0119 ju\u017c 9 czerwca w czasie premiery, a potem na kolejnych spektaklach do 14 czerwca. <\/p>\n\n\n\n

Pod koniec maja spotka\u0142am si\u0119 z Mateuszem, by zapyta\u0107 go zar\u00f3wno o Przemian\u0119<\/em>, jak i zbli\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 now\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119. Jego Dwie powie\u015bci ruchu<\/em> uka\u017c\u0105 si\u0119 ju\u017c 7 czerwca nak\u0142adem Wydawnictwa Filtry. Pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 konwersacji przytaczam poni\u017cej, a ca\u0142o\u015b\u0107 rozmowy us\u0142yszycie 10 czerwca w moim podca\u015bcie Orbita Literacka<\/a>. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"Mateusz
Mateusz G\u00f3rniak, Dwie powie\u015bci ruchu<\/em>, Wydawnictwo Filtry<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Jagoda Gawliczek: Co robi Ci ten tekst w 2023? Jak si\u0119 czujesz z Przemian\u0105<\/em>?<\/h4>\n\n\n\n

Mateusz G\u00f3rniak: <\/strong>Mo\u017ce opowiem na pocz\u0105tku o tym, jak doszed\u0142em do miejsca, w kt\u00f3rym jeste\u015bmy. Ju\u017c czu\u0107 magi\u0119 teatru, ju\u017c wida\u0107 scenografi\u0119, jest znany plakat, a aktorzy graj\u0105. Historia Przemiany <\/em>zacz\u0119\u0142a si\u0119 jednak w listopadzie, kiedy wsp\u00f3\u0142prac\u0119 zaproponowa\u0142 mi Grzegorz Jaremko. Przyszed\u0142 do mnie z tematem, a dla mnie to by\u0142a \u015bwietna okoliczno\u015b\u0107. Tak\u017ce \u017cyciowo, bo miesi\u0105c wcze\u015bniej sko\u0144czy\u0142em pisa\u0107 drug\u0105 z Dw\u00f3ch powie\u015bci ruchu<\/em>. Bardzo potrzebowa\u0142em si\u0119 podj\u0105\u0107 kolejnego projektu, \u017ceby nie musie\u0107 zajmowa\u0107 si\u0119 rzeczami takimi jak \u017cycie. <\/p>\n\n\n\n

Zna\u0142em ten tekst wcze\u015bniej i my\u015bl\u0119, \u017ce by\u0142 dla mnie bardzo wa\u017cny, tak\u017ce ze wzgl\u0119du na ksi\u0105\u017ck\u0119 Kafka. Ku literaturze mniejszej<\/em>, kt\u00f3r\u0105 napisali F\u00e9lix Guattari i Gilles Deleuze. To dla mnie bardzo wa\u017cna praca w og\u00f3le w aktywno\u015bci literackiej, poniewa\u017c autorzy pokazuj\u0105 jak dokona\u0107 eksperymentu na jakim\u015b pisarzu. Robi\u0105 to z Kafki, wy\u0142uskuj\u0105c jego poczucie humoru i wampiryczne wcielenia. Pokazuj\u0105 autora, kt\u00f3ry jest zupe\u0142nie inny ni\u017c szkolne, uniwersyteckie czy psychoanalityczne interpretacje. Uwolnionego od mocnych znacze\u0144. Pisarza witalnego. <\/p>\n\n\n\n

Dla mnie przygotowanie scenariusza pod spektakl teatralny to bardzo g\u0142\u0119bokie wej\u015bcie w sam temat, czyli w to, \u017ce Gregor Samsa obudzi\u0142 si\u0119 pewnego rana z niespokojnych sn\u00f3w i stwierdzi\u0142, \u017ce zamieni\u0142 si\u0119 w robaka<\/em>. \u017beby to opowiedzie\u0107 dzisiaj, w 2023 roku, potrzebowali\u015bmy z Grzegorzem jakiego\u015b prologu. Ten dzieje si\u0119 w Miejskim Przedsi\u0119biorstwie Oczyszczania, kt\u00f3re kiedy\u015b mie\u015bci\u0142o si\u0119 w Nowym Teatrze na Madali\u0144skiego. Zaczynamy w\u015br\u00f3d \u015bmieciarzy, a potem uruchamiamy lawin\u0119 kolejnych mutacji. Gara\u017c pe\u0142en \u015bmieciarek zamienia si\u0119 w kino. Potem jest ju\u017c historia, kt\u00f3r\u0105 opowiedzia\u0142 Kafka. My opowiadamy j\u0105 jeszcze raz, \u017ceby zobaczy\u0107, czy taka przemiana mo\u017ce ze sob\u0105 nie\u015b\u0107 na przyk\u0142ad przyjemno\u015b\u0107. Chcieli\u015bmy zastanowi\u0107 si\u0119 nad tym, jakie s\u0105 potencja\u0142y w mutowaniu. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Sprawd\u017a te\u017c: Jonas Eika: Przewlek\u0142y kryzys sta\u0142 si\u0119 dla nas normalnym stanem [WYWIAD]<\/a><\/h3>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Przemiana g\u0142\u00f3wnego bohatera w znaczeniu dos\u0142ownym rozbija zastane porz\u0105dki i demaskuje strategie zachowania innych postaci. <\/h4>\n\n\n\n

Mamy bohatera, kt\u00f3ry dokonuje skoku na g\u0142\u00f3wk\u0119 z jednoczesnym kozio\u0142kowaniem w inn\u0105 form\u0119 bytu. Wok\u00f3\u0142 niego s\u0105 postaci, kt\u00f3re reprezentuj\u0105 r\u00f3\u017cne tr\u00f3jk\u0105ty spo\u0142eczne, kt\u00f3re s\u0105 opresjami. To przede wszystkim tr\u00f3jk\u0105t w\u0142adzy rodzinnej i kapitalistycznej, zwi\u0105zanej z prac\u0105. U Kafki Samsa by\u0142 komiwoja\u017cerem. Dzisiaj to by\u0142oby retro, dlatego mamy \u015bmieciarzy. To nie pracownicy fizyczni, nie wyrzucaj\u0105 \u015bmieci, a raczej kontrolerzy w wielkim przedsi\u0119biorstwie-molochu, przed kt\u00f3rym Samsa ucieka. Jest te\u017c rodzina, b\u0119d\u0105ca aparatem do wymuszania pos\u0142usze\u0144stwa. Bardzo du\u017co uwagi po\u015bwi\u0119camy temu, co z Kafki wyci\u0105gn\u0119li Deleuze i Guattari, czyli motywowi pochylonej g\u0142owy. <\/p>\n\n\n\n

Posta\u0107 ojca nie jest przez nas interpretowana w prosty, z\u0142owrogi spos\u00f3b, jako ojciec reprezentuj\u0105cy w\u0142adz\u0119. To slapstickowy przypadek. Nie jest mocnym bohaterem, kt\u00f3ry zdaje sobie spraw\u0119 z w\u0142asnej w\u0142adzy i j\u0105 realizuje. Jest w takim miejscu uk\u0142adu spo\u0142ecznego, \u017ce tak czy inaczej b\u0119dzie ferowa\u0142 wyroki, czy w\u0142a\u015bnie wymusza\u0142 pos\u0142usze\u0144stwo \u2013 rozumiane tak\u017ce jako to, by\u015bmy nie mutowali w \u017cadne monstra, tylko jednak byli zorganizowani w ludzki organizm, gdzie usta s\u0105 do oddychania, odbyt jest do wydalania i cz\u0142owiek jest do pracy i reprodukcji. Wa\u017cn\u0105 rzecz\u0105 jest dla nas te\u017c to, \u017ce Samsie si\u0119 to nie wydarza<\/em>. My\u015blimy o tym, jak o czym\u015b skrupulatnie zaplanowanym. Pos\u0142ugujemy si\u0119 kategori\u0105 improwizacji egzystencjalnej albo eksperyment\u00f3w ontologicznych. Jest tam bardzo du\u017co poszukiwa\u0144 wok\u00f3\u0142 stawania si\u0119 czym\u015b innym. Stoi za tym poczucie, \u017ce cz\u0142owiek jako zorganizowany organizm jest czym\u015b, co fajnie by\u0142oby porzuci\u0107 i poszuka\u0107 czego\u015b dalej. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"Mateusz
Prawie ca\u0142a ekipa „Przemiany”, fot. Maurycy Stankiewicz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Jak wygl\u0105da Wasz proces pracy z re\u017cyserem? <\/h4>\n\n\n\n

Od listopada spotykali\u015bmy si\u0119 w zasadzie co tydzie\u0144. Byli\u015bmy ze sob\u0105 w ci\u0105g\u0142ym kontakcie. Dla mnie, jako osoby pisz\u0105cej, to jest super, bo to zupe\u0142nie inny tryb pracy ni\u017c pisanie samemu i ewentualnie kontakt z wydawnictwem czy osob\u0105 redaktorsk\u0105 co par\u0119 miesi\u0119cy. Wzi\u0119li\u015bmy sobie to has\u0142o, \u017ce robimy eksperyment na Kafce. Poza Przemian\u0105<\/em>, z kt\u00f3rej motyw\u00f3w czy pojedynczych zda\u0144 korzystamy, jest tam kilkana\u015bcie innych miniatur Kafki, takich jak Posejdon, Troska g\u0142owy, Rodzina, Ma\u0142a bajka, Jama, G\u0142odom\u00f3r<\/em> i sporo innych. Mamy te\u017c Chaplina. Chcieli\u015bmy sprawdzi\u0107, jak tego Kafk\u0119 mo\u017cna dzisiaj opowiedzie\u0107 i do czego wykorzysta\u0107. W\u0142a\u015bnie teraz jest moment, kiedy po wielu miesi\u0105cach spekulowania i pracy przy stoliku, obserwujemy te delikatne jako\u015bci teatralne. Robi si\u0119 choreografia, scenografia jest ju\u017c postawiona, aktorzy pracuj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jak si\u0119 czujesz s\u0142ysz\u0105c sw\u00f3j tekst na scenie?<\/h4>\n\n\n\n

To jest super, bo ten tekst ju\u017c od dawna do mnie nie nale\u017cy. On by\u0142 po to, by zainicjowa\u0107 proces i od tamtej pory zadzia\u0142o si\u0119 z nim bardzo du\u017co. Niekt\u00f3re rzeczy, kt\u00f3re zosta\u0142y tam zapisane, lepiej zagra\u0107 ni\u017c wyg\u0142osi\u0107 ze sceny, wi\u0119c zosta\u0142y usuni\u0119te i pracuj\u0105 w motywacjach wewn\u0119trznych os\u00f3b na scenie. Ale te\u017c zastanawianie si\u0119 nad ka\u017cdym pojedynczym zdaniem, sytuacj\u0105 czy obrazem. Tutaj znowu z prywatnej perspektywy osoby pisz\u0105cej \u2013 to cudowna lekcja. Moment, w kt\u00f3rym Ma\u0142gorzata Hajewska przegl\u0105da Tw\u00f3j tekst i zastanawia si\u0119 nad r\u00f3\u017cnymi rzeczami ze swoj\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105, wiedz\u0105, do\u015bwiadczeniem i jeszcze milionem innych rzeczy, kt\u00f3re Haja ma, to czuj\u0119, \u017ce wynosz\u0119 stamt\u0105d bardzo du\u017co. Podejrzewam, \u017ce teraz po prostu pisz\u0119 lepiej ni\u017c przed poznaniem jej. M\u00f3wi\u0119 o jednej osobie z ca\u0142ego zespo\u0142u, ale to dlatego, \u017ce praca z ni\u0105 jest dla mnie wydarzeniem. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

My\u015bla\u0142e\u015b o wymawialno\u015bci swojego tekstu w kontek\u015bcie pracy aktor\u00f3w? <\/h4>\n\n\n\n

Zwraca\u0142em na to uwag\u0119. Wiedzia\u0142em te\u017c, \u017ce w teatrze jest inna formu\u0142a na robienie eksperyment\u00f3w. Inaczej pisze si\u0119 zdanie na scen\u0119, a inaczej takie, kt\u00f3re b\u0119dzie wydrukowane w ksi\u0105\u017cce. Wyobra\u017canie sobie ludzi, m\u00f3wi\u0105cych te teksty, to cz\u0119\u015b\u0107 tego procesu, tak samo jak czytanie samemu sobie na g\u0142os. Czasem na przyk\u0142ad prosi\u0142em wsp\u00f3\u0142lokatora, \u017ceby\u015bmy przeczytali razem dialog i s\u0142uchali\u015bmy jak to brzmi. Do tego dochodzi jeszcze ca\u0142e mn\u00f3stwo rzeczy, kt\u00f3re trafia do scenariusza. Czytanie stron HR na obcasach<\/em> czy r\u00f3\u017cnych poradnik\u00f3w dla przedsi\u0119biorstw, \u017ceby ten Kafka mocniej pracowa\u0142 we wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Podcasty z teoriami spiskowymi o wybuchaj\u0105cych z\u0119bach albo mongolskim robaku \u015bmierci. Du\u017co by\u0142o czasu, wi\u0119c du\u017co by\u0142o szukania. By\u0142o to dla mnie bardzo komfortowe, \u017ce ten eksperyment m\u00f3g\u0142 si\u0119 odby\u0107, bo mieli\u015bmy ku temu stworzone mo\u017cliwo\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Kto odpowiada za muzyk\u0119, a kto za scenografi\u0119?<\/h4>\n\n\n\n

Za muzyk\u0119 odpowiada Justyna Banaszczyk, a za scenografi\u0119 Anna Maria Kaczmarska w duecie z Miko\u0142ajem Ma\u0142kiem. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jak si\u0119 z nimi pracuje? <\/h4>\n\n\n\n

Jest cudownie. Fajnie, \u017ce ju\u017c pod koniec grudnia czy w styczniu pojawi\u0142 si\u0119 pierwszy projekt scenografii. Dla mojej wyobra\u017ani to by\u0142o super, \u017ce pracowali\u015bmy w tym samym momencie i wzajemnie si\u0119 nap\u0119dzali\u015bmy. Oni robili kolejne wersje scenografii, a ja dopisywa\u0142em kolejne sceny i to by\u0142o ze sob\u0105 w jakim\u015b dialogu. W teatrze nie ma samotno\u015bci pisania fikcji literackiej. To z jednej strony radosne, \u017ce tworzy si\u0119 rzeczy w jakiej\u015b sforze czy grupie. Z drugiej inaczej jest roz\u0142o\u017cona odpowiedzialno\u015b\u0107. Je\u015bli zaczn\u0119 tworzy\u0107 grafoma\u0144skie teksty do ksi\u0105\u017cki, to redaktor powie mi, \u017ce to grafomania i plik zostanie usuni\u0119ty. Tutaj przynosz\u0119 rzeczy do stolika, gdzie siedzi par\u0119na\u015bnie bardzo zaj\u0119tych os\u00f3b i ich czas leci. To bywa parali\u017cuj\u0105ce jak si\u0119 o tym za du\u017co pomy\u015bli. Na szcz\u0119\u015bcie jednak nikt mi nie powiedzia\u0142, \u017ce traci czas. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

I te\u017c inaczej ni\u017c w druku pojmowana jest tu finalno\u015b\u0107 tekstu.<\/h4>\n\n\n\n

Tak, ostateczna wersja tekstu b\u0119dzie wtedy, kiedy zostanie on wypowiedziany na scenie. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Nie mog\u0119 si\u0119 doczeka\u0107, a\u017c to zobacz\u0119 i us\u0142ysz\u0119! <\/h4>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

PRZEMIANA, Nowy Teatr, premiera 9 czerwca<\/p>\n\n\n\n

Re\u017cyseria:<\/strong>\u00a0Grzegorz Jaremko
Scenariusz i dramaturgia:<\/strong>\u00a0Mateusz G\u00f3rniak
Fragmenty<\/strong>\u00a0Przemiany<\/em>\u00a0Franza Kafki\u00a0
w t\u0142umaczeniu<\/strong>\u00a0Juliusza Kydry\u0144skiego
Scenografia:<\/strong>\u00a0Anna Maria Karczmarska, Miko\u0142aj Ma\u0142ek
Kostiumy:<\/strong>\u00a0Rafa\u0142 Domaga\u0142a
\u015awiat\u0142o i wideo:\u00a0<\/strong>Szymon Kluz
Muzyka:<\/strong>\u00a0Justyna Banaszczyk
Choreografia:<\/strong>\u00a0Iza Szostak
Charakteryzacja:\u00a0<\/strong>Zuzanna Siemi\u0144ska,\u00a0Liliana Sz\u0142apa-Boraty\u0144ska
Asystentka dramaturga:<\/strong>\u00a0Jowita Mazurkiewicz
Produkcja:<\/strong> Zuzanna Kubiak
Inspicjentka: <\/strong>Marta \u015amierzchalska<\/p>\n\n\n\n

Obsada:<\/strong> Bartosz Bielenia, Ma\u0142gorzata Hajewska-Krzysztofik, Ewelina Pankowska, Piotr Polak, Magdalena Pop\u0142awska, Jan Sobolewski<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ostatnia premiera sezonu 2022\/23 w Nowym Teatrze zapowiada si\u0119 arcy ciekawie. M\u0142odzi tw\u00f3rcy wzi\u0119li na warsztat klasyczny utw\u00f3r Franza Kafki. O tym, czego spodziewa\u0107 si\u0119 po spektaklu Przemiana, opowiedzia\u0142 nam odpowiadaj\u0105cy za dramaturgi\u0119 i scenariusz Mateusz G\u00f3rniak. \u2013 Gregor Samsa obudzi\u0142 si\u0119 pewnego rana z niespokojnych sn\u00f3w, stwierdzi\u0142, \u017ce zamieni\u0142 si\u0119 w \u0142\u00f3\u017cku w potwornego…<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":101227,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_wpscppro_custom_social_share_image":0,"_facebook_share_type":"","_twitter_share_type":"","_linkedin_share_type":"","_pinterest_share_type":"","_linkedin_share_type_page":"","_instagram_share_type":"","_selected_social_profile":[]},"categories":[6671],"tags":[3520,3273,346,1426,2474,6563],"thb-sponsors":[],"class_list":["post-101224","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wywiad","tag-miasto","tag-more","tag-nowy-teatr","tag-teatr","tag-wywiad","tag-wywiady-jagody","parent_cat_kultura"],"publishpress_future_action":{"enabled":false,"date":"2026-05-06 22:23:22","action":"change-status","newStatus":"draft","terms":[],"taxonomy":"category"},"publishpress_future_workflow_manual_trigger":{"enabledWorkflows":[]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/101224"}],"collection":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=101224"}],"version-history":[{"count":41,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/101224\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":101274,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/101224\/revisions\/101274"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/media\/101227"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=101224"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=101224"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=101224"},{"taxonomy":"thb-sponsors","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/thb-sponsors?post=101224"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}