{"id":105132,"date":"2023-09-06T09:05:00","date_gmt":"2023-09-06T07:05:00","guid":{"rendered":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/?p=105132"},"modified":"2024-10-10T12:49:44","modified_gmt":"2024-10-10T10:49:44","slug":"antje-ravik-strubel-w-lasach-ludzkiego-serca-wywiad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/antje-ravik-strubel-w-lasach-ludzkiego-serca-wywiad\/","title":{"rendered":"Antje R\u00e1vik Strubel: Tego, co widzisz, nigdy nie bierz za pewnik [WYWIAD] | MORE Ksi\u0105\u017ckowe"},"content":{"rendered":"\n

Przy urodzeniu mamy do dyspozycji dwie p\u0142cie i nawet nie mo\u017cemy ich sami wybra\u0107. Tak du\u017co m\u00f3wimy o jednostce i tak bardzo martwimy si\u0119 o nasz\u0105 wolno\u015b\u0107, a u samych podstaw w og\u00f3le nie ma wyboru. Czy to nie szale\u0144stwo? \u2013 <\/em>rozmowa z Antje R\u00e1vik Strubel, autork\u0105 powie\u015bci W lasach ludzkiego serca<\/em> (t\u0142. Agata Teperek).\u00a0<\/h2>\n\n\n\n

Z pisark\u0105 spotka\u0142am si\u0119 dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci festiwalu Literacki Sopot<\/a> oraz Wydawnictwa Pauza, nak\u0142adem kt\u00f3rego ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jagoda Gawliczek: W lasach ludzkiego serca <\/em>to powie\u015b\u0107, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z kr\u00f3tkich epizod\u00f3w. W ka\u017cdym z nich mamy inny zestaw bohater\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich wraca, ale w zupe\u0142nie innej konfiguracji. Tu przychodzi czas na wyznanie. Kompletnie si\u0119 w nich pogubi\u0142am. Na pewnym etapie nie by\u0142am ani troch\u0119 pewna, kto jest kim. Rozwa\u017ca\u0142am nawet, czy nie rozpisa\u0107 sobie wszystkich postaci. Potem pomy\u015bla\u0142am jednak, \u017ce mo\u017ce w\u0142a\u015bnie o to chodzi\u0142o. Mo\u017ce to mira\u017c, w kt\u00f3rym w r\u00f3\u017cnych kombinacjach odtwarzaj\u0105 si\u0119 w sumie podobne do\u015bwiadczenia.\u00a0<\/h4>\n\n\n\n

Antje R\u00e1vik Strubel: Za t\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 kryje si\u0119 kilka pomys\u0142\u00f3w. Po pierwsze, chcia\u0142am, \u017ceby ka\u017cd\u0105 histori\u0119 czytano osobno. Tak naprawd\u0119 nie ma wi\u0119c znaczenia, czy potrafisz pod\u0105\u017ca\u0107 za dan\u0105 postaci\u0105, czy nie, poniewa\u017c ka\u017cdy epizod broni si\u0119 sam. Po drugie, to jest pisane jak taniec. Czasem rozpoznajesz jak\u0105\u015b osob\u0119, czasem nie, bo ta\u0144cz\u0105c przy Tobie, stale si\u0119 odwraca. Je\u015bli spojrzysz na ni\u0105 pod innym k\u0105tem, mo\u017cesz rozpozna\u0107 pewne cechy lub nie. Dok\u0142adnie o to mi chodzi\u0142o.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki temu zabiegowi du\u017co mocniej zwraca\u0142am uwag\u0119 na intymno\u015b\u0107 mi\u0119dzy postaciami. Ka\u017cde z nich pr\u00f3buje j\u0105 znale\u017a\u0107 na r\u00f3\u017cne, ale w sumie podobne sposoby. <\/h4>\n\n\n\n

Tak, chodzi tu o intymno\u015b\u0107, ale te\u017c o r\u00f3\u017cne wersje po\u017c\u0105dania, o kt\u00f3rych zwykle a\u017c tak cz\u0119sto nie czytamy. Chcia\u0142am poruszy\u0107 temat po\u017c\u0105dania queerowego. My\u015bl\u0119, \u017ce mam w powie\u015bci tylko 1 lub 2 postacie heteroseksualne. Szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce by\u0142o dla mnie pokazanie tych relacji w ramach narracji charakterystycznej dla klasycznych ameryka\u0144skich opowiada\u0144. Wzi\u0119\u0142am form\u0119 od Hemingwaya czy Carvera i pr\u00f3bowa\u0142am j\u0105 podwa\u017cy\u0107, wype\u0142niaj\u0105c j\u0105 r\u00f3\u017cnymi wersjami po\u017c\u0105dania, t\u0119sknoty, mi\u0142o\u015bci i intymno\u015bci. Swoj\u0105 drog\u0105, Pocz\u0105tek czego\u015b<\/em>, czyli pierwsza historia w mojej ksi\u0105\u017cce, to nawi\u0105zanie do Ko\u0144ca czego\u015b<\/em> Hemingwaya. U niego masz histori\u0119 faceta, kt\u00f3ry \u0142owi ryby i porzuca swoj\u0105 dziewczyn\u0119, bo si\u0119 ni\u0105 znudzi\u0142. Jest w tym co\u015b mocno patriarchalnego i maczystowskiego. Wzi\u0119\u0142am t\u0119 opowie\u015b\u0107 i pr\u00f3bowa\u0142am j\u0105 odwr\u00f3ci\u0107 zar\u00f3wno na poziomie narracji, jak i tego, jak prowadzimy relacje.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Do takiego mechanizmu pasuje s\u0142owo queerowanie<\/em>, bo nie chodzi w nim wy\u0142\u0105cznie o opisywanie zwi\u0105zk\u00f3w nieheteronormatywnych. Queerowanie<\/em> to przecie\u017c te\u017c wywracanie narracji na drug\u0105 stron\u0119, by podkopywa\u0107 w ten spos\u00f3b tradycje.\u00a0<\/h4>\n\n\n\n

Tak, to prawda. Bardzo lubi\u0119 to okre\u015blenie. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Natrafi\u0142am na postulat dotycz\u0105cy Twojej powie\u015bci, \u017ceby nie nazywa\u0107 jej ksi\u0105\u017ck\u0105 queerow\u0105<\/em>. To rzekomo etykietka, kt\u00f3ra mo\u017ce potencjalnie zniech\u0119ci\u0107 niekt\u00f3rych czytelnik\u00f3w na zasadzie to nie dla mnie, to zbyt polityczne<\/em>. Abstrahuj\u0105c od tego, czy cokolwiek w \u017cyciu prywatnym nie jest polityczne, chcia\u0142abym zapyta\u0107 Ci\u0119, czy sama u\u017cywasz tej etykiety, czy raczej od niej stronisz? <\/h4>\n\n\n\n

To bardzo trudne. Nie wiem dok\u0142adnie, jak jest z tym w Polsce, ale w samym Niemczech wiele os\u00f3b mo\u017ce odrzuci\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 przez tak\u0105 etykiet\u0119. Wola\u0142abym m\u00f3wi\u0107 o intymno\u015bci w szerszym kontek\u015bcie, wi\u0119c mo\u017ce dobrym pomys\u0142em by\u0142oby wprowadzenie tej ksi\u0105\u017cki do g\u0142\u00f3wnego nurtu. Z drugiej strony uwa\u017cam, \u017ce trzeba nazwa\u0107, o co chodzi, bo w przeciwnym razie to mo\u017ce ca\u0142kiem znikn\u0105\u0107. Moje podej\u015bcie zmienia si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od tego, do jakiej publiczno\u015bci si\u0119 zwracam. Na spotkaniach autorskich m\u00f3wi\u0119 o ksi\u0105\u017cce inaczej do spo\u0142eczno\u015bci queerowej, a inaczej do \u015brodowiska bardziej konserwatywnego. Temu drugiemu zwr\u00f3ci\u0142abym uwag\u0119 na odmienne formay po\u017c\u0105dania, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 nawet w ramach normatywnych zwi\u0105zk\u00f3w. Z publiczno\u015bci\u0105 queerow\u0105 rozmawia\u0142abym o tym, jak w ramach ksi\u0105\u017cki zmieniaj\u0105 si\u0119 to\u017csamo\u015bci moich postaci.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"Antje
Antje R\u00e1vik Strubel, W lasach ludzkiego serca<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Podoba\u0142o mi si\u0119, \u017ce poszczeg\u00f3lne osoby nie by\u0142y krystalicznie czyste, nie by\u0142y idealn\u0105 reprezentacj\u0105<\/em> swoich to\u017csamo\u015bci, cokolwiek by to mia\u0142o w rzeczywisto\u015bci znaczy\u0107. <\/h4>\n\n\n\n

To dla mnie bardzo wa\u017cne. Interesuje mnie podwa\u017canie tego rodzaju granic. Kiedy czuj\u0119, \u017ce czytelnik mo\u017ce oczekiwa\u0107 czego\u015b konkretnego, sprzeciwiam si\u0119 temu. To nie dotyczy wy\u0142\u0105cznie tej ksi\u0105\u017cki, ale te\u017c mojego pisarstwa w og\u00f3le. Gdy pisze mi si\u0119 za \u0142atwo, wiem, \u017ce co\u015b jest nie tak. To tak jakbym wr\u00f3ci\u0142a do pewnej normy lub narracji, kt\u00f3ra ju\u017c istnieje i zacz\u0119\u0142a za ni\u0105 pod\u0105\u017ca\u0107. Dla mnie takie co\u015b nie jest autentyczne, wi\u0119c wol\u0119 rzuca\u0107 sobie wyzwania w zakresie patrzenia na \u015bwiat. Czasem powoduje to w czytelnikach pewn\u0105 irytacj\u0119, ale to dobry moment, \u017ceby spyta\u0107: co si\u0119 teraz w\u0142a\u015bciwie dzieje? Dlaczego jestem zirytowany? <\/em>Zwykle ma to zwi\u0105zek z tym, jak patrzysz na rzeczywisto\u015b\u0107. Nigdy nie ufaj temu, co widzisz, ani nie bierz tego za pewnik, bo jest wi\u0119cej do zobaczenia ni\u017c tylko sama powierzchnia.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Wr\u00f3\u0107my do tego ta\u0144ca. Wirowanie nast\u0119puje momentami bardzo szybko. Stajesz twarz\u0105 w twarz z inn\u0105 osob\u0105 i widzisz siebie inaczej. Troch\u0119 jak odbijanie si\u0119 w r\u00f3\u017cnych lustrach.\u00a0<\/h4>\n\n\n\n

Widzisz inn\u0105 osob\u0119 i natychmiast zmieniasz trajektori\u0119. Ta druga osoba te\u017c widzi w Tobie co\u015b innego. Wszystko jest w ci\u0105g\u0142ym ruchu, nawet je\u015bli chodzi o sam\u0105 p\u0142e\u0107. Jedna z postaci staje si\u0119 ch\u0142opcem poprzez bycie po\u017c\u0105danym jako ch\u0142opiec.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

My\u015blisz, \u017ce jeste\u015bmy stwarzani przez pragnienia innych ludzi?<\/h4>\n\n\n\n

Tak! Czy to nie dobra my\u015bl?<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Pr\u00f3buj\u0119 przeanalizowa\u0107 na szybko moje relacje i chyba rzeczywi\u015bcie co\u015b w tym jest. Kto\u015b widzi ci\u0119 w okre\u015blony spos\u00f3b i chcesz troch\u0119 to potestowa\u0107. Otworzy\u0107 si\u0119 na t\u0119 dodatkow\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 siebie.\u00a0<\/h4>\n\n\n\n

To nie jest tak, \u017ce ta druga osoba narzuca Ci sw\u00f3j wizerunek Ciebie, a Ty pr\u00f3bujesz za wszelk\u0105 cen\u0119 si\u0119 nim sta\u0107. Przynajmniej tak\u0105 mam nadziej\u0119, bo to nie by\u0142oby zbyt dobre. My\u015bl\u0119 jednak, \u017ce odpowiadasz na pewien pogl\u0105d na sw\u00f3j temat. Je\u015bli czujesz, \u017ce jest tam jakie\u015b echo, kt\u00f3re Ci si\u0119 podoba i masz je w sobie, ten kto\u015b mo\u017ce pom\u00f3c Ci je wydoby\u0107.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

To bardzo wa\u017cne rozr\u00f3\u017cnienie. Gdzie Twoim zdaniem przebiega granica mi\u0119dzy czym\u015b potencjalnie dobrym a takim toksycznym narzucaniem woli? <\/h4>\n\n\n\n

My\u015bl\u0119, \u017ce musisz uwa\u017cnie siebie s\u0142ucha\u0107 i stale zadawa\u0107 sobie pytaniia. Tylko wtedy zrozumiesz, czy czujesz si\u0119 jak w pu\u0142apce, czy raczej czujesz si\u0119 wolny i wszystko jest dobrze. Bycie \u015bwiadomym siebie to og\u00f3lnie przydatne narz\u0119dzie. Warto wiedzie\u0107 i rozumie\u0107, jak si\u0119 masz.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"\"
Jagoda Gawliczek i Antje R\u00e1vik Strubel, archiwum prywatne<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

W Twojej ksi\u0105\u017cce pojawia si\u0119 te\u017c motyw relacji kole\u017ce\u0144skich, kt\u00f3re tak\u017ce otwieraj\u0105 nas na nowe mo\u017cliwo\u015bci. Postaci odkrywaj\u0105 pewne aspekty swojej seksualno\u015bci, kt\u00f3rych sobie nie u\u015bwiadamia\u0142y. Ich to\u017csamo\u015bci s\u0105 spektrum a nie czym\u015b ustalonym.\u00a0<\/h4>\n\n\n\n

Heteroseksualno\u015b\u0107 to dla mnie tylko koncepcja. Kiedy gdzie\u015b utkn\u0105\u0142e\u015b, nie wiesz, \u017ce mo\u017cesz dalej pod\u0105\u017ca\u0107 w r\u00f3\u017cnych kierunkach. Uwa\u017cam, \u017ce dobrze mie\u0107 t\u0119 \u015bwiadomo\u015b\u0107 i bawi\u0107 si\u0119 to\u017csamo\u015bciami, testowa\u0107 je na sobie. Przy urodzeniu mamy do dyspozycji dwie p\u0142cie i nawet nie mo\u017cemy ich sami wybra\u0107. Tak du\u017co m\u00f3wimy o jednostce i tak bardzo martwimy si\u0119 o nasz\u0105 wolno\u015b\u0107, a u samych podstaw w og\u00f3le nie ma wyboru. Czy to nie szale\u0144stwo? Jednocze\u015bnie, tak\u017ce w przypadku tej ksi\u0105\u017cki, nakrzyczano na mnie, \u017ce nienawidz\u0119 m\u0119\u017cczyzn i chc\u0119 si\u0119 ich pozby\u0107. To dziwne, bo przecie\u017c nikt nie krzyczy na autora, kt\u00f3ry pisze ca\u0142kowicie mizoginistyczne ksi\u0105\u017cki. Agresja, kt\u00f3ra ma zwi\u0105zek ze wszystkim, co nie jest w pe\u0142ni normatywnym pogl\u0105dem na p\u0142e\u0107, jest bardzo interesuj\u0105ca \u2013 jakby to by\u0142 ostatni bastion, na kt\u00f3rym mo\u017cemy polega\u0107. Opieramy si\u0119 na tego rodzaju koncepcji fizycznej, kt\u00f3ra musi zast\u0119powa\u0107 nam poczucie bezpiecze\u0144stwa. Je\u015bli i to stracimy, to b\u0119dziemy zgubieni. A Ty jak my\u015blisz, czemu tak jest?\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Ja? C\u00f3\u017c, my\u015bl\u0119, \u017ce m\u0119\u017cczy\u017ani w patriarchacie buduj\u0105 swoj\u0105 m\u0119sko\u015b\u0107 w oparciu o dominacj\u0119 nad kobietami. Je\u015bli trac\u0105 w\u0142adz\u0119, trac\u0105 punkt odniesienia, co mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 im przera\u017caj\u0105ce. Z drugiej strony w p\u00f3\u017anym kapitalizmie kupujemy dok\u0142adnie to, czego pragniemy. Wszystko opakowane i z etykiet\u0105. Mo\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b pr\u00f3buje podchodzi\u0107 tak r\u00f3wnie\u017c do to\u017csamo\u015bci p\u0142ciowej?\u00a0<\/h4>\n\n\n\n

Ale utrata w\u0142adzy nie wyja\u015bnia, dlaczego kobiety tak bardzo, a czasem nawet bardziej, trzymaj\u0105 si\u0119 tradycyjnych stereotyp\u00f3w dotycz\u0105cych p\u0142ci.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

\u015awiat uczy je, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie nale\u017cy post\u0119powa\u0107. By\u0107 mo\u017ce boj\u0105 si\u0119, \u017ce tradycyjnie post\u0119puj\u0105ce kobiety zabior\u0105 im tradycyjnych m\u0119\u017cczyzn, wi\u0119c sko\u0144cz\u0105 samotne i smutne. A przecie\u017c to m\u0119\u017cczy\u017ani w tym systemie zapewniaj\u0105 pomoc i opiek\u0119. Rozumiem, \u017ce mog\u0105 si\u0119 tego obawia\u0107.<\/h4>\n\n\n\n

No tak, zgadzam si\u0119. Wynika z tego koncepcja, \u017ce nale\u017cy utrzyma\u0107 wszystkich na miejscu i zachowywa\u0107 m\u0119sk\u0105 w\u0142adz\u0119. Je\u015bli kobiety nie dogadaj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105, to zostanie tak na zawsze.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Wr\u00f3\u0107my do Twojej ksi\u0105\u017cki. Bardzo wa\u017cn\u0105 bohaterk\u0105 jest w niej natura. <\/h4>\n\n\n\n

To prawda. Lubi\u0119 przebywa\u0107 na \u015bwie\u017cym powietrzu, na \u0142onie natury. W przyrodzie zawsze zachodz\u0105 jakie\u015b procesy \u2013 co\u015b ro\u015bnie, zmienia si\u0119. Dop\u00f3ki nie zostanie zaprowadzony porz\u0105dek, wszystko jest dzikie, w zasadzie nie do opanowania. Tu pojawia si\u0119 najwa\u017cniejsze pytanie mojej ksi\u0105\u017cki. Oczywi\u015bcie, jest zwi\u0105zane z pragnieniami i p\u0142ciami, kt\u00f3re opisuj\u0119. Co uwa\u017camy za naturalne, a co nienaturalne? Czym jest naturalna<\/em> przyroda i jaka jest nasza natura. <\/em>Je\u015bli spojrzymy na to z perspektywy historycznej, facet zawsze by\u0142 uwa\u017cany za osob\u0119 kulturaln\u0105, a kobieta za osob\u0119 stoj\u0105c\u0105 po stronie natury. To umo\u017cliwia jej pot\u0119pienie lub trzymanie poza kultur\u0105, poza spo\u0142ecze\u0144stwem. Potem to si\u0119 z kolei odwraca, gdy spojrzymy na seks, poniewa\u017c heteroseksualno\u015b\u0107 jest uwa\u017cana za naturaln\u0105,<\/em> a wszystko inne jest nienaturalne. Masz wi\u0119c ca\u0142kowicie odwrotne wyobra\u017cenie o naturze. Wszystkie te my\u015bli odegra\u0142y swoj\u0105 rol\u0119, kiedy pisa\u0142am t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119. Dlatego w\u0142a\u015bnie umieszczam moich bohater\u00f3w w r\u00f3\u017cnych wariantach przyrody.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Ka\u017cda historia ma swoje konkretne po\u0142o\u017cenie geograficzne: kaniony, rzeki i jeziora. To symboliczne wybory? <\/h4>\n\n\n\n

Przede wszystkim wybra\u0142am regiony i miejsca, w kt\u00f3rych sama by\u0142am. Gdy pisz\u0119, jedyna rzecz, kt\u00f3r\u0105 musz\u0119 naprawd\u0119 zna\u0107 bardzo dobrze, to miejsce, w kt\u00f3rym sytuuj\u0119 narracj\u0119. Potrzebuj\u0119 wiedzie\u0107, gdzie jestem i gdzie s\u0105 moi bohaterowie. Zawsze wybieram przestrzenie, kt\u00f3re znam na pami\u0119\u0107, wi\u0119c wsz\u0119dzie tam by\u0142am osobi\u015bcie. Prawdopodobnie jednak kryje si\u0119 za tym tak\u017ce jakie\u015b symboliczne znaczenie. Je\u015bli spojrzysz na lodowaty, \u015bnie\u017cny krajobraz w Finlandii lub pustyni\u0119 czy delt\u0119\u2026 tak, prawdopodobnie mo\u017cna to jako\u015b dodatkowo zinterpretowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Czy to te\u017c jaka\u015b forma zachowania tych miejsc zanim potencjalnie zostan\u0105 zniszczone w wyniku kryzysu klimatycznego?\u00a0<\/h4>\n\n\n\n

Tak, to wa\u017cne, ale to w niczym nie pomo\u017ce. By\u0142oby lepiej, gdyby mo\u017cna je by\u0142o rzeczywi\u015bcie zachowa\u0107. Polityka musi dzia\u0142a\u0107 znacznie szybciej. Na ca\u0142ym \u015bwiecie musz\u0105 zosta\u0107 wprowadzone r\u00f3\u017cne adekwatne prawa i decyzje. To nie wystarczy, je\u015bli my, jako jednostki, nie b\u0119dziemy ju\u017c lata\u0107 czy robi\u0107, co tylko chcemy. Bran\u017ce, dzia\u0142aj\u0105ce na du\u017c\u0105 skal\u0119, r\u00f3wnie\u017c musz\u0105 si\u0119 zmieni\u0107.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Paradoksalnie, wraca tu temat queerowania. Wydaje si\u0119, \u017ce potrzebne jest w\u0142a\u015bnie to otwarcie si\u0119 na inne mo\u017cliwo\u015bci, podwa\u017canie ustalonych tradycji, empatyczne spojrzenie na nasze otoczenie. Kwestionowanie poj\u0119cia naturalno\u015bci<\/em>.\u00a0<\/h4>\n\n\n\n

Tak, to mo\u017ce pom\u00f3c. Pomaga w zasadzie wszystko, co wp\u0142ywa na rozumienie \u015bwiata. Jeste\u015bmy po\u0142\u0105czeni ze wszystkim wok\u00f3\u0142 nas. Dlatego ka\u017cdego, kto jest u w\u0142adzy, nale\u017cy nauczy\u0107 patrze\u0107 na sprawy inaczej ni\u017c do tej pory. To w zasadzie tyle. Mam na my\u015bli nie tylko spo\u0142eczno\u015bci queer, ale te\u017c na przyk\u0142ad ludno\u015b\u0107 rdzenn\u0105. Wszyscy, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 w\u0142adzy, s\u0105 znacznie bardziej wyszkoleni w patrzeniu na \u015bwiat w inne sposoby ni\u017c ten dominuj\u0105cy. Jednoczcie si\u0119 i zmie\u0144cie og\u00f3lny pogl\u0105d na to, jak mo\u017cemy si\u0119 zachowywa\u0107. Niestety, to wszystko jest bardzo idealistyczne. Bardzo podoba mi si\u0119, co powiedzia\u0142a George Eliot: celem sztuki jest sprawia\u0107, by\u015bmy byli bardziej empatyczni wobec siebie i \u015bwiata. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Czy taki jest cel Twojego pisania?<\/h4>\n\n\n\n

Zdecydowanie. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Sprawd\u017a te\u017c: Marie NDiaye: pr\u00f3buj\u0119 nigdy nie p\u0142aka\u0107 nad losami swoich bohater\u00f3w [WYWIAD]<\/a><\/h3>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przy urodzeniu mamy do dyspozycji dwie p\u0142cie i nawet nie mo\u017cemy ich sami wybra\u0107. Tak du\u017co m\u00f3wimy o jednostce i tak bardzo martwimy si\u0119 o nasz\u0105 wolno\u015b\u0107, a u samych podstaw w og\u00f3le nie ma wyboru. Czy to nie szale\u0144stwo? \u2013 rozmowa z Antje R\u00e1vik Strubel, autork\u0105 powie\u015bci W lasach ludzkiego serca (t\u0142. Agata Teperek).\u00a0…<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":105134,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_wpscppro_custom_social_share_image":0,"_facebook_share_type":"","_twitter_share_type":"","_linkedin_share_type":"","_pinterest_share_type":"","_linkedin_share_type_page":"","_instagram_share_type":"","_selected_social_profile":[]},"categories":[6671],"tags":[3248,7529,3520,4912,3665,2474,6563],"thb-sponsors":[],"class_list":["post-105132","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wywiad","tag-ksiazki","tag-long-story","tag-miasto","tag-more-ksiazkowe","tag-wydawnictwo-pauza","tag-wywiad","tag-wywiady-jagody","parent_cat_kultura"],"publishpress_future_action":{"enabled":false,"date":"2026-04-23 23:01:50","action":"change-status","newStatus":"draft","terms":[],"taxonomy":"category"},"publishpress_future_workflow_manual_trigger":{"enabledWorkflows":[]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/105132"}],"collection":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=105132"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/105132\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":105143,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/105132\/revisions\/105143"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/media\/105134"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=105132"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=105132"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=105132"},{"taxonomy":"thb-sponsors","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/thb-sponsors?post=105132"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}