{"id":106676,"date":"2023-10-05T13:04:04","date_gmt":"2023-10-05T11:04:04","guid":{"rendered":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/?p=106676"},"modified":"2024-10-10T12:49:43","modified_gmt":"2024-10-10T10:49:43","slug":"jon-fosse-septologia-wywiad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/jon-fosse-septologia-wywiad\/","title":{"rendered":"Jon Fosse, tegoroczny laureat Literackiej Nagrody Nobla: Pisanie to akt s\u0142uchania [WYWIAD]"},"content":{"rendered":"\n

\u2013 Szczerze m\u00f3wi\u0105c, w og\u00f3le nie spodziewa\u0142em si\u0119, \u017ce <\/em>Septologia zostanie dobrze przyj\u0119ta. Przeciwnie. Kiedy ju\u017c j\u0105 sko\u0144czy\u0142em, my\u015bla\u0142em, \u017ce wi\u0119kszo\u015bci ludzi ta powie\u015b\u0107 si\u0119 w og\u00f3le nie spodoba<\/em> \u2013 rozmowa z Jonem Fosse, dramaturgiem, pisarzem, poet\u0105 i tegorocznym laureatem Literackiej Nagrody Nobla.  <\/h3>\n\n\n\n

2 dni z \u017cycia malarza, w kt\u00f3rych rozmawia z s\u0105siadem, ratuje przyjaciela, (roz)poznaje nieznajom\u0105 i przygarnia pieska \u2013 to w du\u017cym uproszczeniu fabu\u0142a Septologii<\/em> czy raczej nie\u015bmia\u0142a pr\u00f3ba uporz\u0105dkowania tego, co si\u0119 w tej ksi\u0105\u017cce wydarza. \u0141atwo jednak zagubi\u0107 si\u0119 w g\u0105szczu podobnych do siebie imion bohater\u00f3w i nak\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na siebie anegdot. Autor du\u017co uwagi po\u015bwi\u0119ca \u015bwiat\u0142u i l\u015bnieniu, nieoczekiwanym perspektywom i odleg\u0142ym planom czasowym. Ryzykuj\u0105c patos: ta ksi\u0105\u017cka jest jak fiord, z dzikimi pr\u0105dami pod spokojn\u0105 tafl\u0105, z krystalicznie przejrzystym powietrzem, z otaczaj\u0105cymi go ostrymi, czarnymi ska\u0142ami. To do\u015bwiadczenie, kt\u00f3rego nie spos\u00f3b zapomnie\u0107. Pozostaje pytanie, czy widniej\u0105cy na ok\u0142adce polskiego wydania krzy\u017c \u015awi\u0119tego Andrzeja to X na mapie, kt\u00f3re podpowiada zb\u0142\u0105kanym: tu jeste\u015b? M\u00f3wi co\u015b o przekraczaniu, byciu w drodze? A mo\u017ce raczej symbolizuje wszystkie obecne w tej powie\u015bci fabularne przeci\u0119cia? Sam Jon Fosse nie wierzy w s\u0142uszne interpretacje<\/em>, o czym mia\u0142am okazj\u0119 przekona\u0107 si\u0119 w czasie naszej rozmowy, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 na kilka dni przed og\u0142oszeniem wynik\u00f3w Literackiej Nagrody Nobla. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"Jon
Jon Fosse, Septologia<\/a><\/em>, wydawnictwo ArtRage, t\u0142. Iwona Zimnicka<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Jagoda Gawliczek: Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce Septologia <\/em>szalenie mnie poruszy\u0142a zw\u0142aszcza ze wzgl\u0119du na spos\u00f3b, w jaki piszesz o czasie i na to, jak przesz\u0142o\u015b\u0107 i tera\u017aniejszo\u015b\u0107 nieustannie si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 przenikaj\u0105. <\/h4>\n\n\n\n

Jon Fosse: Cieszy mnie, \u017ce w Polsce wysz\u0142y w\u0142a\u015bnie dwie pierwsze cz\u0119\u015bci Septologii<\/em>. Mam nadziej\u0119, \u017ce uka\u017c\u0105 si\u0119 te\u017c pozosta\u0142e. Swoj\u0105 debiutanck\u0105 powie\u015b\u0107 opublikowa\u0142em w 1983 roku. Mia\u0142em w\u00f3wczas 23 lata, ale powiedzia\u0142bym, \u017ce napisa\u0142em ten tekst maj\u0105c oko\u0142o 20 lat. U\u015bwiadamiam sobie, \u017ce m\u00f3j spos\u00f3b pisania nie zmieni\u0142 si\u0119 a\u017c tak bardzo przez 40 lat. Pisz\u0119 troch\u0119 tak, jak komponuje si\u0119 muzyk\u0119, czyli na przyk\u0142ad korzystaj\u0105c z powt\u00f3rze\u0144, p\u0119tli.  <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Czy zatem dane zdarzenie staje si\u0119 motywem, kt\u00f3ry powraca w ramach muzycznej kompozycji?<\/h4>\n\n\n\n

Za ka\u017cdym razem, gdy zaczynam pisa\u0107 co\u015b nowego, po prostu siadam i zaczynam pisa\u0107. Wiesz, jestem w takim wieku, \u017ce na pocz\u0105tku swojej kariery korzysta\u0142em z maszyny do pisania. Dopiero p\u00f3\u017aniej przesiad\u0142em si\u0119 na komputer. Przyzwyczai\u0142em si\u0119 do tego, \u017ce pisz\u0105c, po prostu popycham histori\u0119 do przodu. S\u0142ucham tego, co pisz\u0119. Nigdy, przenigdy niczego nie planuj\u0119, tak\u017ce nawet je\u015bli czas jest pod wieloma wzgl\u0119dami kluczowy dla mojego pisania, nie mam konkretnych pomys\u0142\u00f3w na jego wykorzystanie. Co wi\u0119cej, mam wra\u017cenie, \u017ce to, co w danym momencie pisz\u0119 \u2013 sztuk\u0119, powie\u015b\u0107 czy cokolwiek innego \u2013 jest ju\u017c napisane, jest gotowe i musz\u0119 to tylko jako\u015b zanotowa\u0107 zanim zniknie. Czasem udaje mi si\u0119 nawet stworzy\u0107 co\u015b od razu, bez konieczno\u015bci zmieniania czegokolwiek. Tak by\u0142o na przyk\u0142ad ze sztuk\u0105 Kto\u015b tu przyjdzie. <\/em>Powsta\u0142a za jednym zamachem, a to obecnie najcz\u0119\u015bciej wystawiany spo\u015br\u00f3d wszystkich moich dramat\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Z Septologi\u0105<\/em> by\u0142o inaczej, bo to du\u017co d\u0142u\u017csza powie\u015b\u0107. Musia\u0142em przesuwa\u0107 cz\u0119\u015bci tekstu, co\u015b doda\u0107, co\u015b pomin\u0105\u0107. Nie mam jednak \u017cadnej autorskiej metody. Nie przygotowuj\u0119 niczego z g\u00f3ry i nie chc\u0119 wiedzie\u0107 nic o tym, co b\u0119d\u0119 pisa\u0107. Chc\u0119, \u017ceby to przysz\u0142o do mnie samo z siebie w trakcie tego procesu. Za ka\u017cdym razem jest nieco inaczej, ale zawsze, gdy si\u0119 to udaje, to jest jak prezent, pochodz\u0105cy z zewn\u0105trz, a nie z wn\u0119trza mnie. Oczywi\u015bcie u\u017cywam przy tym swoich do\u015bwiadcze\u0144, tego, co przeczyta\u0142em i formu\u0142uj\u0119 my\u015bli we w\u0142asnym j\u0119zyku. To moje umiej\u0119tno\u015bci<\/em>. Ale to, co w\u0142a\u015bciwie si\u0119 tu dzieje, to w\u0142a\u015bnie ten prezent. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jest w tym zatem bardziej co\u015b z improwizacji, gdy ta w pewnym momencie staje si\u0119 piosenk\u0105.<\/h4>\n\n\n\n

To prawda. Jako nastolatek gra\u0142em w czym\u015b w rodzaju ch\u0142opi\u0119cego zespo\u0142u na gitarze elektrycznej i klasycznej. Zajmowa\u0142o mi to mn\u00f3stwo czasu. Mia\u0142em w\u00f3wczas 12, mo\u017ce 13 lat. Potem po prostu przesta\u0142em gra\u0107. Opu\u015bci\u0142em to miejsce. Jednocze\u015bnie porzuci\u0142em muzyk\u0119 i zacz\u0105\u0142em pisa\u0107. To, co pr\u00f3bowa\u0142em w jaki\u015b spos\u00f3b odtworzy\u0107 w pisaniu, to do\u015bwiadczenie grania muzyki. Kiedy grasz, s\u0142uchasz siebie, a je\u015bli nale\u017cysz do jakiego\u015b zespo\u0142u lub grupy, to oczywi\u015bcie tak\u017ce innych os\u00f3b. Zatem jest to proces s\u0142uchania i transformacji. Z pisaniem mam podobnie \u2013 nie chodzi o to, \u017ce relacjonuj\u0119 co\u015b, co prze\u017cy\u0142em lub opowiadam histori\u0119 opart\u0105 na czym\u015b, co zbada\u0142em. To po prostu akt s\u0142uchania.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Potrzebujesz ciszy, aby pisa\u0107?<\/h4>\n\n\n\n

Tak, zdecydowanie. Wiem, \u017ce niekt\u00f3rzy pisarze w\u0142\u0105czaj\u0105 muzyk\u0119 i to w jaki\u015b spos\u00f3b dodaje im energii, ale dla mnie jest to ca\u0142kowicie rozpraszaj\u0105ce. Akceptuj\u0119 tylko d\u017awi\u0119ki, pochodz\u0105ce z codziennego \u017cycia w mieszkaniu, czy wynikaj\u0105ce z ruchu ulicznego. To mi nie przeszkadza. Ale muzyka w ten czy inny spos\u00f3b jest niezwykle anga\u017cuj\u0105ca. Niepokoi mnie. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

W Septologii<\/em> przesz\u0142o\u015b\u0107 jest \u015bci\u015ble po\u0142\u0105czona z tera\u017aniejszo\u015bci\u0105, a Twoi bohaterowie prze\u017cywaj\u0105 je w tym samym czasie. My\u015blisz, \u017ce mo\u017cemy w jaki\u015b spos\u00f3b do\u015bwiadczy\u0107 tak\u017ce naszej przysz\u0142o\u015bci? Mo\u017ce tylko jeszcze jej nie rozpoznajemy, bo musi si\u0119 dopiero wydarzy\u0107. <\/h4>\n\n\n\n

Boj\u0119 si\u0119, \u017ce to mo\u017ce by\u0107 prawda, ale to przera\u017caj\u0105ca my\u015bl. Lars Nor\u00e9n, nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c szwedzki dramaturg, powiedzia\u0142 mi kiedy\u015b, \u017ce gdy pisa\u0142 o \u015bmierci ojca dosta\u0142 telefon, \u017ce jego w\u0142asny ojciec zmar\u0142. To mo\u017ce akurat nie ma nic wsp\u00f3lnego z przysz\u0142o\u015bci\u0105, ale pokazuje pewne po\u0142\u0105czenia, kt\u00f3re mog\u0105 si\u0119 wydarzy\u0107. Jestem pewien, \u017ce istniej\u0105 zar\u00f3wno w nas, jak i wok\u00f3\u0142 nas. Wielu z nich nie jeste\u015bmy \u015bwiadomi. Nie daliby\u015bmy rady \u017cy\u0107 i funkcjonowa\u0107, gdyby\u015bmy zdawali sobie z nich spraw\u0119. Cz\u0119sto zdarza mi si\u0119, \u017ce my\u015bl\u0119 o danej osobie, a potem nagle otrzymuj\u0119 od niej wiadomo\u015b\u0107. S\u0105dz\u0119, \u017ce to zdarza si\u0119 ka\u017cdemu z nas. Istnieje tu wi\u0119c pewien rodzaj komunikacji. <\/p>\n\n\n\n

My\u015bl\u0119 te\u017c, \u017ce mogliby\u015bmy pami\u0119ta\u0107 prawie wszystko, czego do\u015bwiadczyli\u015bmy, ale w\u00f3wczas by\u015bmy po prostu zwariowali. Ludzie, kt\u00f3rzy pami\u0119taj\u0105 za du\u017co, w pewnym sensie od tego szalej\u0105. Dorastaj\u0105c mia\u0142em przyjaciela, kt\u00f3ry pami\u0119ta\u0142 ka\u017cd\u0105 rejestracj\u0119 samochodow\u0105 i ka\u017cdy numer wagonu. Jego g\u0142owa by\u0142a pe\u0142na tych wszystkich liczb, ale w szkole nie uchodzi\u0142 jednak za m\u0105drego. S\u0105 te\u017c osoby, kt\u00f3re pami\u0119taj\u0105 na przyk\u0142ad ca\u0142e rozk\u0142ady jazdy poci\u0105g\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

To bardzo wygodnie mie\u0107 przyjaciela, kt\u00f3ry pami\u0119ta wszystkie rozk\u0142ady!<\/h4>\n\n\n\n

Tak, to prawda, zawsze mo\u017cna go o nie zapyta\u0107. Wiesz, niekt\u00f3rzy ludzie serio pami\u0119taj\u0105 wszystko. Nie interesuj\u0119 si\u0119 zupe\u0142nie sportem, ale s\u0105 osoby, kt\u00f3re s\u0105 w stanie przywo\u0142a\u0107 ka\u017cdy szczeg\u00f3\u0142 meczu pi\u0142ki no\u017cnej. Moja pami\u0119\u0107 nie jest szczeg\u00f3lnie dobra i jestem za to wdzi\u0119czny. Pisanie to nie jest akt zapami\u0119tywania. W \u017cadnym wypadku nie jest to akt ponownej kreacji. Jak powiedzia\u0142em, jest to akt s\u0142uchania, a to, czego s\u0142ucham, jest mi dane, a ja musz\u0119 nada\u0107 temu form\u0119. Jest to wi\u0119c przyj\u0119cie i dzia\u0142anie, akt tw\u00f3rczy. Ka\u017cdy tekst czy sztuka jest wszech\u015bwiatem samym w sobie. To nie s\u0105 po prostu nowe historie. Ka\u017cda powie\u015b\u0107 to nowy wszech\u015bwiat.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jaka jest najdziwniejsza czy najbardziej nieoczekiwana interpretacja Septologii,<\/em> na jak\u0105 si\u0119 natkn\u0105\u0142e\u015b?<\/h4>\n\n\n\n

Pozna\u0142em kilka interpretacji, ale nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby kt\u00f3rakolwiek z nich by\u0142a szczeg\u00f3lnie szalona. Szczerze m\u00f3wi\u0105c, w og\u00f3le nie spodziewa\u0142em si\u0119, \u017ce ta ksi\u0105\u017cka zostanie dobrze przyj\u0119ta. Przeciwnie. Kiedy ju\u017c j\u0105 sko\u0144czy\u0142em, my\u015bla\u0142em, \u017ce wi\u0119kszo\u015bci ludzi ta powie\u015b\u0107 si\u0119 w og\u00f3le nie spodoba. Potem okaza\u0142o si\u0119, \u017ce spotka\u0142a si\u0119 z dobr\u0105 recepcj\u0105 zar\u00f3wno w Norwegii, jak i wielu innych krajach. By\u0142em te\u017c nominowany do kilku nagr\u00f3d literackich w j\u0119zyku angielskim. To dla mnie nowo\u015b\u0107. Moje sztuki zosta\u0142y bardzo dobrze przyj\u0119te w Europie, ale nigdy w \u015bwiecie anglo-ameryka\u0144skim. By\u0142em wprawdzie tam produkowany, ale prawie ca\u0142y czas otrzymywa\u0142em bardzo z\u0142e recenzje. Spyta\u0142a\u015b mnie jednak o interpretacje. Moje ksi\u0105\u017cki s\u0105 coraz cz\u0119\u015bciej t\u0142umaczone, wi\u0119c min\u0119\u0142o wiele lat odk\u0105d w\u0142a\u015bciwie przesta\u0142em czyta\u0107 recenzje. Obawiam si\u0119, \u017ce mog\u0142o mnie co\u015b omin\u0105\u0107. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Kiedy sko\u0144czy\u0142am lektur\u0119 dw\u00f3ch pierwszych cz\u0119\u015bci Septologii <\/em>zastanawia\u0142am si\u0119, co wydarzy\u0142oby si\u0119, gdyby przeczyta\u0107 j\u0105 jako dystopijne science fiction, w kt\u00f3rym bohaterowie nie mog\u0105 by\u0107 pewni, co w\u0142a\u015bciwie jest rzeczywiste. Jakie sensy by to odblokowa\u0142o?<\/h4>\n\n\n\n

To ciekawy pomys\u0142, mieszcz\u0105cy si\u0119 w polu potencjalnych inscenizacji teatralnych. My\u015bl\u0119, \u017ce sposob\u00f3w interpretacji mo\u017ce by\u0107 bardzo wiele. Gdy sko\u0144czy\u0142em pisa\u0107 Septologi\u0119 <\/em>w rozmowach ze mn\u0105 przywo\u0142ywano na przyk\u0142ad moment tu\u017c przed \u015bmierci\u0105, kiedy widzisz swoje \u017cycie jak przyspieszony film. Wielu ludziom moja powie\u015b\u0107 przypomina ten w\u0142a\u015bnie mechanizm. To jak przeci\u0105gni\u0119ta w niesko\u0144czono\u015b\u0107 chwila. Oczywi\u015bcie na pewnym poziomie jest tu nawet linearna historia, ale tak bardzo wchodzi si\u0119 w dygresje, \u017ce ci\u0119\u017cko z\u0142apa\u0107 jaki\u015b konkretny odcinek czasu. Wiele moich sztuk, szczeg\u00f3lnie te p\u00f3\u017aniejsze, to te\u017c w pewnym sensie takie momenty. <\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna to uj\u0105\u0107 jeszcze inaczej \u2013 one s\u0105 wierszami. Jestem znany przede wszystkim jako dramaturg, w drugiej kolejno\u015bci jako pisarz, a moja poezja nie jest zbyt popularna. Dla mnie osobi\u015bcie jest jednak bardzo wa\u017cna. Wszystko, co pisz\u0119, jest oparte na poezji, czyli na poetyckim sposobie pisania. Jeden z recenzent\u00f3w nazywa Septologi\u0119<\/em> bardzo d\u0142ugim poematem prozatorskim. Rozumiem, co mia\u0142 na my\u015bli. Swoj\u0105 drog\u0105, tyle pisa\u0142em i pisa\u0142em, opublikowa\u0142em tak wiele powie\u015bci i sztuk teatralnych, a tylko 7 ksi\u0105\u017cek poetyckich. C\u00f3\u017c, to wci\u0105\u017c co\u015b. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Septologia<\/em> zawiera te\u017c nawi\u0105zania do innych Twoich tekst\u00f3w, prawda? <\/h4>\n\n\n\n

Nawi\u0105zuj\u0119 w niej lub ponownie wykorzystuj\u0119 wiele rzeczy, o kt\u00f3rych pisa\u0142em wcze\u015bniej, ale w nowym kontek\u015bcie, w nowym \u015bwietle. Je\u015bli znasz moje wcze\u015bniejsze teksty, prawdopodobnie mo\u017cesz zobaczy\u0107 pewne sekwencje w Septologii<\/em>, kt\u00f3re Ci o nich przypomn\u0105. I znowu, nie by\u0142o moim zamiarem pisanie tego w ten spos\u00f3b, ale po prostu tak si\u0119 sta\u0142o. Rzeczy si\u0119 zdarzaj\u0105.<\/em> Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, to cytat z Martina Heideggera. Pisz\u0105c Septologi\u0119<\/em>, mieszka\u0142em w Austrii, niedaleko Wiednia, w ma\u0142ym miasteczku Hainburg an der Donau. Ca\u0142a powie\u015b\u0107, wszystkie jej cz\u0119\u015bci, powsta\u0142y w\u0142a\u015bnie tam. Nigdy nie planowa\u0142em, \u017ce b\u0119dzie to d\u0142uga powie\u015b\u0107. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 moich tekst\u00f3w jest raczej kr\u00f3tka. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Troch\u0119 jednak oszuka\u0142e\u015b, bo to przecie\u017c siedem kr\u00f3tkich powie\u015bci.<\/h4>\n\n\n\n

Rzeczywi\u015bcie. Na moj\u0105 obron\u0119 \u2013 tych siedem cz\u0119\u015bci nie mo\u017ce funkcjonowa\u0107 niezale\u017cnie od siebie. My\u015bl\u0119, \u017ce mo\u017cesz przeczyta\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 pierwsz\u0105 i drug\u0105 i na nich sko\u0144czy\u0107. Nie ma w tym nic z\u0142ego. Na tym etapie mo\u017cesz ju\u017c sobie wszystko wyobrazi\u0107. Z kolei cz\u0119\u015bci od trzeciej do si\u00f3dmej nie spos\u00f3b moim zdaniem czyta\u0107 samodzielnie. Tak jak rozmawiali\u015bmy, kolejne tomy maj\u0105 ukazywa\u0107 si\u0119 w Polsce, wi\u0119c b\u0119dzie mo\u017cna pozna\u0107 ca\u0142o\u015b\u0107. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

M\u00f3wi\u0142e\u015b, \u017ce napisa\u0142e\u015b Septologi\u0119<\/em> w Austrii. Na ile mia\u0142o to na Ciebie wp\u0142yw?<\/h4>\n\n\n\n

My\u015bl\u0119, \u017ce nie m\u00f3g\u0142bym napisa\u0107 Septologii<\/em> w Norwegii. Rozmawiam z Tob\u0105 z Oslo i jestem pewien, \u017ce tutaj to by si\u0119 po prostu nie uda\u0142o. Ma to mi\u0119dzy innymi zwi\u0105zek z odleg\u0142o\u015bci\u0105 od zwyk\u0142ego \u017cycia. W Norwegii jestem zbyt s\u0142awny \u2013 czuj\u0119, \u017ce kiedy wychodz\u0119 za drzwi, jestem rozpoznawany przez ludzi na ulicy. W Austrii jestem po prostu w spokojniejszym stanie. Je\u015bli chodzi o literatur\u0119 austriack\u0105, to od wczesnej m\u0142odo\u015bci moim ulubionym poet\u0105 by\u0142 Austriak Georg Trakl. Gdybym mia\u0142 wskaza\u0107 jeden du\u017cy wp\u0142yw, to musia\u0142aby to by\u0107 jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107. Je\u015bli mia\u0142bym wybra\u0107 jednego powie\u015bciopisarza, by\u0142by to z kolei Franz Kafka. Przet\u0142umaczy\u0142em zbi\u00f3r jego opowiada\u0144 i Proces<\/em>. Mimo, \u017ce mieszka\u0142 w Pradze, on te\u017c nale\u017cy do literatury austriackiej. Wed\u0142ug mnie istniej\u0105 dwa kraje na \u015bwiecie, w kt\u00f3rych jest najwi\u0119cej najlepszych pisarzy: Austria i Irlandia. Peter Handke. Beckett. Joyce. To stosunkowo ma\u0142e kraje z naprawd\u0119 silnymi tradycjami literackimi. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

A jak czujesz si\u0119 z por\u00f3wnaniami do innego austriackiego klasyka, czyli Thomasa Bernharda? <\/h4>\n\n\n\n

Moja pierwsza powie\u015b\u0107 zosta\u0142a opublikowana w marcu 1983 roku, a o Bernhardzie us\u0142ysza\u0142em w 1989 roku. Przeczyta\u0142em w du\u0144skiej gazecie, \u017ce zmar\u0142 wa\u017cny austriacki pisarz \u2013 to by\u0142 w\u0142a\u015bnie on. Mniej-wi\u0119cej w tym czasie wszed\u0142em w posiadanie jednej z jego ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3ra zosta\u0142a w\u00f3wczas opublikowana w j\u0119zyku norweskim. Przeczyta\u0142em j\u0105 i bardzo mi si\u0119 spodoba\u0142a. Z tymi wszystkimi muzycznymi powt\u00f3rzeniami pisa\u0142em jednak jeszcze zanim pozna\u0142em jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107. Stykaj\u0105c si\u0119 z nim po raz pierwszy, \u0142atwo by\u0142o mi dostrzec mi\u0119dzy nami podobie\u0144stwa. Poczu\u0142em, \u017ce znalaz\u0142em w pewnym sensie przyjaciela. Dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce studiowa\u0142 \u015bpiew w Mozarteum. Jego pisanie by\u0142o zwi\u0105zane ze \u015bpiewem, moje z graniem. <\/p>\n\n\n\n

Z drugiej strony, nie jestem wcale agresywny w pisaniu, tak jak on jest agresywny. Nie jestem te\u017c ironiczny, a on jest wojownikiem przez ca\u0142y czas. Powiedzia\u0142bym wi\u0119c, \u017ce pod tym wzgl\u0119dem jeste\u015bmy ca\u0142kowicie przeciwni. Czuj\u0119 te\u017c, \u017ce Bernhard nale\u017cy do okresu w moim \u017cyciu, kt\u00f3ry opu\u015bci\u0142em 20 lat temu. Teraz wi\u0119c ju\u017c go nie czytam. Nie przeszkadza mi, je\u015bli ludzie my\u015bl\u0105, \u017ce tworz\u0119 pod jego wp\u0142ywem. Jednak je\u015bli mam by\u0107 z tob\u0105 ca\u0142kowicie szczery, nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby tak by\u0142o. W roli inspiracji obsadzam w\u0142a\u015bnie Trakla, Knuta Hamsuna czy nawet Samuela Becketta. Z tym ostatnim ca\u0142y czas pr\u00f3buj\u0119 sobie poradzi\u0107. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

No tak, Twoje Kto\u015b tu przyjdzie <\/em>versus Czekaj\u0105c na Godota<\/em>. <\/h4>\n\n\n\n

Tak, my\u015bl\u0119, \u017ce w pewnym sensie ca\u0142y czas staram si\u0119 pisa\u0107 przeciwko<\/em> niemu. Wiesz, wszystko, co przeczyta\u0142em, wywar\u0142o na mnie wi\u0119kszy lub mniejszy wp\u0142yw. Kiedy by\u0142em m\u0142ody, studiowa\u0142em filozofi\u0119 i poznawa\u0142em Martina Heideggera. Jego spos\u00f3b my\u015blenia ma prawdopodobnie najwi\u0119ksze prze\u0142o\u017cenie na moje pisanie. Stale prowadz\u0119 z nim dialog, nawet u\u017cywaj\u0105c wcze\u015bniej s\u0142owa wszech\u015bwiat<\/em>, kt\u00f3re ma kluczowe znaczenie dla jego filozofii. Jest jeszcze Wittgenstein, ale tutaj ta zale\u017cno\u015b\u0107 nie jest ju\u017c taka oczywista. Du\u017co go czytam, zw\u0142aszcza p\u00f3\u017ane teksty. Podoba mi si\u0119 jego koncepcja gier j\u0119zykowych. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Wr\u00f3\u0107my prosz\u0119 do Septologii. <\/em>Zwr\u00f3ci\u0142am w niej uwag\u0119 na motyw tradycyjnego haftu. Czy postrzegasz pisanie tak\u017ce jako tego typu rzemios\u0142o, w takim znaczeniu, \u017ce bierzesz t\u0119 jednak bardzo tradycyjn\u0105 metod\u0119, ale korzystasz z niej w tera\u017aniejszo\u015bci? Czuj\u0119, \u017ce mog\u0142oby tu chodzi\u0107 tu przede wszystkim o precyzj\u0119, ale mo\u017ce tak\u017ce o pi\u0119kno?<\/h4>\n\n\n\n

Tak, zdecydowanie chodzi tu o precyzj\u0119. To samo dotyczy zreszt\u0105 muzyki. Staram si\u0119 pisa\u0107 tak prawdziwie, jak tylko potrafi\u0119. I tak dobrze, jak tylko potrafi\u0119, a to w konsekwencji prowadzi do pi\u0119kna. Chcia\u0142bym jednak zaznaczy\u0107, \u017ce dla mnie pi\u0119kny nie jest m\u0142ody cz\u0142owiek w reklamie. Pi\u0119kno to dla mnie twarz starszej osoby, na kt\u00f3rej wida\u0107 rozmaite do\u015bwiadczenia i przebyt\u0105 drog\u0119. Taka twarz jest na sw\u00f3j spos\u00f3b niemal \u015bwi\u0119ta. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Skoro jeste\u015bmy przy \u015bwi\u0119to\u015bci, chcia\u0142abym zada\u0107 Ci ostatnie pytanie. Przed nasz\u0105 rozmow\u0105 stara\u0142am si\u0119 zdoby\u0107 przyspieszony doktorat z krzy\u017ca \u015awi\u0119tego Andrzeja. Dowiedzia\u0142am si\u0119 na przyk\u0142ad, \u017ce jest nie tylko patronem podr\u00f3\u017cnik\u00f3w, \u017ceglarzy, etc., ale te\u017c zwi\u0105zk\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich i posiadania potomstwa. <\/h4>\n\n\n\n

O, nie mia\u0142em poj\u0119cia! To bardzo ciekawe. Dzi\u0119kuj\u0119, \u017ce si\u0119 tym ze mn\u0105 podzieli\u0142a\u015b. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Bardzo mi mi\u0142o. Przywo\u0142uj\u0119 te zwi\u0105zki i potomstwo, bo w Septologii<\/em> jest bardzo du\u017co samotno\u015bci. Twoi bohaterowie formu\u0142uj\u0105 relacje z s\u0105siadami czy przyjaci\u00f3\u0142mi z dawnych lat, ale wiele z tych interakcji wynika po prostu z przyzwyczajenia.\u00a0<\/h4>\n\n\n\n

Moim zdaniem nawet je\u015bli mamy du\u017co kontakt\u00f3w towarzyskich, rodzin\u0119 lub znajomych, ka\u017cdy cz\u0142owiek jest w zasadzie samotny. Mamy w sobie samotno\u015b\u0107 i wed\u0142ug mnie jest to miejsce dla Boga w nas. To sprawia, \u017ce ka\u017cdy cz\u0142owiek jest wyj\u0105tkowy i dlatego ka\u017cdy cz\u0142owiek jest tak\u017ce samotny. Jednocze\u015bnie jest to co\u015b ca\u0142kowicie uniwersalnego. My\u015bl\u0119, \u017ce dotyczy to r\u00f3wnie\u017c dobrej sztuki czy literatury. S\u0105 one zupe\u0142nie wyj\u0105tkowe, a jednocze\u015bnie przemawiaj\u0105 w uniwersalny spos\u00f3b. Taki Kafka jest rozumiany i ceniony na ca\u0142ym \u015bwiecie, a przecie\u017c jest jedyny w swoim rodzaju! <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Pozostaje mi podzi\u0119kowa\u0107 Ci, \u017ce podzieli\u0142e\u015b si\u0119 ze mn\u0105 swoj\u0105 samotno\u015bci\u0105. <\/h4>\n\n\n\n

Te\u017c Ci bardzo dzi\u0119kuj\u0119 za nasze spotkanie. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Sprawd\u017a te\u017c: Gdy pisa\u0142a, dowiadywali\u015bmy si\u0119 o tym jako ostatni \u2013 syn Annie Ernaux o mamie-noblistce [WYWIAD]<\/a><\/h3>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2013 Szczerze m\u00f3wi\u0105c, w og\u00f3le nie spodziewa\u0142em si\u0119, \u017ce Septologia zostanie dobrze przyj\u0119ta. Przeciwnie. Kiedy ju\u017c j\u0105 sko\u0144czy\u0142em, my\u015bla\u0142em, \u017ce wi\u0119kszo\u015bci ludzi ta powie\u015b\u0107 si\u0119 w og\u00f3le nie spodoba \u2013 rozmowa z Jonem Fosse, dramaturgiem, pisarzem, poet\u0105 i tegorocznym laureatem Literackiej Nagrody Nobla.   2 dni z \u017cycia malarza, w kt\u00f3rych rozmawia z s\u0105siadem, ratuje…<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":106677,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_wpscppro_custom_social_share_image":0,"_facebook_share_type":"","_twitter_share_type":"","_linkedin_share_type":"","_pinterest_share_type":"","_linkedin_share_type_page":"","_instagram_share_type":"","_selected_social_profile":[]},"categories":[6671],"tags":[3248,3520,3273,4912,2474,6563],"thb-sponsors":[],"class_list":["post-106676","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wywiad","tag-ksiazki","tag-miasto","tag-more","tag-more-ksiazkowe","tag-wywiad","tag-wywiady-jagody","parent_cat_kultura"],"publishpress_future_action":{"enabled":false,"date":"2026-04-22 12:10:50","action":"change-status","newStatus":"draft","terms":[],"taxonomy":"category"},"publishpress_future_workflow_manual_trigger":{"enabledWorkflows":[]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/106676"}],"collection":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=106676"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/106676\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":106726,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/106676\/revisions\/106726"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/media\/106677"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=106676"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=106676"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=106676"},{"taxonomy":"thb-sponsors","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/thb-sponsors?post=106676"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}