{"id":117380,"date":"2024-04-01T09:06:00","date_gmt":"2024-04-01T07:06:00","guid":{"rendered":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/?p=117380"},"modified":"2024-10-10T12:49:17","modified_gmt":"2024-10-10T10:49:17","slug":"andrzej-tichy-nedza-wydawnictwo-pauza-wywiad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/andrzej-tichy-nedza-wydawnictwo-pauza-wywiad\/","title":{"rendered":"Andrzej Tichy: Szwedzki \u201eblatte\u201d to i niebia\u0142y imigrant, i ubogi Polak [WYWIAD]"},"content":{"rendered":"\n

\u2013 Szwecja to dziwne miejsce, bo w teorii panuje tu 200 lat pokoju. Ale jak mo\u017cesz m\u00f3wi\u0107 w tych kategoriach, kiedy wok\u00f3\u0142 ciebie jest tyle agresji?<\/em> \u2013 polsko-czesko-szwedzki pisarz Andrzej Tichy. <\/h2>\n\n\n\n

Powie\u015b\u0107 N\u0119dza<\/em> pokazuje Szwecj\u0119, w kt\u00f3rej nie wida\u0107 hygge<\/em> i nie czu\u0107 zapachu bu\u0142eczek cynamonowych. W nieoczekiwanym narracyjnym splocie obserwujemy wyrafinowanego wiolonczelist\u0119, kt\u00f3ry snuje wspomnienia o \u017cyciu na osiedlach socjalnych i w squatach. Dwie rzeczywisto\u015bci stale si\u0119 ze sob\u0105 przenikaj\u0105, co niejedn\u0105 osob\u0119 mo\u017ce wprowadzi\u0107 w uczucie dyskomfortu. Szemrane interesy, realizowane na spo\u0142ecznych marginesach realizowane s\u0105 niebezpiecznie blisko bezpiecznego kokonu, kt\u00f3ry buduje dla siebie klasa \u015brednia. Andrzej Tichy odwiedzi\u0142 Polsk\u0119, by promowa\u0107 polskie wydanie swojej ksi\u0105\u017cki. Uda\u0142o mi si\u0119 porozmawia\u0107 z nim o jego powie\u015bci, skapywaniu bogactwa i muzyce. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jagoda Gawliczek: W Polsce zwyk\u0142o si\u0119 my\u015ble\u0107 o Szwecji jako raju, w kt\u00f3rym panuje dobrostan i szcz\u0119\u015bcie. Twoja ksi\u0105\u017cka pokazuje, \u017ce to niekoniecznie prawda. <\/h4>\n\n\n\n

Andrzej Tichy<\/strong>: Dorasta\u0142em na prze\u0142omie lat 80 i 90. W\u00f3wczas by\u0142a to te\u017c r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy kapitalistycznym Zachodem i komunistycznym Wschodem. Wszystko wydawa\u0142o si\u0119 tak dostatnie! To jednak nie by\u0142a ca\u0142a prawda. Znam mn\u00f3stwo mrocznych aspekt\u00f3w szwedzkiej historii, jak cho\u0107by to, co sta\u0142o si\u0119 z ludno\u015bci\u0105 rdzenn\u0105 czy przymusowa sterylizacja kobiet w latach 60. i 70. To zawsze by\u0142o te\u017c spo\u0142ecze\u0144stwo, w kt\u00f3rym wyst\u0119powa\u0142y problemy klasowe czy bieda, ale nie przebija\u0142y si\u0119 one do oficjalnego wizerunku Szwecji. Teraz, gdy w pewnym sensie nadrabiamy te braki i pokazujemy szersz\u0105 perspektyw\u0119, pojawiaj\u0105 si\u0119 z kolei reakcje, \u017ce to imigranci wszystko zniszczyli i rozp\u0119tali piek\u0142o na ziemi. Oba te obrazy s\u0105 moim zdaniem manipulacyjne i b\u0142\u0119dne. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jaki by\u0142 odbi\u00f3r Twojej ksi\u0105\u017cki w Szwecji?<\/h4>\n\n\n\n

\u201cN\u0119dza\u201d jest postrzegane jako opowie\u015b\u0107 o marginesach. W pewnym sensie to prawda, ale jednocze\u015bnie jest to te\u017c opowie\u015b\u0107 o samym centrum szwedzkiej historii. Je\u015bli spojrze\u0107 na to, jak zmienia si\u0119 w\u0142adza i jak ludzie g\u0142osuj\u0105, jakie tematy pojawiaj\u0105 si\u0119 w debacie publicznej. Kwestia imigrant\u00f3w i przest\u0119pczo\u015bci jest wsz\u0119dzie przez ca\u0142y czas i z ka\u017cdymi wyborami jest tego coraz wi\u0119cej. Dzieli nas stosunek do bogactwa, w\u0142adzy i tym podobnych rzeczy. Jednocze\u015bnie to, co opisuj\u0119 w ksi\u0105\u017cce, to po prostu moje \u017cycie. \u017bycie przyjaci\u00f3\u0142, rodziny. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"Andrzej
Andrzej Tichy, N\u0119dza<\/em>, Wydawnictwo Pauza, t\u0142. Dominika G\u00f3recka, KUP W EMPIKU<\/a><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

W kt\u00f3rym momencie zda\u0142e\u015b sobie spraw\u0119, \u017ce Twoje \u017cycie mo\u017ce by\u0107 narz\u0119dziem politycznym?<\/h4>\n\n\n\n

Andrzej Tichy: Na pocz\u0105tku lat 90. w parlamencie dzia\u0142ali prawicowi populi\u015bci i panowa\u0142o wiele nastroj\u00f3w ksenofobicznych i rasistowskich. W Sztokholmie cz\u0142owiek o pseudonimie Laser Man strzela\u0142 do ludzi o ciemnych w\u0142osach. By\u0142y te\u017c ataki na o\u015brodki dla uchod\u017ac\u00f3w i pr\u00f3by podpalenia ich. Na ulicach mordowano ludzi za to, \u017ce nie byli biali. <\/p>\n\n\n\n

Dorasta\u0142em w miejscu, gdzie by\u0142o du\u017co imigrant\u00f3w, a potem przeprowadzi\u0142em si\u0119 do ma\u0142ego miasta na Po\u0142udniu gdzie z kolei nie by\u0142o ich tak wielu. W\u00f3wczas by\u0142em jedyn\u0105 odstaj\u0105c\u0105 <\/em>osob\u0105 w klasie i spotyka\u0142o mnie z tego powodu wiele form agresji. To mi u\u015bwiadomi\u0142o wiele rzeczy, takie pierwsze przebudzenie. U\u015bwiadomi\u0142em sobie, \u017ce ludzie naprawd\u0119 mog\u0105 ci\u0119 nienawidzi\u0107, a nawet chcie\u0107 zabi\u0107, po prostu dlatego, \u017ce twoi rodzice uciekli przed dyktatur\u0105. Nie uczyli\u015bmy si\u0119 w szkole historii powojennej. Sam zacz\u0105\u0142em chodzi\u0107 do biblioteki i czyta\u0107, sk\u0105d pochodz\u0105 moi przyjaciele \u2013 na przyk\u0142ad o sytuacji politycznej w Chile \u2013 oraz sk\u0105d pochodz\u0119 ja sam. To by\u0142 punkt zwrotny. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

W Twojej ksi\u0105\u017cce pojawia si\u0119 s\u0142owo, kt\u00f3rym okre\u015blany jest Tw\u00f3j bohater. Musi w\u00f3wczas zdecydowa\u0107, jak\u0105 zaj\u0105\u0107 wobec niego pozycj\u0119. <\/h4>\n\n\n\n

Chodzi o szwedzkie s\u0142owo blatte<\/em>, kt\u00f3re oznacza imigranta, osob\u0119 niebia\u0142\u0105, kogo\u015b z po\u0142udniowej Europy, ale te\u017c ubogiego Polaka. Cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b z tej grupy zacz\u0119\u0142a u\u017cywa\u0107 tego okre\u015blenia wobec samych siebie. Je\u015bli podzielisz si\u0119 takim do\u015bwiadczeniem z kim\u015b innym, to s\u0142owo mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 czym\u015b pozytywnym. Na zasadzie: oboje wiemy, jak to jest by\u0107 tak nazywanym i razem mo\u017cemy przeci\u0105gn\u0105\u0107 to s\u0142owo na swoj\u0105 stron\u0119. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Sprawd\u017a te\u017c: Wydawnictwo Wsp\u00f3\u0142bycie: Czu\u0142o\u015b\u0107 wbrew krzywdz\u0105cym hegemoniom [WYWIAD]<\/a><\/h3>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Czy Twoja ksi\u0105\u017cka to te\u017c tego typu pr\u00f3ba? <\/h4>\n\n\n\n

Andrzej Tichy: Nie jestem pewien. Moja pierwsza ksi\u0105\u017cka ukaza\u0142a si\u0119 w 2005 roku. Nie by\u0142o w\u00f3wczas zbyt wiele os\u00f3b takich jak ja, kt\u00f3re zajmowa\u0142yby si\u0119 pisaniem. Gdy ludzie z mojego pokolenia zacz\u0119li opowiada\u0107 o tych obszarach i czasach, zmieni\u0142 si\u0119 spos\u00f3b, w jaki by\u0142y one przedstawiane w szwedzkiej literaturze. Koniec ko\u0144c\u00f3w powsta\u0142o wi\u0119c co\u015b nowego, ale my sami tego w\u0142a\u015bciwie nie chcieli\u015bmy. Bronili\u015bmy si\u0119 przed u\u017cywaniem etnicznej perspektywy i definiowaniem si\u0119 w ten spos\u00f3b. Zale\u017ca\u0142o nam bardziej, by po\u0142o\u017cy\u0107 nacisk na klasowo\u015b\u0107. Opowiedzie\u0107 o ludziach, kt\u00f3rzy maj\u0105 trudno\u015bci ze znalezieniem pracy, a ich rodzice by\u0107 mo\u017ce s\u0105 chorzy, albo \u017cyj\u0105 blisko przemocy i uzale\u017cnie\u0144. Ca\u0142y czas mam te\u017c \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce wszystkie te historie s\u0105 bardzo r\u00f3\u017cne, tak samo jak inne s\u0105 Sztokholm i G\u00f6teborg. Nie mog\u0119 m\u00f3wi\u0107 w imieniu nikogo innego poza mn\u0105 samym. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Na ile te czujesz, \u017ce pewne podzia\u0142y s\u0105 dalej \u017cywe? Na ile Ty \u2013 bia\u0142y m\u0119\u017cczyzna, wygl\u0105daj\u0105cy na Europejczyka<\/em> \u2013 pisz\u0105cy o osobach zmarginalizowanych, masz wi\u0119ksz\u0105 szans\u0119 na bycie us\u0142yszanym, ni\u017c na przyk\u0142ad Twoi przyjaciele z Chile. <\/h4>\n\n\n\n

Z jednej strony w Szwecji jest wielu pisarzy, kt\u00f3rych korzenie si\u0119gaj\u0105 poza Europ\u0119. Czasami jest to powi\u0105zane z przedmie\u015bciami czy cz\u0119\u015bciami miasta, w kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi to imigranci. Jednocze\u015bnie, spo\u0142ecze\u0144stwo klasowe zawsze opiera si\u0119 na jakiej\u015b formie dehumanizacji tego, kto wykonuje brudn\u0105 robot\u0119, typu dzieciaki, kt\u00f3re produkuj\u0105 telefony albo tanie ubrania. Kupujemy ludzi, kt\u00f3rzy sprz\u0105taj\u0105 hotel czy pracuj\u0105 w fabrykach i robi\u0105 rzeczy, kt\u00f3rych nie ruszy\u0142aby klasa wy\u017csza. To prowadzi do postrzegania ich jako pewnego rodzaju narz\u0119dzi dla twojej przyjemno\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

Bogaci ludzie za\u017cywaj\u0105 kokain\u0119 w centrach miast, a narkotyki przywo\u017c\u0105 im 13-latkowie. Mo\u017cesz pozamyka\u0107 te dzieciaki, ale ca\u0142y czas b\u0119d\u0105 przychodzi\u0107 nowe na ich miejsce. Oczywi\u015bcie nie zawsze jest to powi\u0105zane ze sposobem, w jaki wygl\u0105dasz. W Szwecji w fatalnych warunkach pracuje wielu Polak\u00f3w. Przez ostatnie 20, 30 lat byli to cz\u0119sto m\u0119\u017cczy\u017ani pracuj\u0105cy w bran\u017cy budowlanej i kobiety zajmuj\u0105ce si\u0119 sprz\u0105taniem. Stworzy\u0142 si\u0119 rodzaj skojarzenia i automatycznie jest im trudniej zdoby\u0107 bardziej presti\u017cow\u0105 prac\u0119. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Zastanawiam si\u0119, czy Polacy, kt\u00f3rzy czytaj\u0105 Twoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 mog\u0105 powi\u0105za\u0107 temat przemocowych zachowa\u0144 wobec migrant\u00f3w z tym, jak sami zachowuj\u0105 si\u0119 np. wobec ludzi z Ukrainy, mieszkaj\u0105cych w Polsce. <\/h4>\n\n\n\n

To dobre pytanie, ale obawiam si\u0119, \u017ce nie mam na nie odpowiedzi. Na pewno chcia\u0142bym, \u017ceby tak by\u0142o. Wiem, \u017ce w Polsce to si\u0119 teraz troch\u0119 cofn\u0119\u0142o, ale w Szwecji idziemy mocno w stron\u0119 nacjonalistycznej prawicy. To bardzo destrukcyjne i mo\u017ce prowadzi\u0107 tylko do okropnych rzeczy. Je\u015bli spojrzysz na histori\u0119 czy po prostu na moje \u017cycie i to, co jest w nim dobre, to oni chc\u0105 to wszystko i wszystkich zniszczy\u0107. Mo\u017ce literatura ma jaki\u015b potencja\u0142, \u017ceby cokolwiek zmieni\u0107, ale nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby uda\u0142o si\u0119 jej zatrzyma\u0107 ten proces. Klasa \u015brednia i klasa wy\u017csza w Szwecji chce mie\u0107 swoje przywileje, niskie podatki, i tak dalej. Nie czuj\u0105 si\u0119 odpowiedzialni za reszt\u0119 ludzi. Mo\u017ce naprawd\u0119 wierz\u0105 w te neoliberalne dogmaty o skapywaniu dobrostanu i my\u015bl\u0105, \u017ce je\u015bli sami b\u0119d\u0105 bogaci, to co\u015b spadnie na biednych? A przecie\u017c wszystko, co do tej pory widzieli\u015bmy, \u015bwiadczy o tym, \u017ce jest ca\u0142kiem odwrotne. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Mo\u017ce i co\u015b skapuje, ale ca\u0142kiem w drug\u0105 stron\u0119. <\/h4>\n\n\n\n

Pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej bogacze b\u0119d\u0105 musieli wyj\u015b\u0107 na te same ulice, po kt\u00f3rych poruszaj\u0105 si\u0119 zdesperowani, marginalizowani ludzie. A je\u015bli nie oni sami, to mo\u017ce ich dzieci. Wol\u0105 jednak o tym nie my\u015ble\u0107. Najbardziej ekstremalne jest to, co dzieje si\u0119 teraz w Palestynie. Bombardowanie dzieci to jest najbardziej ekstremalna form\u0105 odcz\u0142owieczenia, jaka istnieje. To oczywi\u015bcie te\u017c cz\u0119\u015b\u0107 naszej historii – rasizm, dehumanizacja, kolonializm. <\/p>\n\n\n\n

Moi dziadkowie pochodzili ze Lwowa i prze\u017cyli czystki etniczne. Moi rodzice dorastali w czasach okupacji i dyktatury. Ja urodzi\u0142em si\u0119 i dorasta\u0142em w\u015br\u00f3d tych historii i nawi\u0105zywa\u0142em przyja\u017anie z osobami z Chile, Iranu czy Iraku. Szwecja to dziwne miejsce, bo w teorii panuje tu 200 lat pokoju. Ale jak mo\u017cesz m\u00f3wi\u0107 w tych kategoriach, kiedy wok\u00f3\u0142 ciebie jest tyle agresji? Czy mog\u0119 na przyk\u0142ad powiedzie\u0107, \u017ce \u017cyjemy w spokojnych czasach, kiedy mamy Palestyn\u0119 lub Ukrain\u0119? No i gdzie tak naprawd\u0119 przebiegaj\u0105 linie frontu? Sp\u00f3jrz na interesy szwedzkiego przemys\u0142u zbrojeniowego w kontek\u015bcie jego kontakt\u00f3w z Izraelem. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

W tym, co m\u00f3wisz, bardzo wa\u017cny jest te\u017c j\u0119zyk, kt\u00f3rym opisujemy agresj\u0119, dzia\u0142ania zbrojne, bombardowania, \u015bmier\u0107. <\/h4>\n\n\n\n

Tak, to wszystko opiera si\u0119 na niuansach. Rosjanie zabijaj\u0105 ukrai\u0144skie dzieci, a palesty\u0144skie ju\u017c s\u0105 zabijane. <\/em>Przez kogo? To wszystko tworzy bardzo dziwny \u015bwiat, gdzie ostatecznie p\u0142ac\u0105cymi najwy\u017csze ceny s\u0105 ludzie, cywile. Wojna nigdy si\u0119 nie ko\u0144czy, a traumy trwaj\u0105 potem przez kolejne pokolenia. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

W N\u0119dzy<\/em> zastosowa\u0142e\u015b konstrukcj\u0119 nieko\u0144cz\u0105cej si\u0119 p\u0119tli. Tw\u00f3j bohater interesuje si\u0119 muzyk\u0105 powa\u017cn\u0105, \u015bwietnie si\u0119 na niej zna. Zamienia si\u0119 jednak miejscami z inn\u0105 postaci\u0105 i w ten spos\u00f3b ta historia nigdy si\u0119 nie domyka. <\/h4>\n\n\n\n

Zale\u017ca\u0142o mi, \u017ceby pokaza\u0107, \u017ce mo\u017cesz by\u0107 ka\u017cd\u0105 z tych postaci. To tylko kwestia splotu okoliczno\u015bci. Oznacza to te\u017c, \u017ce sprawy s\u0105 odwracalne. Gdy m\u00f3wi si\u0119 o mobilno\u015bci klasowej w Szwecji to u\u017cywa si\u0119 metafory podr\u00f3\u017cy kolejowej. Pierwsza klasa, druga. Ta metafora nie opisuje zupe\u0142nie tych do\u015bwiadcze\u0144. To nie jest tak, \u017ce podr\u00f3\u017cujesz z jednego miejsca do drugiego. Wci\u0105\u017c jeste\u015b w tym samym spo\u0142ecze\u0144stwie i tym samym \u015bwiecie. Twoje do\u015bwiadczenie b\u0119dzie \u017cy\u0142o w Tobie nawet je\u015bli znajdziesz si\u0119 po drugiej stronie. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n