{"id":118865,"date":"2024-05-03T08:00:00","date_gmt":"2024-05-03T06:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/?p=118865"},"modified":"2024-09-11T17:08:24","modified_gmt":"2024-09-11T15:08:24","slug":"kiosk-zupagrafika-wywiad-fotografie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/kiosk-zupagrafika-wywiad-fotografie\/","title":{"rendered":"Budki z fast-foodem, trafiki i kantory. Album duetu Zupagrafika to celebracja niezwyk\u0142o\u015bci kiosk\u00f3w [WYWIAD]"},"content":{"rendered":"\n

David Navarro i Martyna Sobecka zje\u017adzili Europ\u0119 \u015arodkowo-Wschodni\u0105 wzd\u0142u\u017c i wszerz, szukaj\u0105c ostatnich modernistycznych budek. Z autorami fotografii rozmawiamy o r\u00f3\u017cnorodno\u015bci projekt\u00f3w i ich zwi\u0105zkach z histori\u0105. <\/h2>\n\n\n\n

Zupagrafika<\/strong> ju\u017c od ponad dekady kipi w kotle polskiego designu i architektury. W centrum zainteresowania wielokrotnie nagradzanych tw\u00f3rc\u00f3w pozostaj\u0105 budynki, od kt\u00f3rych cz\u0119sto zdarza si\u0119\u00a0odwraca\u0107 wzrok. Duet przekonuje, \u017ce brutalizm i modernizm kryj\u0105 w sobie nieoczywiste pi\u0119kno, a jednocze\u015bnie s\u0105 niezwyk\u0142ym \u015bwiadectwem przeobra\u017ce\u0144 historycznych. Swoj\u0105 misj\u0119 realizuje na kilku polach. Projektuje afisze nawi\u0105zuj\u0105ce do bogatego dziedzictwa Polskiej Szko\u0142y Plakatu. Wymy\u015bla papierowe wycinanki, z kt\u00f3rych mo\u017cna u\u0142o\u017cy\u0107 miniaturowe modele katowickiej Superjednostki, warszawskiego osiedla Za \u017belazn\u0105 Bram\u0105 albo krakowskiego Hotelu Forum. W taki spos\u00f3b przybli\u017ca\u0142 te\u017c histori\u0119 Londynu, W\u0142och czy Hongkongu. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jego Wysoko\u015b\u0107 Kiosk <\/em><\/h3>\n\n\n\n

Nie mniej istotnym aspektem dzia\u0142alno\u015bci Davida Navarro <\/strong>i Martyny Sobeckiej <\/strong>jest fotografia. W ich obiektywie znajdowa\u0142y si\u0119 dot\u0105d m.in. radzieckie place zabaw, osiedla mieszkaniowe, monomiasta wznoszone na peryferiach ZSRR oraz dalekie rubie\u017ce syberyjskie. Teraz do sprzeda\u017cy trafia za\u015b ich nowy album Kiosk<\/em><\/a> opatrzony prologiem i wst\u0119pem historyczki architektury Anny Cymer i reportera Macieja Czarneckiego. Gdy kolejne tytu\u0142owe miejsca znikaj\u0105 z mapy Polski, Zupagrafika sk\u0142ada im ho\u0142d i przypomina, \u017ce by\u0142y i nadal bywaj\u0105 istotnym elementem \u017cycia spo\u0142ecznego. Przed premier\u0105 ksi\u0105\u017cki uda\u0142o nam si\u0119 z\u0142apa\u0107 jej autor\u00f3w na kr\u00f3tk\u0105 pogaw\u0119dk\u0119. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"zupagrafika
Ok\u0142adka albumu Kiosk <\/em>\/ fot. dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Zupagrafika <\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Na tapet\u0119 brali ju\u017c pa\u0144stwo place zabaw i osiedla. Sk\u0105d pomys\u0142 na to, \u017ceby nast\u0119pne by\u0142y kioski?\u00a0<\/h4>\n\n\n\n

Przez ostatni\u0105 dekad\u0119 fotografowali\u015bmy osiedla mieszkaniowe, przede wszystkim w krajach by\u0142ego bloku wschodniego, kt\u00f3re s\u0105 g\u0142\u00f3wnym tematem naszych ksi\u0105\u017cek. Natomiast interesuj\u0105 nas r\u00f3wnie\u017c elementy tkanki miejskiej wplecione w t\u0119 architektur\u0119, kt\u00f3re definiuj\u0105 poszczeg\u00f3lne miejsca. Zawsze kolekcjonowali\u015bmy takie obiekty jak kioski, s\u0142upy og\u0142oszeniowe czy place zabaw. Mamy zami\u0142owanie do szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. Dzi\u0119ki temu uzbiera\u0142y nam si\u0119 bogate archiwa. W ko\u0144cu przychodzi moment, kiedy ma to sens, aby skompilowa\u0107 okre\u015blony temat w ksi\u0105\u017ck\u0119.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Czy ustanowili\u015bcie pa\u0144stwo jakie\u015b wst\u0119pne kryterium doboru fotografowanych kiosk\u00f3w? <\/h4>\n\n\n\n

Nasza ksi\u0105\u017cka skupia si\u0119 na modu\u0142owych kioskach produkowanych seryjnie w latach 1970\u20131990 w Europie \u015arodkowo-Wschodniej. S\u0105 to takie systemy jak prze\u0142omowy K67<\/em>, zaprojektowany przez s\u0142owe\u0144skiego architekta Sa\u0161\u0119 J. M\u00e4chtiga pod koniec lat 60., kt\u00f3rego druga, modu\u0142owa generacja wesz\u0142a do masowej produkcji w latach 70, oraz podobne rozwi\u0105zania: polski Kami<\/em> produkowany w Aleksandrowie \u0141\u00f3dzkim, macedo\u0144skie budki KC190<\/em> projektu Aleksandara Nikoljskiego albo radziecki Batyskaf<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"kiosk\"
Fragment ksi\u0105\u017cki Kiosk<\/em> \/ fot. dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci <\/em>Zupagrafika<\/sup><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Czy kioski, kt\u00f3re pa\u0144stwo odwiedzili\u015bcie \u2013 od Polski, przez Niemcy, a\u017c po tereny Jugos\u0142awii \u2013 wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 czym\u015b szczeg\u00f3lnym w zale\u017cno\u015bci od kraju?<\/h4>\n\n\n\n

We wszystkich odwiedzonych przez nas krajach te mobilne budki by\u0142y i wci\u0105\u017c s\u0105 u\u017cywane w podobny spos\u00f3b. S\u0142u\u017c\u0105 do sprzeda\u017cy lokalnych fast food\u00f3w, w Polsce g\u0142\u00f3wnie hot dog\u00f3w i zapiekanek, w Serbii kebab\u00f3w. Kupuje si\u0119 w nich \u015bwie\u017ce jaja i kurczaki z ro\u017cna, wie\u0144ce pogrzebowe i pras\u0119. S\u0105 str\u00f3\u017c\u00f3wkami na parkingach, kantorami wymiany walut. Ich funkcje mo\u017cna wymienia\u0107 w\u0142a\u015bciwie bez ko\u0144ca.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Lekturowa archisi\u00f3demka. Te ksi\u0105\u017cki o miastach szczeg\u00f3lnie warto nadrobi\u0107!<\/a><\/h3>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

W przypadku kraj\u00f3w by\u0142ej Jugos\u0142awii, kt\u00f3re zawsze by\u0142y bardziej progresywne ni\u017c blok wschodni, kioski by\u0142y powszechnie obecne ju\u017c od lat 70. U nas masowo zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 p\u00f3\u017aniej, bo w latach 80. i 90., r\u00f3wnocze\u015bnie z transformacj\u0105 spo\u0142eczno-polityczn\u0105 i przej\u015bciem na gospodark\u0119 wolnorynkow\u0105, w kt\u00f3rej mog\u0142y si\u0119 rozwija\u0107 ma\u0142e prywatne inicjatywy. Kioski okaza\u0142y si\u0119 skrojone idealnie pod ich potrzeby.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jakie kioski szczeg\u00f3lnie zwr\u00f3ci\u0142y pa\u0144stwa uwag\u0119?<\/h4>\n\n\n\n

Ka\u017cdy z kiosk\u00f3w pokazanych w ksi\u0105\u017cce ma sw\u00f3j w\u0142asny urok. Te, kt\u00f3re przesz\u0142y renowacj\u0119, jak kawiarnia Kioski w Berlinie, mieszcz\u0105ca si\u0119 w \u017c\u00f3\u0142tym K67<\/em> drugiej generacji, wskazuj\u0105 na ponadczasowo\u015b\u0107 i uniwersalno\u015b\u0107 koncepcji Sa\u0161y J. M\u00e4chtiga. Mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce to zupe\u0142nie nowy projekt! Z drugiej strony zniszczenie niekt\u00f3rych kiosk\u00f3w tak\u017ce jest fascynuj\u0105ce; wiele z nich pozostaje funkcjonalnych mimo up\u0142ywu dziesi\u0119cioleci. Ponadto typografia, grafika, szyldy i inne elementy dodane przez w\u0142a\u015bcicieli sprawiaj\u0105, \u017ce ka\u017cda budka zyskuje niepowtarzalny charakter.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"kiosk\"
Kiosk w Wa\u0142brzychu \/ fot. dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Zupagrafika <\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Kiosk<\/em>: Gdy trafika zosta\u0142a lodziarni\u0105<\/h3>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Czy uda\u0142o si\u0119 pa\u0144stwo porozmawia\u0107 z osobami pracuj\u0105cymi w czynnych kioskach? Je\u015bli tak, to jak postrzegaj\u0105 swoj\u0105 prac\u0119?<\/h4>\n\n\n\n

Tak, przeprowadzili\u015bmy kr\u00f3tkie wywiady z wieloma w\u0142a\u015bcicielami i osobami pracuj\u0105cymi w kioskach. Niekt\u00f3re ciekawostki, kt\u00f3re nam zdradzili, znajduj\u0105 si\u0119 w ksi\u0105\u017cce Kiosk<\/em>. Cz\u0119sto s\u0105 dumni ze swoich kiosk\u00f3w, ch\u0119tnie wspominali, ile lat temu, a nawet, w jakiej cenie nabyli swoje budki. Cho\u0107 wiele z nich otwartych jest tylko sezonowo, ci, kt\u00f3rzy pracuj\u0105 w nich ca\u0142y rok, opowiadali, jak radz\u0105 sobie z ekstremalnymi temperaturami latem i zim\u0105.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Wspominaj\u0105 pa\u0144stwo, \u017ce niekt\u00f3re kioski zmieni\u0142y swoje przeznaczenie. Jak\u0105 now\u0105 funkcj\u0119 najcz\u0119\u015bciej pe\u0142ni\u0105? <\/h4>\n\n\n\n

Renowacja, g\u0142\u00f3wnie modelu K67<\/em>, jest coraz bardziej popularna, jak w przypadku wspomnianej kawiarnia Kioski w Berlinie. S\u0105 r\u00f3wnie\u017c kioski, kt\u00f3re ze swojego pierwotnego \u201eulicznego\u201d przeznaczenia zmieniaj\u0105 si\u0119 w muzealne eksponaty. Najlepszym tego przyk\u0142adem jest oryginalny kiosk K67<\/em> pierwszej generacji, kt\u00f3ry ju\u017c w latach 70. sta\u0142 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 kolekcji MoMA w Nowym Jorku. Jest takich kiosk\u00f3w kilka r\u00f3wnie\u017c u nas. Na terenie Galerii Labirynt w Lublinie mo\u017cna podziwia\u0107 \u017c\u00f3\u0142ty, dwumodu\u0142owy K67<\/em>, s\u0142u\u017c\u0105cy jako przestrze\u0144 wystawiennicza. <\/p>\n\n\n\n

Z drugiej strony wszystkie modele, w tym Kami<\/em>, Krosno<\/em> czy KC190<\/em>, w dobie szybko ewoluuj\u0105cych zmian gospodarczych ko\u0144ca XX wieku cz\u0119sto zmienia\u0142y w\u0142a\u015bcicieli lub\/i bran\u017c\u0119. Nagle sklep tytoniowy zostawa\u0142 lodziarni\u0105, a kantor budk\u0105 z fast foodem w zupe\u0142nie innej lokalizacji. \u015awiadczy to o ogromnej elastyczno\u015bci mobilnych projekt\u00f3w modu\u0142owych.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"zupagrafika
Fragment ksi\u0105\u017cki Kiosk<\/em> \/ fot. dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Zupagrafika<\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

A czy wed\u0142ug pa\u0144stwa czeka nas jeszcze jaki\u015b wi\u0119kszy renesans kiosk\u00f3w, czy ich czas ju\u017c bezpowrotnie min\u0105\u0142?<\/h4>\n\n\n\n

Projekt K67<\/em> na pewno ju\u017c dzi\u015b do\u015bwiadcza rozkwitu na nowo. W wielu miejscach na \u015bwiecie zachodzi ju\u017c potrzeba odnawiania starych kiosk\u00f3w i ich ponownego wykorzystywania. Przy okazji pracy nad ksi\u0105\u017ck\u0105 Kiosk<\/em> mieli\u015bmy szcz\u0119\u015bcie przeprowadzi\u0107 rozmow\u0119 z autorem legendarnego projektu, wspomnianym Sa\u0161\u0105 J. M\u00e4chtigiem, kt\u00f3ry wspomnia\u0142, \u017ce obecnie pracuje nad now\u0105 generacj\u0105 s\u0142ynnego kiosku, co wskazuje na to, \u017ce na takie punkty z pewno\u015bci\u0105 przyjdzie zapotrzebowanie. W jakim charakterze? Pewnie przekonamy si\u0119 nied\u0142ugo. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jakie miejsca wed\u0142ug pa\u0144stwa dzi\u015b, w XXI wieku, mog\u0105 by\u0107 architektonicznym znakiem czas\u00f3w na miar\u0119 tych, kt\u00f3rymi by\u0142y kioski modu\u0142owe?<\/h4>\n\n\n\n

Tu potrzeba jeszcze z 40 lat, \u017ceby\u015bmy poznali odpowied\u017a na to pytanie. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"kiosk
Modu\u0142owe kioski w s\u0142owe\u0144skim Novo Mesto \/ fot. dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Zupagrafika<\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

David Navarro i Martyna Sobecka zje\u017adzili Europ\u0119 \u015arodkowo-Wschodni\u0105 wzd\u0142u\u017c i wszerz, szukaj\u0105c ostatnich modernistycznych budek. Z autorami fotografii rozmawiamy o r\u00f3\u017cnorodno\u015bci projekt\u00f3w i ich zwi\u0105zkach z histori\u0105. Zupagrafika ju\u017c od ponad dekady kipi w kotle polskiego designu i architektury. W centrum zainteresowania wielokrotnie nagradzanych tw\u00f3rc\u00f3w pozostaj\u0105 budynki, od kt\u00f3rych cz\u0119sto zdarza si\u0119\u00a0odwraca\u0107 wzrok. Duet przekonuje,…<\/p>\n","protected":false},"author":63,"featured_media":118868,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_wpscppro_custom_social_share_image":0,"_facebook_share_type":"","_twitter_share_type":"","_linkedin_share_type":"","_pinterest_share_type":"","_linkedin_share_type_page":"","_instagram_share_type":"","_selected_social_profile":[]},"categories":[6671],"tags":[3836,1723,3520,3273,2474],"thb-sponsors":[],"class_list":["post-118865","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wywiad","tag-architektura","tag-fotografia","tag-miasto","tag-more","tag-wywiad","parent_cat_kultura"],"publishpress_future_action":{"enabled":false,"date":"2026-04-19 23:36:28","action":"change-status","newStatus":"draft","terms":[],"taxonomy":"category"},"publishpress_future_workflow_manual_trigger":{"enabledWorkflows":[]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118865"}],"collection":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=118865"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118865\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":118936,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118865\/revisions\/118936"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/media\/118868"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=118865"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=118865"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=118865"},{"taxonomy":"thb-sponsors","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/thb-sponsors?post=118865"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}