{"id":124699,"date":"2024-09-15T09:09:00","date_gmt":"2024-09-15T07:09:00","guid":{"rendered":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/?p=124699"},"modified":"2024-10-20T12:13:15","modified_gmt":"2024-10-20T10:13:15","slug":"pajtim-statovci-niewidzialni-powiesc-ksiazka-wywiad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/pajtim-statovci-niewidzialni-powiesc-ksiazka-wywiad\/","title":{"rendered":"Pajtim Statovci: bez wyobra\u017ani mam niewiele do powiedzenia"},"content":{"rendered":"\n

\u2013 Zaw\u00f3d pisarza jest naprawd\u0119 przera\u017caj\u0105cy. Musisz najpierw wyczerpa\u0107 si\u0119 emocjonalnie, kiedy piszesz ksi\u0105\u017ck\u0119 i budujesz ca\u0142y \u015bwiat, a potem go porzucasz <\/em>\u2013 m\u00f3wi Pajtim Statovci, autor ksi\u0105\u017cek Niewidzialni <\/em>oraz Przej\u015bcie<\/em>.<\/h2>\n\n\n\n

Niewidzialni<\/em> opowiadaj\u0105 histori\u0119 dw\u00f3ch zakochanych w sobie m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rych drogi gwa\u0142townie si\u0119 rozchodz\u0105. Wydaje si\u0119, \u017ce zakazany romans mi\u0119dzy Alba\u0144czykiem a Serbem nigdy nie mia\u0142 szans na powodzenie. T\u0119sknota za poczuciem bezpiecze\u0144stwa i swobodn\u0105 eksploracj\u0105 swojej seksualno\u015bci nakr\u0119ca spiral\u0119 przemocy, kt\u00f3ra jak w lustrze odbija w sobie rozpoczynaj\u0105c\u0105 si\u0119 wojn\u0119. Pajtim Statovci opowiedzia\u0142 mi o pracy nad t\u0105 powie\u015bci\u0105, strachu przed w\u0119\u017cami i poszukiwaniu swojej to\u017csamo\u015bci w literaturze.<\/p>\n\n\n\n

Rozmowa odby\u0142a si\u0119 dzi\u0119ki go\u015bcinno\u015bci festiwalu Literacki Sopot. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jagoda Gawliczek: Lektura Niewidzialnych <\/em>rozszarpa\u0142a mi serce i z pewno\u015bci\u0105 nie jestem pierwsz\u0105 osob\u0105, kt\u00f3ra ci to m\u00f3wi. Jak czujesz si\u0119 wracaj\u0105c do swoich bohater\u00f3w i emocji przy okazji publikacji kolejnego t\u0142umaczenia?<\/h4>\n\n\n\n

Pajtim Statovci: Gdy ksi\u0105\u017cka idzie do druku, to dla autora w pewnym sensie moment pogrzebu. Tracisz dost\u0119p do \u015bwiata, kt\u00f3ry dawa\u0142 ci komfort, wolno\u015b\u0107 i przestrze\u0144 do eksploracji. Jestem typem pisarza, kt\u00f3ry lubi ucieka\u0107 do \u015bwiata fikcji. Dzi\u0119ki temu mog\u0119 sta\u0107 si\u0119 kim\u015b zupe\u0142nie innym ni\u017c ten ja, kt\u00f3ry utkn\u0105\u0142 w rzeczywisto\u015bci. W mojej g\u0142owie mog\u0119 sprawi\u0107, \u017ce drzewa b\u0119d\u0105 lata\u0107 a krowy m\u00f3wi\u0107. To jest troch\u0119 klaustrofobiczne, kiedy musz\u0119 porzuci\u0107 ten \u015bwiat. Du\u017co czasu zabiera mi, aby uzyska\u0107 do niego ponownie dost\u0119p. Niedawno sko\u0144czy\u0142em moj\u0105 czwart\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119. Cho\u0107 dla mnie to moment zamkni\u0119cia, dla innych os\u00f3b te drzwi dopiero teraz staj\u0105 si\u0119 otwarte. Podobnie jest z t\u0142umaczeniami. Czuj\u0119 si\u0119 uprzywilejowany, \u017ce docieram do czytelnik\u00f3w spoza mojego kraju. Niewidzialni <\/em>w Finlandii ukazali si\u0119 pi\u0119\u0107 lat temu. Ksi\u0105\u017cka nadal \u017cyje. Co wi\u0119cej, w r\u00f3\u017cnych krajach \u2013 w USA czy Francji \u2013 przemawia do ludzi na bardzo r\u00f3\u017cne sposoby. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"Pajtim
Pajtim Statovci, Niewidzialni, t\u0142. Adam Sandach, Wydawnictwo Pauza, kup w Empiku<\/a><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Masz poczucie, \u017ce dowiedzia\u0142e\u015b si\u0119 czego\u015b nowego o swojej ksi\u0105\u017cce, gdy zosta\u0142a umieszczona w obcych kontekstach? <\/h4>\n\n\n\n

Pajtim Statovci: Tak naprawd\u0119 ka\u017cdy czytelnik wnosi do niej w\u0142asn\u0105 histori\u0119. To wieloznaczna ksi\u0105\u017cka, gdy\u017c istotny jest w niej poziom symboliczny. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

W Polsce mo\u017ce rezonowa\u0107 temat powrotu do swojego mieszkania po wojnie, kt\u00f3re zosta\u0142o ju\u017c przez kogo\u015b zaj\u0119te.<\/h4>\n\n\n\n

W Kosowie wiele mieszka\u0144 zosta\u0142o zasiedlonych przez ludzi, kt\u00f3rzy nie mieli gdzie mieszka\u0107  w czasie wojny. Wybierali losowe miejsce i je przejmowali. To jest co\u015b, z czym fi\u0144ska publiczno\u015b\u0107 nie mog\u0142a si\u0119 zbyt mocno uto\u017csami\u0107. Te rzeczy dzia\u0142y si\u0119 w by\u0142ej Jugos\u0142awii. Wiesz, napisa\u0142em ju\u017c cztery ksi\u0105\u017cki i przez to czuj\u0119 si\u0119 jak w klatce fikcyjnego \u015bwiata. Mo\u017cna by pomy\u015ble\u0107, \u017ce moje przesz\u0142e do\u015bwiadczenia uczyni\u0142y mnie zdolnym do poradzenia sobie z tym nast\u0119pnym razem. Czasem jednak to, co przechodzimy w \u017cyciu, wcale nie czyni nas silniejszymi. Wr\u0119cz przeciwnie, mo\u017ce sprawi\u0107, \u017ce ludzie staj\u0105 si\u0119 s\u0142absi w obliczu kolejnej katastrofy. Chocia\u017c nie m\u00f3wi\u0119 oczywi\u015bcie, \u017ce opublikowanie ksi\u0105\u017cki jest katastrof\u0105!<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Chocia\u017c czasami mo\u017ce ni\u0105 by\u0107, czego oczywi\u015bcie nie \u017cycz\u0119 \u017cadnej osobie pisz\u0105cej. Niewidzialni <\/em>te\u017c m\u00f3wi\u0105 o tym, \u017ce trauma potrafi nas mocno pogr\u0105\u017cy\u0107.  <\/h4>\n\n\n\n

Moi bohaterowie nie maj\u0105 przestrzeni, \u017ceby oddycha\u0107. Nie s\u0105 w stanie z\u0142apa\u0107 powietrza. Mimo, \u017ce przechodz\u0105 przez wszystkie te k\u0142opoty i trudno\u015bci przez ca\u0142e swoje \u017cycie, nie maj\u0105 luksusu, \u017ceby cokolwiek si\u0119 poprawi\u0142o. Wr\u0119cz przeciwnie. Poznaj\u0105 si\u0119 w Prisztinie, a potem spotykaj\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie w zamkni\u0119ciu. Ca\u0142y ich zwi\u0105zek jest zamurowany. Przebywaj\u0105 w ma\u0142ym mieszkaniu i udaje si\u0119 im wykra\u015b\u0107 tylko cztery dni na pla\u017cy, gdzie mog\u0105 funkcjonowa\u0107 oderwani od normalnego \u015bwiata. Nie istniej\u0105 poza tymi \u015bcianami, poniewa\u017c nie ma dla nich tam miejsca. Nigdy nie dochodz\u0105 te\u017c do porozumienia ze swoim wn\u0119trzem czy seksualno\u015bci\u0105. Nie s\u0105 w stanie odby\u0107 tej rozmowy z samymi sob\u0105: Mog\u0119 by\u0107 inny. Mog\u0119 chcie\u0107 innego rodzaju \u017cycia ni\u017c to, kt\u00f3re prowadz\u0119<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142em tej sytuacji jest poczucie klaustrofobii. Kiedy Twoje \u017cycie zwi\u0105zane jest z baniem si\u0119 tak wielu rzeczy, nie jeste\u015b w stanie \u017cy\u0107 bez strachu. Stajesz si\u0119 od tego w pewien spos\u00f3b zale\u017cny. Musisz si\u0119 czego\u015b ba\u0107, poniewa\u017c inaczej nale\u017ca\u0142oby stawi\u0107 czo\u0142a trudniejszym pytaniom. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Nie wierzysz w co ci\u0119 nie zabije to ci\u0119 wzmocni<\/em>? <\/h4>\n\n\n\n

Nie zgadzam si\u0119 z tym \u015bwiatopogl\u0105dem, poniewa\u017c jest czarno-bia\u0142y. Dla wielu ludzi to nie takie proste. Istnieje bowiem b\u00f3l, cierpienie i trauma, z kt\u00f3rych nigdy nie mo\u017cesz si\u0119 wydosta\u0107 i z kt\u00f3rych nigdy si\u0119 nie wyleczysz. By\u0142o dla mnie wa\u017cne, aby pokaza\u0107 w tej ksi\u0105\u017cce, \u017ce czasami jeste\u015bmy tak z\u0142amani wewn\u0119trznie, \u017ce zniszczymy wszystko wok\u00f3\u0142 nas. Niekoniecznie znajdujemy odwag\u0119, aby walczy\u0107 o siebie czy nawet si\u0119 broni\u0107 przed oprawc\u0105 \u2013 to mo\u017ce by\u0107 inny kraj, wojsko, ty sam lub twoi rodzice. Czasami \u0142atwiej jest po prostu zosta\u0107, dostosowa\u0107 si\u0119 i tolerowa\u0107 przemoc i ucisk. My\u015bl\u0119, \u017ce to wyja\u015bnia, dlaczego tak wiele os\u00f3b pozostaje w bardzo toksycznym \u015brodowisku. Czasami niebezpieczne, kt\u00f3re jest znane, jest wygodniejsze ni\u017c co\u015b, o czym nic nie wiesz<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

To wielki przywilej mie\u0107 tak\u0105 przestrze\u0144 do ucieczki.<\/h4>\n\n\n\n

Tak, dok\u0142adnie. To luksus i przywilej m\u00f3c wybiera\u0107 mi\u0119dzy dobr\u0105 i z\u0142\u0105 opcj\u0105. Wiesz, to jest r\u00f3wnie\u017c moje do\u015bwiadczenie. Ludziom cz\u0119sto wydaje si\u0119, \u017ce osoby takie jak ja, czyli dorastaj\u0105ce w niejednorodnych kulturach, w\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych religii i narodowo\u015bci, maj\u0105 luksus wyboru swojej to\u017csamo\u015bci. \u017be m\u00f3g\u0142bym wybra\u0107, czy czuj\u0119 si\u0119 Alba\u0144czykiem, jaki jest m\u00f3j j\u0119zyk ojczysty i co mnie definiuje. Nie wiem, czy to prawda, czy naprawd\u0119 mam wolno\u015b\u0107 tego wyboru. Chcia\u0142bym po prostu pisa\u0107 o tym, jak to jest \u017cy\u0107 pomi\u0119dzy \u015bwiatami.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Czyli w pewnym sensie by\u0107 reprezentacj\u0105 wy\u0142\u0105cznie samego siebie?<\/h4>\n\n\n\n

Jest niewielu alba\u0144skich pisarzy, kt\u00f3rzy s\u0105 t\u0142umaczeni i dost\u0119pni w j\u0119zyku angielskim, niemieckim czy francuskim. Jako pisarz cz\u0119sto jestem pozycjonowany jako przedstawiciel mojej kultury. Czasami czuj\u0119, \u017ce to mnie ogranicza. Staj\u0119 si\u0119 tak \u015bwiadomy tego, o czym pisz\u0119 i wiem, \u017ce otrzymam<\/em> to\u017csamo\u015b\u0107 alba\u0144skiego pisarza, kt\u00f3ry pisze o swojej kulturze. Nie zg\u0142aszasz si\u0119 po tak\u0105 rol\u0119. Nigdy nie chcia\u0142em by\u0107 ambasadorem czegokolwiek. Zale\u017ca\u0142o mi, by pisa\u0107 o tym, co mnie interesuje i o r\u00f3\u017cnych pogl\u0105dach na \u015bwiat. To te\u017c ciekawe, \u017ce wiele os\u00f3b odczytuje moje ksi\u0105\u017cki jako autobiograficzne. Jeden z moich bohater\u00f3w \u2013 w ksi\u0105\u017cce, kt\u00f3rej jeszcze nie ma po polsku \u2013 studiuje filozofi\u0119. Spotyka bardzo rasistowskiego, homofobicznego kota w gejowskim barze i ko\u0144cz\u0105 w bardzo brutalnym zwi\u0105zku. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Okej, czyli kolejna optymistyczna ksi\u0105\u017cka.<\/h4>\n\n\n\n

Haha, tak. Ale wiesz, nadal mnie zaskakuje, \u017ce ludzie w Finlandii odebrali ten w\u0105tek jako autobiograficzny. Cz\u0119sto przecie\u017c zakochujemy si\u0119 w rasistowskich, homofobicznych kotach w gejowskich barach. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Mi to si\u0119 zdarza co drugi weekend, tobie nie?<\/h4>\n\n\n\n

Nawet cz\u0119\u015bciej. Zapyta\u0142em: dlaczego zak\u0142adacie co\u015b takiego tylko dlatego, \u017ce g\u0142\u00f3wny bohater pochodzi z Kosowa i dorasta\u0142 w Finlandii. W ksi\u0105\u017cce jest gadaj\u0105cy kot i gadaj\u0105cy w\u0105\u017c. Wi\u0119c jak bardzo to mo\u017ce by\u0107 autobiograficzne? To bardziej realizm magiczny. Potem zda\u0142em sobie spraw\u0119, \u017ce to przyk\u0142ad tego, jak dzie\u0142a pisarzy, kt\u00f3rzy pochodz\u0105 spoza \u015bwiata zachodniego i pisz\u0105 o swoich kulturach, s\u0105 cz\u0119sto postrzegane jako osobiste. Nikt nie powiedzia\u0142by mojemu fi\u0144skiemu koledze, kt\u00f3ry pisze o Finach w Finlandii: to musi by\u0107 autobiograficzne, skoro w twojej ksi\u0105\u017cce jest fi\u0144ski narrator. Z kolei kiedy ta nowa ksi\u0105\u017cka pojawi\u0142a si\u0119 w katalogu wydawcy, kto\u015b zapyta\u0142: czy to b\u0119dzie znowu dziwna ba\u0142ka\u0144ska rzecz? <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Pajtim, nie wiem, jak ci to powiedzie\u0107. Mamy ju\u017c za du\u017co dziwnych ba\u0142ka\u0144skich historii<\/em>. <\/h4>\n\n\n\n

Wiesz, to sugeruje, \u017ce m\u00f3j \u015bwiat jest pusty po trzech ksi\u0105\u017ckach. Co wi\u0119cej mog\u0119 powiedzie\u0107 o Kosowie ni\u017c to, co powiedzia\u0142em? Jednocze\u015bnie moich koleg\u00f3w pisarzy nikt nie pyta, czy kolejna ksi\u0105\u017cka b\u0119dzie znowu o heteroseksualnych Finach. A mo\u017ce powinno si\u0119 tak robi\u0107? Z drugiej strony pr\u00f3buj\u0119 te\u017c sprawi\u0107, \u017ceby osoby, kt\u00f3re nie maj\u0105 \u017cadnej wiedzy na temat Ba\u0142kan\u00f3w, by\u0142y w stanie zrozumie\u0107 moj\u0105 proz\u0119.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Ale przecie\u017c nie piszesz podr\u0119cznika tylko literatur\u0119 pi\u0119kn\u0105. <\/h4>\n\n\n\n

To prawda. Interesuj\u0119 si\u0119 przede wszystkim ciemnymi zakamarkami ludzkiego umys\u0142u. Tym, jak ludzie dzia\u0142aj\u0105 w sytuacjach, w kt\u00f3rych nie maj\u0105 alternatyw, kiedy s\u0105 wpychani w k\u0105t, z kt\u00f3rego musz\u0105 w jaki\u015b spos\u00f3b uciec. Jednocze\u015bnie trudno mi si\u0119 z tym przebi\u0107. Gdy wyda\u0142em pierwsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, w Finlandii pojawi\u0142y si\u0119 nag\u0142\u00f3wki: nasz kraj oczami migranta. <\/em>M\u00f3j protagonista cierpia\u0142 na zinternalizowany rasizm by\u0142 prze\u015bladowany przez kl\u0105tw\u0119 niskich oczekiwa\u0144. My\u015bli, \u017ce jest absolutnym g\u00f3wnem, \u017ce nic nie osi\u0105gnie w \u017cyciu i nie ma sensu, \u017ceby pr\u00f3bowa\u0142. Jest tym bardzo przygn\u0119biony, smutny i bezsilny. Pami\u0119tam wywiady, gdzie pytano mnie, czy uwa\u017cam, \u017ce Finlandia jest rasistowskim krajem. Co my\u015bl\u0119 o polityce, co my\u015bl\u0119 o to\u017csamo\u015bci i byciu na zewn\u0105trz. Co my\u015bl\u0119 o narodzie fi\u0144skim. Bla, bla, bla. A czy m\u00f3g\u0142bym mo\u017ce odpowiedzie\u0107 na pytania, kt\u00f3re eksplorowa\u0142em w ksi\u0105\u017cce? <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Czy w takim razie po wydaniu Niewidzialnych <\/em>oskar\u017cano ci\u0119 na przyk\u0142ad, \u017ce uderzy\u0142e\u015b swoj\u0105 \u017con\u0119? <\/h4>\n\n\n\n

Kiedy wyda\u0142em kolejne ksi\u0105\u017cki ta kwestia pisania autobiograficznego sta\u0142a si\u0119 coraz mniej oczywista. Wszystkie te powie\u015bci bardzo si\u0119 od siebie r\u00f3\u017cni\u0105. S\u0105 jakie\u015b punkty styku, ale pisz\u0119 w nich o ludziach z r\u00f3\u017cnych kontekst\u00f3w spo\u0142eczno-ekonomicznych, w r\u00f3\u017cnym wieku. Zar\u00f3wno w Finlandii, jak i w Kosowie s\u0105 ludzie z r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk, kt\u00f3rzy s\u0105 godni, aby o nich pisa\u0107. Kosowo ma tak bogat\u0105 i rozleg\u0142\u0105 histori\u0119, jest tak wiele do powiedzenia i tak wiele do opowiedzenia! Tak wiele synergii i synchronizacji wp\u0142yn\u0119\u0142o na spos\u00f3b \u017cycia ludzi. Chocia\u017cby to, \u017ce jako muzu\u0142manie obchodz\u0105 Bo\u017ce Narodzenie. \u017be aspiruj\u0105 do \u015bwiata zachodniego, do cz\u0142onkostwa w Unii Europejskiej. Starsze i m\u0142odsze pokolenia maj\u0105 bardzo r\u00f3\u017cne pogl\u0105dy na polityk\u0119, role p\u0142ciowe, tradycje i kultury. To jest ciekawy kraj pod tym wzgl\u0119dem. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Sprawd\u017a te\u017c: Patricia Nieto: praca reporta\u017cysty \u017cywi si\u0119 j\u0119zykiem innych [WYWIAD]<\/a><\/h3>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Czy przy ca\u0142ej tej presji, kusi\u0142o ci\u0119 na kt\u00f3rym\u015b etapie, \u017ceby spr\u00f3bowa\u0107 napisa\u0107 co\u015b autobiograficznego? <\/h4>\n\n\n\n

W czasie pandemii poszed\u0142em do supermarketu. Gra\u0142em w Tetrisa pr\u00f3buj\u0105c unikn\u0105\u0107 innych ludzi. Nie chcia\u0142em ani zachorowa\u0107, ani nikogo zarazi\u0107. Kiedy wr\u00f3ci\u0142am do domu, zacz\u0105\u0142em pisa\u0107 o tym do\u015bwiadczeniu. Nie wydawa\u0142o mi si\u0119 to jednak autentyczne. Ten tekst po prostu nie dzia\u0142a\u0142. Ca\u0142a koncepcja autobiograficznego pisania ca\u0142kowicie mnie zawiod\u0142a. Zacz\u0105\u0142em traci\u0107 wiar\u0119 w pr\u00f3b\u0119 powiedzenia prawdy. Moment, o kt\u00f3rym<\/em> piszesz, jest bardzo r\u00f3\u017cny od momentu, w kt\u00f3rym<\/em> piszesz. Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce przydarza ci si\u0119 co\u015b z\u0142ego. Chcesz o tym napisa\u0107, ale czujesz si\u0119 troch\u0119 zdezorientowany lub bezsilny. Nie jeste\u015b w stanie poj\u0105\u0107 i zrozumie\u0107, dlaczego ci si\u0119 to przydarzy\u0142o. Potem, kiedy ju\u017c zbierasz odwag\u0119, \u017ceby napisa\u0107 o tym traumatycznym do\u015bwiadczeniu, masz o wiele wi\u0119cej mocy. Jeste\u015b \u015bwiadomy, mo\u017cesz wyja\u015bni\u0107, co ci si\u0119 przydarzy\u0142o. Mo\u017cesz zrozumie\u0107 powody, dla kt\u00f3rych niekt\u00f3rzy ludzie zachowuj\u0105 si\u0119 w okre\u015blony spos\u00f3b. Mo\u017cesz po\u0142\u0105czy\u0107 kropki. W chwili, gdy co\u015b si\u0119 dzieje, nie masz tej mocy. <\/p>\n\n\n\n

Kiedy piszesz o czym\u015b z dystansu, zyskujesz dost\u0119p do innego zestawu narz\u0119dzi. Pisz\u0105c na gor\u0105co, pr\u00f3bujesz wype\u0142ni\u0107 pustk\u0119. Czasami sytuacje s\u0105 tak traumatyczne, \u017ce wype\u0142niamy nasz\u0105 g\u0142ow\u0119 fa\u0142szywymi wspomnieniami. Pr\u00f3bujemy chroni\u0107 si\u0119 przed potencjalnie czym\u015b jeszcze gorszym ni\u017c to, co si\u0119 wydarzy\u0142o. W mojej najnowszej ksi\u0105\u017cce narrator jest pisarzem, kt\u00f3ry pr\u00f3buje powiedzie\u0107 prawd\u0119, ale nie mo\u017ce sobie przypomnie\u0107, co wydarzy\u0142o si\u0119 w jego przesz\u0142o\u015bci. Ma bardzo ciemn\u0105 chmur\u0119 nad ca\u0142ym swoim dzieci\u0144stwem. W drugiej cz\u0119\u015bci historii opowiada ch\u0142opiec. To jest fikcja w fikcji w fikcji. Czytelnik musi wybra\u0107 jedn\u0105 z wersji prawdy, wi\u0119c mo\u017ce zadecydowa\u0107 o w\u0142asnym punkcie widzenia.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Czym jest dla ciebie autentyczno\u015b\u0107, kiedy piszesz?<\/h4>\n\n\n\n

Jestem bardzo intuicyjnym pisarzem i czasami po prostu wiem, czy co\u015b nie dzia\u0142a, czy jest anachroniczne, czy ma niew\u0142a\u015bciwy ton. Czasami nawet nie potrafi\u0119 wyja\u015bni\u0107, o co chodzi, ale g\u0142\u00f3wnie to kwestia r\u00f3wnowagi. Jako pisarz czuj\u0119, \u017ce jestem niczym bez mojej wyobra\u017ani. Je\u015bli nie wolno mi z niej skorzysta\u0107, nie mam zbyt wiele do powiedzenia. Wiesz, przez ca\u0142e moje \u017cycie czerpa\u0142am z niej pocieszenie. W tej nowej ksi\u0105\u017cce te\u017c chodzi o to, by uwalnia\u0107 si\u0119 z ogranicze\u0144. Mo\u017cesz by\u0107 kimkolwiek chcesz. Zrobi\u0107, co zdecydujesz si\u0119 zrobi\u0107. \u015awiat wyobra\u017ani odegra\u0142 olbrzymi\u0105 rol\u0119 w mojej historii osobistej i karierze pisarskiej. Bez wyobra\u017ani czuj\u0119 si\u0119 bezdomny. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Patrz\u0119 na twoje buty i widz\u0119 w\u0119\u017ce. O co chodzi z tym motywem?<\/h4>\n\n\n\n

To w zasadzie zabawna historia. By\u0142em w Nowym Jorku, gdy grano tam g\u0142o\u015bny musical oparty na Soku z \u017cuka<\/em>. Film Tima Burtona to dow\u00f3d na pot\u0119g\u0119 wyobra\u017ani. W dzieci\u0144stwie ogl\u0105da\u0142em go co tydzie\u0144 z kasety VHS. Dr Martens zrobi\u0142 specjaln\u0105 edycj\u0119 but\u00f3w, by celebrowa\u0107 ten spektakl. Pomy\u015bla\u0142em, \u017ce je kupi\u0119 i p\u00f3jd\u0119 w nich do teatru. Ale b\u0119d\u0119 wyj\u0105tkowym fanem. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w ten sam spos\u00f3b pomy\u015bla\u0142o du\u017co wi\u0119cej os\u00f3b\u2026 <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Na ile w\u0119\u017ce s\u0105 dla ciebie wa\u017cne? S\u0105 obecne tak\u017ce w Niewidzialnych. <\/em><\/h4>\n\n\n\n

W pewien spos\u00f3b stworzy\u0142em Niewidzialnych <\/em>przeciwko mojemu strachowi przed w\u0119\u017cami. Dla mnie sam zaw\u00f3d pisarza jest naprawd\u0119 przera\u017caj\u0105cy. Wiesz, musisz najpierw wyczerpa\u0107 si\u0119 emocjonalnie, kiedy piszesz ksi\u0105\u017ck\u0119 i budujesz ca\u0142y \u015bwiat, a potem go porzucasz. Jednocze\u015bnie te\u017c aspekt spo\u0142eczny jest bardzo r\u00f3\u017cny od procesu pisania. To jest wyczerpuj\u0105ce w inny spos\u00f3b. Te dwa \u015bwiaty s\u0105 od siebie bardzo oddalone. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pisarzy, kt\u00f3rych znam, to introwertycy. Poczekaj, zgubi\u0142em twoje pytanie. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Co z tymi w\u0119\u017cami? <\/h4>\n\n\n\n

Kiedy by\u0142em dzieckiem, opowiadano mi histori\u0119 Bolli tak wiele razy, \u017ce sko\u0144czy\u0142em z naprawd\u0119 wielkim strachem przed w\u0119\u017cami. Na ostatniej stronie powie\u015bci znajduje si\u0119 replika rysunku, kt\u00f3ry stworzy\u0142em b\u0119d\u0105c dzieckiem. Bolla raz w roku staje si\u0119 smokiem. Mo\u017ce robi\u0107, co chce. Mo\u017ce niszczy\u0107 i mordowa\u0107 wszystkich. W ka\u017cdej pojedynczej historii w\u0105\u017c by\u0142 zawsze no\u015bnikiem strachu, niebezpiecze\u0144stwa, przemocy, spustoszenia, chaosu i zam\u0119tu. Pomy\u015bla\u0142em, \u017ce musi by\u0107 w tym co\u015b wi\u0119cej. Zacz\u0105\u0142em czu\u0107 do niego wsp\u00f3\u0142czucie, poniewa\u017c by\u0142 uwi\u0119ziony w g\u00f3rze przez 364 dni ka\u017cdego roku. Zyskuje wolno\u015b\u0107 tylko na jeden dzie\u0144. W Niewidzialnych<\/em> staje si\u0119 metafor\u0105 dla os\u00f3b, kt\u00f3re musz\u0105 \u017cy\u0107 w ukryciu przed \u015bwiatem. To dotyczy nie tylko m\u0119\u017cczyzn, ale te\u017c postaci \u017cony. Postanawia nie m\u00f3wi\u0107 prawdy, mimo \u017ce wie, \u017ce jej m\u0105\u017c ma romans. Wybiera pozostanie w ciemno\u015bci i spojrzenie w innym kierunku. Je\u015bli moje postaci poka\u017c\u0105 swoje prawdziwe oblicze, b\u0119d\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em l\u0119ku z niew\u0142a\u015bciwych powod\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Masz w sobie du\u017co empatii?<\/h4>\n\n\n\n

C\u00f3\u017c, mam tak\u0105 nadziej\u0119. Zawsze m\u00f3wi\u0119, \u017ce pisz\u0119, poniewa\u017c musz\u0119 zrozumie\u0107 ludzi \u2013 nawet tych, z kt\u00f3rymi si\u0119 nie zgadzam. To silniejsze ni\u017c moja potrzeba os\u0105dzania ich.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2013 Zaw\u00f3d pisarza jest naprawd\u0119 przera\u017caj\u0105cy. Musisz najpierw wyczerpa\u0107 si\u0119 emocjonalnie, kiedy piszesz ksi\u0105\u017ck\u0119 i budujesz ca\u0142y \u015bwiat, a potem go porzucasz \u2013 m\u00f3wi Pajtim Statovci, autor ksi\u0105\u017cek Niewidzialni oraz Przej\u015bcie. Niewidzialni opowiadaj\u0105 histori\u0119 dw\u00f3ch zakochanych w sobie m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rych drogi gwa\u0142townie si\u0119 rozchodz\u0105. Wydaje si\u0119, \u017ce zakazany romans mi\u0119dzy Alba\u0144czykiem a Serbem nigdy nie…<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":124705,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_wpscppro_custom_social_share_image":0,"_facebook_share_type":"default","_twitter_share_type":"default","_linkedin_share_type":"default","_pinterest_share_type":"default","_linkedin_share_type_page":"","_instagram_share_type":"default","_selected_social_profile":[]},"categories":[28],"tags":[3248,4912,3665,2474,6563],"thb-sponsors":[],"class_list":["post-124699","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinie","tag-ksiazki","tag-more-ksiazkowe","tag-wydawnictwo-pauza","tag-wywiad","tag-wywiady-jagody","parent_cat_opinie"],"publishpress_future_action":{"enabled":false,"date":"2026-04-22 22:32:21","action":"change-status","newStatus":"draft","terms":[],"taxonomy":"category"},"publishpress_future_workflow_manual_trigger":{"enabledWorkflows":[]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124699"}],"collection":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=124699"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124699\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":125650,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124699\/revisions\/125650"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/media\/124705"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=124699"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=124699"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=124699"},{"taxonomy":"thb-sponsors","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/thb-sponsors?post=124699"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}