{"id":135476,"date":"2025-07-06T09:34:00","date_gmt":"2025-07-06T07:34:00","guid":{"rendered":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/?p=135476"},"modified":"2025-07-08T15:41:40","modified_gmt":"2025-07-08T13:41:40","slug":"eliza-clark-skrucha-ksiazka-wywiad-true-crime","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/eliza-clark-skrucha-ksiazka-wywiad-true-crime\/","title":{"rendered":"Eliza Clark: Nie mog\u0119 ju\u017c s\u0142ucha\u0107 podcast\u00f3w true crime [WYWIAD]"},"content":{"rendered":"\n

\u2013 Najwi\u0119kszym punktem zwrotnym by\u0142o dla mnie prawdopodobnie przeczytanie \u201eZ zimn\u0105 krwi\u0105” Trumana Capote\u2026 a raczej moment, gdy dowiedzia\u0142am si\u0119, jak wiele w tej ksi\u0105\u017cce zosta\u0142o zmy\u015blone przez autora. To co\u015b, co bardzo mnie zainteresowa\u0142o \u2013 poziom szk\u00f3d, kt\u00f3re wyrz\u0105dzi\u0142 innym i sobie tylko dlatego, \u017ce nie m\u00f3g\u0142 przesta\u0107 plotkowa\u0107 i k\u0142ama\u0107<\/em> \u2013 m\u00f3wi nam pisarka Eliza Clark, autorka powie\u015bci Skrucha<\/em>.<\/h3>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Szesnastoletnia Joan Wilson zgin\u0119\u0142a z r\u0105k trzech nastolatek, z kt\u00f3rymi chodzi\u0142a do szko\u0142y. Szokuj\u0105ca zbrodnia wstrz\u0105sn\u0119\u0142a lokaln\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105 i sta\u0142a si\u0119 przedmiotem fascynacji tw\u00f3rc\u00f3w true crime. Eliza Clark<\/strong> stworzy\u0142a histori\u0119 kryminaln\u0105, kt\u00f3ra odchodzi od tradycji gatunku. Dzi\u0119ki temu stawia wiele istotnych pyta\u0144 o to, jak konsumujemy tre\u015bci zwi\u0105zane z przemoc\u0105. Nam opowiedzia\u0142a o procesie pisania, podcastach i erotyzacji zbrodni.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jagoda Gawliczek: Skrucha<\/em> to powie\u015b\u0107, kt\u00f3ra eksploruje gatunek true crime. Czytamy co\u015b na kszta\u0142t raportu kryminalnego z rekonstrukcjami i wypowiedziami os\u00f3b uwik\u0142anych w zbrodni\u0119. Zale\u017ca\u0142o ci, \u017ceby stworzy\u0107 wra\u017cenie realizmu czy raczej skupi\u0142a\u015b si\u0119 na obna\u017caniu manipulacyjnego charakteru tego typu narracji? <\/h3>\n\n\n\n

Eliza Clark: <\/strong>Zacz\u0119\u0142o si\u0119 jako ta pierwsza rzecz, a potem sta\u0142o si\u0119 t\u0105 drug\u0105. Gdy pisa\u0142am, moje podej\u015bcie bardzo si\u0119 zmieni\u0142o. Na pocz\u0105tku chcia\u0142am po prostu zrekonstruowa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 true crime. Czu\u0142am, \u017ce moja pierwsza powie\u015b\u0107 by\u0142a pod wieloma wzgl\u0119dami dosy\u0107 typowa, wi\u0119c zale\u017ca\u0142o mi, \u017ceby pokaza\u0107, \u017ce jestem ambitna i potrafi\u0119 napisa\u0107 co\u015b zupe\u0142nie innego pod wzgl\u0119dem formalnym. Zdecydowa\u0142am si\u0119 na true crime, bo mia\u0142am wra\u017cenie, \u017ce pozwoli mi ono utrzyma\u0107 zainteresowanie przez ca\u0142\u0105 powie\u015b\u0107. Jednak im d\u0142u\u017cej pisa\u0142am t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119, tym bardziej stawa\u0142a si\u0119 ona komentarzem na temat true crime czy wr\u0119cz jego dekonstrukcj\u0105. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Sprawd\u017a te\u017c: rozmowa z Vincenzo Latronico o powie\u015bci Do perfekcji<\/em>: Bardziej interesuje mnie k\u0142amstwo<\/em><\/a><\/h3>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Co masz na my\u015bli, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce Boy Parts <\/em>to typowa pierwsza ksi\u0105\u017cka<\/em>? <\/h3>\n\n\n\n

Jej konstrukcja jest linearna, a narracja prowadzona jest w pierwszej osobie. Posta\u0107 dzieli ze mn\u0105 kilka biograficznych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. Zawsze to zaznaczam, bo cz\u0119sto oskar\u017ca si\u0119 autorki o pisanie w k\u00f3\u0142ko o sobie. To niekoniecznie prawda. W przypadku pierwszej ksi\u0105\u017cki trudno jednak nie czerpa\u0107 z w\u0105tk\u00f3w autobiograficznych, bo to o nich wiesz najwi\u0119cej. Jednocze\u015bnie od pocz\u0105tku wiedzia\u0142am, \u017ce nie b\u0119d\u0105 chcia\u0142a robi\u0107 tego samego ponownie. Wola\u0142am spr\u00f3bowa\u0107 czego\u015b o wiele bardziej wymagaj\u0105cego. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

By\u0142a\u015b wcze\u015bniej odbiorczyni\u0105 true crime, czy zainteresowa\u0142a\u015b si\u0119 nim w procesie pisania ksi\u0105\u017cki?<\/h3>\n\n\n\n

Nigdy nie by\u0142am obsesyjnie zafascynowana true crime, ale stosunkowo regularnie konsumowa\u0142am tego typu tre\u015bci. S\u0142uchaj\u0105c podcast\u00f3w czy ogl\u0105daj\u0105c dokumenty, niewiele si\u0119 nad nimi zastanawia\u0142am. To nie by\u0142o moje hobby ani nic takiego, ale sporo o tym wiedzia\u0142am. Po tym, jak napisa\u0142am Skruch\u0119, <\/em>musia\u0142am troch\u0119 och\u0142on\u0105\u0107. Nie jest tak, \u017ce jestem teraz przeciwniczk\u0105 true crime, ale m\u00f3j stosunek bardzo si\u0119 zmieni\u0142. Obecnie nie ogl\u0105dam i nie s\u0142ucham tego zbyt cz\u0119sto. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Pocz\u0105tkowo skupi\u0142a\u015b si\u0119 wi\u0119c bardziej na eksploracji tego \u015bwiata? <\/h3>\n\n\n\n

Przeskok w stron\u0119 krytyki gatunku nast\u0105pi\u0142 mniej wi\u0119cej po roku pracy nad ksi\u0105\u017ck\u0105. W\u00f3wczas zmieni\u0142am wydawnictwo na Faber & Faber i da\u0142o mi to dodatkowy czas na uko\u0144czenie powie\u015bci. Mog\u0142am wi\u0119c zatrzyma\u0107 si\u0119 i przeczyta\u0107 mn\u00f3stwo ksi\u0105\u017cek true crime i lepiej zrozumie\u0107, jak zosta\u0142y skonstruowane. Wiele z nich by\u0142o naprawd\u0119 wysokiej jako\u015bci \u2013 z dobrym researchem i ostro\u017cnym podej\u015bciem do ofiar. K\u0142ad\u0142y te\u017c na nacisk na kontekst spo\u0142eczno-polityczny samej zbrodni i wszystkiego, co doprowadzi\u0142o do jej pope\u0142nienia.<\/p>\n\n\n\n

Naprawd\u0119 trudno jest potem wr\u00f3ci\u0107 do podcast\u00f3w, kt\u00f3re opowiadaj\u0105 o wydarzeniach zwi\u0105zanych z morderstwami. Wydawa\u0142y mi si\u0119 bardzo puste i p\u0142ytkie \u2013 tak\u017ce dlatego, \u017ce w czasie odcink\u00f3w pojawia si\u0119 tak wiele reklam. Pami\u0119tam, \u017ce s\u0142ucha\u0142am podcastu, w kt\u00f3rym opowiadano histori\u0119 okropnego incydentu, w kt\u00f3rym dwie kobiety adoptowa\u0142y 5 czarnosk\u00f3rych dzieci. Wykorzysta\u0142y je do robienia zdj\u0119\u0107 i wci\u0105ga\u0142y je w dzia\u0142ania propolicyjne, w czasie gdy w USA by\u0142o du\u017co protest\u00f3w przeciwko brutalno\u015bci s\u0142u\u017cb. Poza tym zn\u0119ca\u0142y si\u0119 nad dzie\u0107mi w domu i je g\u0142odzi\u0142y, by ostatecznie wsi\u0105\u015b\u0107 z nimi do samochodu i zjecha\u0107 z klifu. Wszyscy zgni\u0119li. W trakcie tej historii w podca\u015bcie pojawia si\u0119 reklama szczoteczki do z\u0119b\u00f3w. Kurwa, po prostu nie wypada rozmawia\u0107 o higienie jamy ustnej i sprzedawa\u0107 szczoteczek do z\u0119b\u00f3w, kiedy opowiadasz o tego rodzaju przemocy.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"Eliza
Eliza Clark, Skrucha<\/em>, kup w Empiku<\/a><\/sup><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

W TRAKCIE rozmowy?<\/h3>\n\n\n\n

Eliza Clark: <\/strong>Tak. To by\u0142o okropne. W tym momencie poczu\u0142am, \u017ce nie mog\u0119 ju\u017c s\u0142ucha\u0107 podcast\u00f3w true crime. Albo inaczej: nie umiem wr\u00f3ci\u0107 do konsumowania tych tre\u015bci w spos\u00f3b nie\u015bwiadomy. Jest wiele naprawd\u0119 okropnych rzeczy, kt\u00f3re wkurzaj\u0105 mnie w tym gatunku. Oczywi\u015bcie, wcze\u015bniej te\u017c wiele mnie irytowa\u0142o i nigdy nie uzna\u0142abym reklamy szczoteczki za \u015bwietny przerywnik w odcinku o morderstwie dzieci! Kiedy jednak przyjrzysz si\u0119, jak poszczeg\u00f3lne elementy s\u0105 ze sob\u0105 powi\u0105zane, trudno nie zauwa\u017cy\u0107 chciwo\u015bci i cynizmu tak\u017ce w innych aspektach true crime.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Tw\u00f3j narrator zniekszta\u0142ca fakty i jest emocjonalnie uwik\u0142any w opowiadan\u0105 przez siebie histori\u0119. Czy m\u00f3wi\u0105c o tak szokuj\u0105cej przemocy, obiektywne dziennikarstwo przestaje by\u0107 mo\u017cliwe?<\/h3>\n\n\n\n

Podczas pisania stara\u0142am si\u0119 udawa\u0107, \u017ce mam czysto dziennikarski <\/em>g\u0142os. Pocz\u0105tkowo nie wiedzia\u0142am, co zrobi\u0119 z narratorem. Wiesz, mia\u0142am za sob\u0105 ca\u0142kiem sporo dobrych ksi\u0105\u017cek true crime, gdzie autorzy wk\u0142adali wiele wysi\u0142ku, by nie wtr\u0105ca\u0107 si\u0119 w opowie\u015bci. Je\u015bli ju\u017c pojawiali si\u0119 w tek\u015bcie, to w bardzo przemy\u015blany i ostro\u017cny spos\u00f3b. Kiedy jednak pr\u00f3bowa\u0142am stworzy\u0107 taki g\u0142os, wydawa\u0142 mi si\u0119 pompatyczny i nieautentyczny. Najwi\u0119kszym punktem zwrotnym by\u0142o dla mnie prawdopodobnie przeczytanie Z zimn\u0105 krwi\u0105<\/em> Trumana Capote\u2026 a raczej moment, gdy dowiedzia\u0142am si\u0119, jak wiele w tej ksi\u0105\u017cce zosta\u0142o zmy\u015blone przez autora. To co\u015b, co bardzo mnie zainteresowa\u0142o \u2013 poziom szk\u00f3d, kt\u00f3re wyrz\u0105dzi\u0142 innym i sobie tylko dlatego, \u017ce nie m\u00f3g\u0142 przesta\u0107 plotkowa\u0107 i k\u0142ama\u0107. Wtedy zdecydowa\u0142am, \u017ce m\u00f3j narrator te\u017c b\u0119dzie zmy\u015bla\u0107. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"Eliza
Plakat filmu Richarda Brooksa na podstawie ksi\u0105\u017cki Z zimn\u0105 krwi\u0105<\/em> Trumana Capote’a \/ aut. Andrzej Bertrandt <\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Niby nie pope\u0142nia zbrodni, ale dok\u0142ada du\u017c\u0105 cegie\u0142k\u0119 do z\u0142a, kt\u00f3re zosta\u0142o dokonane. <\/h3>\n\n\n\n

Zawsze ciekawi\u0142o mnie, jak wiele autorytetu nadajemy narratorowi, nawet w przypadku ksi\u0105\u017cki fikcyjnej. Chocia\u017c paradoksalnie, w ksi\u0105\u017cce fikcyjnej zdarza si\u0119 to cz\u0119\u015bciej ni\u017c przy reporta\u017cu! Czasami po prostu przyjmujemy za pewnik, \u017ce s\u0142yszymy faktyczn\u0105 wersj\u0119 wydarzenia, a nie jego stronnicz\u0105 interpretacj\u0119. Zainteresowa\u0142 mnie pomys\u0142 kwestionowania autorytetu narratora tak, by w g\u0142owie czytelnika pojawia\u0142o si\u0119 pytanie: czy to, co czytam, jest w og\u00f3le prawd\u0105?<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

True crime to bardzo popularny gatunek. My\u015blisz, \u017ce za pr\u00f3b\u0105 zrozumienia z\u0142a stoi obietnica przej\u0119cia nad nim w\u0142adzy?<\/h3>\n\n\n\n

Co\u015b w tym jest. My\u015bl\u0119, \u017ce odbiorcy true crime s\u0105 zainteresowani bardzo uproszczon\u0105 narracj\u0105 wok\u00f3\u0142 z\u0142a. Chc\u0105 us\u0142ysze\u0107 co\u015b pocieszaj\u0105cego o okropnych ludziach. W stylu: po prostu si\u0119 tacy urodzili i nie ma nic, co mogliby\u015bmy z tym zrobi\u0107.<\/em> Albo: te rzeczy po prostu si\u0119 zdarzaj\u0105, <\/em>co oznacza, \u017ce nie ma sposobu, aby im zapobiec. Jednak kiedy my\u015bl\u0119 o wielu powa\u017cnych przest\u0119pstwach \u2013 szczeg\u00f3lnie je\u015bli czytasz bardzo dobrze zbadane i szczeg\u00f3\u0142owe sprawozdania z tych zbrodni \u2013 okazuje si\u0119, \u017ce prawie zawsze mo\u017cna czemu\u015b zapobiec. Po drodze mamy wiele punkt\u00f3w, w kt\u00f3rych mo\u017cna jeszcze co\u015b zrobi\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Dobrym przyk\u0142adem jest plaga seryjnych morderstw w Ameryce w latach 70., kt\u00f3ry prawie w ca\u0142o\u015bci by\u0142 spowodowany niekompetencj\u0105 policji. W Wielkiej Brytanii dzia\u0142a\u0142 z kolei jeden z najbardziej aktywnych seryjnych morderc\u00f3w w historii, czyli lekarz Harold Shipman. Zabi\u0142 setki starych ludzi, bo po prostu chodzi\u0142 do ich dom\u00f3w. Powiedzia\u0142bym, \u017ce dokonywa\u0142 eutanazji,<\/em> ale by\u0142o to morderstwo, gdy\u017c wstrzykiwa\u0142 im du\u017ce ilo\u015bci morfiny i fa\u0142szowa\u0142 akty zgonu. Nikt tego nie sprawdza\u0142, bo umiera\u0142y g\u0142\u00f3wnie stare kobiety, o kt\u00f3re nikt si\u0119 nie troszczy\u0142. <\/p>\n\n\n\n

Sami zab\u00f3jcy cz\u0119sto pochodz\u0105 z bardzo niespokojnych dom\u00f3w lub maj\u0105 jaki\u015b rodzaj nieleczonego zaburzenia emocjonalnego. Mo\u017ce spotka\u0142a ich przemoc domowa lub zostali wys\u0142ani do opieki spo\u0142ecznej, kt\u00f3ra r\u00f3wnie\u017c jest w strasznym stanie i gdzie si\u0119 nam nimi zn\u0119cano. Naprawd\u0119 \u0142atwo jest spojrze\u0107 na kogo\u015b, kto zabija 20 kobiet i pomy\u015ble\u0107, \u017ce jest szalony. O wiele trudniej jest pomy\u015ble\u0107: ten facet jest szalony, ale wydarzy\u0142o si\u0119 to, to, to i to<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Twoja ksi\u0105\u017cka pokazuje w\u0142a\u015bnie te perspektywy i motywacje \u2013 ma\u0142y wszech\u015bwiat tej konkretnej zbrodni. <\/h3>\n\n\n\n

Tak, dok\u0142adnie. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Innym tematem w ksi\u0105\u017cce jest pragnienie tworzenia narracji. Ka\u017cda osoba ma tu w\u0142asn\u0105 wersj\u0119 tego, co si\u0119 wydarzy\u0142o. Czy jako pisarka masz poczucie, \u017ce opowiadaj\u0105c histori\u0119 o przemocy, odtwarzasz przemoc dotycz\u0105c\u0105 reprezentacji? <\/h3>\n\n\n\n

Eliza Clark: <\/strong>Do pewnego stopnia tak. Gdybym mia\u0142a napisa\u0107 Skruch\u0119 <\/em>od pocz\u0105tku, bardziej bym to przemy\u015bla\u0142a. Czerpie ona bowiem z dw\u00f3ch prawdziwych przypadk\u00f3w. Mam poczucie, \u017ce to, jak wiele z nich bierze, m\u00f3wi wiele o tym, jak ksi\u0105\u017cka zmienia\u0142a si\u0119 w trakcie pisania. Pierwsza historia to morderstwo Shandy Sharer w 1994 roku w Stanach. Dokona\u0142y go 4 dziewczyny, z czego, jak s\u0105dz\u0119, kilka chodzi\u0142o z ofiar\u0105 do szko\u0142y. Wszystkie by\u0142y poni\u017cej 18 roku \u017cycia. Druga to morderstwo Suzanne Capper w Wielkiej Brytanii, kt\u00f3re wydarzy\u0142o si\u0119 mniej wi\u0119cej w tym samym czasie z r\u0119ki mieszanej p\u0142ciowo grupy m\u0142odych ludzi. Kierowa\u0142y nimi dwie dziewczyny. Obie te historie mia\u0142y wiele element\u00f3w, kt\u00f3re uzna\u0142am za bardzo interesuj\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n

Pomy\u015bla\u0142am, \u017ce gdybym mia\u0142a napisa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra by\u0142aby w pewnym sensie reprodukcj\u0105 prawdziwej ksi\u0105\u017cki kryminalnej, to mog\u0142yby by\u0107 przypadki, z kt\u00f3rych bym czerpa\u0142a. W miar\u0119 jak ksi\u0105\u017cka si\u0119 rozwija\u0142a i stawa\u0142a si\u0119 bardziej komentarzem na temat true crime, liczba inspiracji, kt\u00f3r\u0105 czerpa\u0142am z tych dw\u00f3ch zbrodni, zahacza\u0142a o hipokryzj\u0119. Mam wi\u0119c do\u015b\u0107 skomplikowane uczucia na ten temat. Jednocze\u015bnie fikcji wiele uchodzi na sucho, je\u015bli chodzi o potencjalne gloryfikowanie przemocy. Z filmem jest du\u017co trudniej, bo tam masz do czynienia z obrazem. Uwielbiam Michaela Hanekego i Chan-wook Parka. Ich kino to komentarz o przemocy, kt\u00f3ry zawiera w sobie jej ekstremalne przejawy. Zawsze interesowa\u0142o mnie, jak pracuj\u0105 wok\u00f3\u0142 tego. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n