{"id":136271,"date":"2025-07-26T08:15:00","date_gmt":"2025-07-26T06:15:00","guid":{"rendered":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/?p=136271"},"modified":"2025-07-26T15:35:19","modified_gmt":"2025-07-26T13:35:19","slug":"studium-przypadku-graeme-macrae-burnet-ksiazka-wywiad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/studium-przypadku-graeme-macrae-burnet-ksiazka-wywiad\/","title":{"rendered":"Graeme Macrae Burnet: \u201eFreud nie by\u0142 wiarygodnym narratorem\u201d [WYWIAD]"},"content":{"rendered":"\n

\u2013 Freud notuje wersj\u0119 wydarze\u0144, kt\u00f3r\u0105 sam uznaje za prawdziw\u0105. Jak fascynuj\u0105ce by\u0142oby wi\u0119c, gdyby Dora napisa\u0142a w\u0142asn\u0105 wersj\u0119? W pewnym sensie by\u0142 to pocz\u0105tek \u201eStudium przypadku\u201d, poniewa\u017c tworz\u0119 relacj\u0119 z terapii niejako z punktu widzenia pacjentki. Chc\u0119 zobaczy\u0107 t\u0119 dynamik\u0119 z drugiej strony pokoju<\/em> \u2013 <\/span><\/em>m\u00f3wi pisarz Graeme Macrae Burnet. <\/span><\/h3>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Studium przypadku<\/strong><\/em> przybli\u017ca histori\u0119 charyzmatycznego terapeuty, o kt\u00f3rym czytamy w zapiskach jednej z pacjentek. Jeste\u015bmy w Londynie z lat 60., a wsp\u00f3\u0142czesna psychiatria dopiero si\u0119 rozwija. Kim tak naprawd\u0119 jest Arthur Collins Braithwaite? I kto w\u0142a\u015bciwie opowiada t\u0119 histori\u0119? Graeme Macrae Burnet<\/span> konstruuje fikcj\u0119 z dokumentalnym ch\u0142odem, po czym celowo j\u0105 podwa\u017ca. Nam opowiedzia\u0142 o autentyczno\u015bci, Freudzie, prawdziwym ja<\/em> i swojej siostrze.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Eliza Clark: Nie mog\u0119 ju\u017c s\u0142ucha\u0107 podcast\u00f3w true crime [WYWIAD]<\/a><\/h3>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Jagoda Gawliczek: Studium przypadku<\/em> to powie\u015b\u0107, kt\u00f3ra troch\u0119 udaje, \u017ce ni\u0105 jest. Fascynuje ci\u0119 eksplorowanie granicy mi\u0119dzy fikcj\u0105 a rzeczywisto\u015bci\u0105 czy raczej stronisz od tradycyjnego modelu prowadzenia narracji? <\/h3>\n\n\n\n

Graeme Macrae Burnet<\/strong>: Spos\u00f3b, w jaki skonstruowa\u0142em Studium przypadku<\/em>, jest ca\u0142kowicie tradycyjny. Dziewi\u0119tnastowieczne powie\u015bci \u2013 przynajmniej te angloj\u0119zyczne \u2013 bardzo cz\u0119sto by\u0142y budowane za pomoc\u0105 pami\u0119tnik\u00f3w, list\u00f3w i r\u00f3\u017cnych postaci opowiadaj\u0105cych poszczeg\u00f3lne cz\u0119\u015bci historii. Sp\u00f3jrz chocia\u017cby na Drakul\u0119 <\/em>czy Frankensteina<\/em>. Wilkie Collins, wsp\u00f3\u0142czesny Charlesowi Dickensowi, napisa\u0142 pierwsz\u0105 powie\u015b\u0107 kryminaln\u0105 w j\u0119zyku angielskim. Narratorem ka\u017cdego rozdzia\u0142u jest inna posta\u0107. Zastanawiasz si\u0119, czy i kiedy powiedziano ci prawd\u0119. Wszystkie techniki, kt\u00f3rych u\u017cywam, typu kto\u015b pisze i wysy\u0142a notatniki,<\/em> pochodz\u0105 z XIX wieku. Nie ma w tym nic oryginalnego. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Czyli zamiast odrzuca\u0107 tradycj\u0119, po prostu z niej korzystasz.<\/h3>\n\n\n\n

Zgadza si\u0119. We wsp\u00f3\u0142czesnych powie\u015bciach te techniki nie s\u0105 zbyt cz\u0119sto stosowane, ale dla mnie jako powie\u015bciopisarza to narz\u0119dzia, by opowiedzie\u0107 dan\u0105 histori\u0119. Co by\u0142o pierwsz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 twojego pytania? <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Pyta\u0142am o granic\u0119 mi\u0119dzy fikcj\u0105 a autentyczno\u015bci\u0105.<\/h3>\n\n\n\n

To te\u017c bardzo interesuj\u0105ca rzecz, bo nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby istnia\u0142a sprzeczno\u015b\u0107 mi\u0119dzy fikcj\u0105 a autentyczno\u015bci\u0105. My\u015bl\u0119, \u017ce bardzo wa\u017cne, \u017ceby podczas pisania fikcji czu\u0107 \u2013 jakkolwiek niezr\u0119cznie to brzmi \u2013 \u017ce fikcja wydaje si\u0119 autentyczna. Kiedy wchodzimy w interakcj\u0119 z powie\u015bci\u0105, jej bohaterami lub miejscem akcji, chcemy, \u017ceby by\u0142y prawdziwe i wierne. Je\u015bli wi\u0119c czytasz powie\u015b\u0107, kt\u00f3rej akcja rozgrywa si\u0119 w Warszawie, a autor nagle pomyli nazw\u0119 ulicy, to zburzy iluzj\u0119. To samo dotyczy postaci. Je\u015bli nagle zachowuje si\u0119 w spos\u00f3b, kt\u00f3ry znacz\u0105co odbiega od jej charakteru, to r\u00f3wnie\u017c burzy iluzj\u0119. S\u0105dz\u0119 wi\u0119c, \u017ce fikcja i autentyczno\u015b\u0107 s\u0105 ze sob\u0105 powi\u0105zane, gdy\u017c fikcja musi sprawia\u0107 wra\u017cenie realnej.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"Studium
Ok\u0142adka ksi\u0105\u017cki Studium przypadku<\/em>, Graeme Macrae Burnet, t\u0142. \u0141ukasz Witczak, Wydawnictwo Czarne, kup w Empiku<\/a><\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

W Studium przypadku<\/em> umieszczasz akcj\u0119 w przesz\u0142o\u015bci. W jaki spos\u00f3b zadba\u0142e\u015b o jej autentyczno\u015b\u0107? <\/h3>\n\n\n\n

Graeme Macrae Burnet: <\/strong>Uwielbiam robi\u0107 badania do ksi\u0105\u017cek! Przede wszystkim czyta\u0142em du\u017co prasy kobiecej z tamtego okresu. To nie jest intelektualny \u015bwiat wysokiej literatury, tylko taki, w kt\u00f3rym kobiety faktycznie \u017cy\u0142y. Je\u015bli czytasz opowiadania publikowane w magazynach informacyjnych, bardzo r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re podpowie ci Google. Je\u015bli wyszukasz pisarki z lat 60., dostaniesz Iris Murdoch i Doris Lessing, bardzo intelektualne pisarki. Fikcja przedrukowywana w kobiecych magazynach bardzo si\u0119 od nich r\u00f3\u017cni. Dzi\u0119ki tym \u017ar\u00f3d\u0142om uzyskuje si\u0119 inny, bardziej autentyczny obraz tamtego okresu. <\/p>\n\n\n\n

Szuka\u0142em te\u017c opis\u00f3w terapii z perspektywy pacjenta. W dzisiejszym \u015bwiecie s\u0105 ich tysi\u0105ce. Prawie ka\u017cdy, kto chodzi na terapi\u0119, potem o niej pisze. W po\u0142owie XX wieku by\u0142o to jednak o wiele bardziej nietypowe. Trzeba je znale\u017a\u0107 i kupi\u0107 na ma\u0142o znanych stronach internetowych. Zale\u017ca\u0142o mi jednak, by poczu\u0107, jak traktowano osoby z problemami psychicznymi. Znasz Freuda? <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Tak. <\/h3>\n\n\n\n

Je\u015bli poczytasz Przypadek Dory<\/em>, zobaczysz, \u017ce Freud du\u017co naci\u0105ga i przedstawia to pacjentce jako prawd\u0119. Ona m\u00f3wi: Nie, to si\u0119 nie wydarzy\u0142o<\/em>. A on na to: Zaprzeczasz, bo to wypierasz<\/em>! Zacz\u0105\u0142em zdawa\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce Freud nie by\u0142 wiarygodnym narratorem. Notuje wersj\u0119 wydarze\u0144, kt\u00f3r\u0105 sam uznaje<\/em> za prawdziw\u0105. Jak fascynuj\u0105ce by\u0142oby wi\u0119c, gdyby Dora napisa\u0142a w\u0142asn\u0105 wersj\u0119? W pewnym sensie by\u0142 to pocz\u0105tek Studium przypadku<\/em>, poniewa\u017c tworz\u0119 relacj\u0119 z terapii niejako z punktu widzenia pacjentki. Chc\u0119 zobaczy\u0107 t\u0119 dynamik\u0119 z drugiej strony pokoju.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Czyli Freud by\u0142 pierwszym gaslighterem<\/em>?<\/h3>\n\n\n\n

Absolutnie. Spos\u00f3b, w jaki pisze o kobietach, narzuca\u0142 jego obsesje i manie reszcie populacji. Jestem zaskoczony, \u017ce komu\u015b z twojego pokolenia nadal przedstawia si\u0119 Freuda, jakby stworzy\u0142 s\u0142uszn\u0105 teori\u0119. Wa\u017cne jest zrozumienie, co sprawi\u0142o, \u017ce wywar\u0142 tak ogromny wp\u0142yw na my\u015blenie XX wieku. Jestem zaskoczony, \u017ce wci\u0105\u017c jest uwa\u017cany za warto\u015bciowego teoretyka, kt\u00f3rego nale\u017cy traktowa\u0107 powa\u017cnie. Studiowa\u0142a\u015b psychoterapi\u0119?<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Nie, kulturoznawstwo.<\/h3>\n\n\n\n

Wiesz, Freud mo\u017ce by\u0107 \u015bwietn\u0105 zabaw\u0105. To nie jest nieciekawe<\/em>. Po prostu nie traktuj\u0119 go jako \u017ar\u00f3d\u0142o prawdy. Dla mnie to jest jak czytanie fantazji. Fikcja mo\u017ce by\u0107 stymuluj\u0105ca, mo\u017ce sk\u0142ania\u0107 do pewnych przemy\u015ble\u0144, ale nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby nale\u017ca\u0142o j\u0105 traktowa\u0107 zbyt powa\u017cnie jako teori\u0119<\/em>. Nawet jego interpretacja sn\u00f3w to moim zdaniem stek bzdur!<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

To Freud zainspirowa\u0142 posta\u0107 terapeuty w Studium przypadku<\/em>? <\/h3>\n\n\n\n

Do pewnego stopnia. Nie chodzi\u0142o mi o niego jako konkretn\u0105 posta\u0107, ale sam pomys\u0142 na pot\u0119\u017cnego guru posiadaj\u0105cego wielk\u0105 w\u0142adz\u0119. Zdecydowanie chcia\u0142em to zdekonstruowa\u0107. Co, je\u015bli to terapeuta jest tym szalonym? Jest te\u017c inna posta\u0107 w ksi\u0105\u017cce o imieniu RD Laing. To szkocki psychiatra i niezwyk\u0142a posta\u0107. Naprawd\u0119 podwa\u017cy\u0142 konwencjonalne praktyki i my\u015blenie o psychiatrii w po\u0142owie XX wieku, czyli pomys\u0142, \u017ce mo\u017cna zamyka\u0107 ludzi, wprowadza\u0107 ich w stan \u015bpi\u0105czki i poddawa\u0107 elektrowstrz\u0105som. Pisa\u0142 te\u017c o osobach, kt\u00f3re maj\u0105 r\u00f3\u017cne osobowo\u015bci. My\u015bl\u0119, \u017ce chcia\u0142 te\u017c nawi\u0105za\u0107 kontakt z lud\u017ami wykazuj\u0105cymi oznaki szale\u0144stwa, zamiast po prostu m\u00f3wi\u0107: Jeste\u015b schizofrenikiem, zamykamy ci\u0119<\/em>. Interesowa\u0142o go to, co dzieje si\u0119 w umy\u015ble. Gdy kto\u015b s\u0142ysza\u0142 g\u0142osy, Laing chcia\u0142by wiedzie\u0107, co m\u00f3wi\u0105. Nawet je\u015bli wiemy, \u017ce co\u015b nie jest obiektywnie prawd\u0105, pozostaje ni\u0105 dla tej osoby. Wiesz, oni naprawd\u0119 to s\u0142ysz\u0105.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Niekt\u00f3rzy ludzie boj\u0105 si\u0119 paj\u0105k\u00f3w, a ja chyba najbardziej boj\u0119 si\u0119 tego, \u017ce kto\u015b narzuca\u0142by mi swoj\u0105 obiektywn\u0105 prawd\u0119 i w ten spos\u00f3b mnie dezorientowa\u0142.<\/h3>\n\n\n\n

C\u00f3\u017c, to uzasadniony strach. Zbieraj\u0105c materia\u0142y do ksi\u0105\u017cki, nie wiedzia\u0142em, czy s\u0105 prawdziwe. Ale by\u0142y w moich r\u0119kach, namacalne. Mog\u0142em je przeczyta\u0107. Musia\u0142em zmierzy\u0107 si\u0119 z ide\u0105, \u017ce nie ma jednej prawdy, s\u0105 tylko wersje. Je\u015bli kto\u015b zapyta nas o ten wywiad jutro, ka\u017cde z nas b\u0119dzie go pami\u0119ta\u0107 inaczej i oboje b\u0119dziemy mieli racj\u0119. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Opowiadaj\u0105c histori\u0119 w ksi\u0105\u017cce, przyjmujesz jednak konkretn\u0105 perspektyw\u0119 i uciszasz t\u0119 drug\u0105. Czujesz jak\u0105\u015b odpowiedzialno\u015b\u0107 w zwi\u0105zku z tym? <\/h3>\n\n\n\n

Jako powie\u015bciopisarz wybieram form\u0119 narracji, a ty musisz si\u0119 jej trzyma\u0107, bo jako czytelniczka nie mo\u017cesz wnika\u0107 w my\u015bli innych postaci. W Studium przypadku<\/em> czy ksi\u0105\u017ckach Wilkie Collinsa dostajesz z kolei r\u00f3\u017cne g\u0142osy, kt\u00f3re przedstawiaj\u0105 poszczeg\u00f3lne wydarzenia. W innej mojej ksi\u0105\u017cce, Jego krwawe zamiary<\/em>, te\u017c znajduj\u0119 dokumenty, czyli pami\u0119tnik m\u0142odego szkockiego mordercy. Pisz\u0105c j\u0105, by\u0142em \u015bwiadomy, \u017ce wykluczam g\u0142osy innych postaci, na przyk\u0142ad siostry bohatera. Musia\u0142em jednak pozosta\u0107 wierny strukturze ksi\u0105\u017cki. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n