{"id":139617,"date":"2025-11-17T13:22:28","date_gmt":"2025-11-17T12:22:28","guid":{"rendered":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/?p=139617"},"modified":"2025-11-17T18:48:36","modified_gmt":"2025-11-17T17:48:36","slug":"swiatynia-i-smietnik-grzegorz-piatek-ksiazka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/swiatynia-i-smietnik-grzegorz-piatek-ksiazka\/","title":{"rendered":"Grzegorz Pi\u0105tek: \u201ePrzestrze\u0144 publiczna mo\u017ce by\u0107 powodem do dumy\u201d\u00a0"},"content":{"rendered":"\n<h3 class=\"wp-block-heading\">W nowej ksi\u0105\u017cce <em>\u015awi\u0105tynia i \u015bmietnik. Architektura dla \u017cycia <\/em>Grzegorz Pi\u0105tek postuluje, \u017ce szalety, bloki czy przystanki tramwajowe zas\u0142uguj\u0105 na tyle samo uwagi co muzea albo pa\u0142ace. Autora pytamy o to, sk\u0105d wzi\u0119\u0142o si\u0119 w nim takie przekonanie i jak powinny wygl\u0105da\u0107 idealne, dost\u0119pne dla wszystkich miasta. Po drodze odwiedzamy Tokio, Warszaw\u0119, Gda\u0144sk i nieczynne fabryki zapa\u0142ek.\u00a0<\/h3>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Stanis\u0142aw Bry\u015b: Zanim o architekturze, chcia\u0142bym zapyta\u0107 o dwa filmy. Widzia\u0142e\u015b <em>Brutalist\u0119 <\/em>Brady\u2019ego Corbeta albo <em>Megalopolis <\/em>Francisa Forda Coppoli?\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p><strong>Grzegorz Pi\u0105tek, autor ksi\u0105\u017cki <em>\u015awi\u0105tynia i \u015bmietnik. Architektura dla \u017cycia<\/em><\/strong><em>: <\/em>Tylko ten pierwszy.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Jak postrzegasz przedstawiony w nim obraz architekta?\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p>Jest do\u015b\u0107 fa\u0142szywy. Jawi si\u0119 jako natchniony tw\u00f3rca, samotny wojownik, a przecie\u017c architektura to gra zespo\u0142owa. Architekt powinien mie\u0107 swoje pomys\u0142y, wizje i przekonania, ale musi te\u017c umie\u0107 pracowa\u0107 w grupie. W\u0142a\u015bciwie \u017cadne dzie\u0142o o skali wi\u0119kszej ni\u017c domek jednorodzinny nie wychodzi z g\u0142owy jednego tw\u00f3rcy. Zawsze tworzy je zesp\u00f3\u0142, pojawiaj\u0105 si\u0119 kompromisy, a tu na ekranie mamy kompozytora, kt\u00f3ry w pojedynk\u0119 tworzy symfoni\u0119 w betonie.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Poza tym architektura to bardzo przyziemna praca i zaw\u00f3d us\u0142ugowy, w dobrym tego s\u0142owa znaczeniu. Takie przedstawienia jak w <em>Brutali\u015bcie <\/em>o tyle szkodz\u0105, \u017ce\u00a0 budz\u0105 nierealistyczne oczekiwania i u architekt\u00f3w, i u klient\u00f3w. Sam si\u0119 z nimi zderzy\u0142em. Kiedy poszed\u0142em na studia, wyobra\u017ca\u0142em sobie, \u017ce praca architekta to natchniona, wizjonerska robota. Potem ka\u017cde zderzenie z proz\u0105 codzienno\u015bci by\u0142o tym bole\u015bniejsze.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\"  id=\"_ytid_89723\"  width=\"1170\" height=\"658\"  data-origwidth=\"1170\" data-origheight=\"658\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/GdRXPAHIEW4?enablejsapi=1&#038;autoplay=0&#038;cc_load_policy=0&#038;cc_lang_pref=&#038;iv_load_policy=1&#038;loop=0&#038;modestbranding=0&#038;rel=1&#038;fs=1&#038;playsinline=0&#038;autohide=2&#038;theme=dark&#038;color=red&#038;controls=1&#038;\" class=\"__youtube_prefs__  epyt-is-override  no-lazyload\" title=\"YouTube player\"  allow=\"fullscreen; accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen data-no-lazy=\"1\" data-skipgform_ajax_framebjll=\"\"><\/iframe>\n<\/div><figcaption class=\"wp-element-caption\"><sup>Zwiastun filmu <em>Brutalista <\/em>\/ re\u017c. Brady Corbet <\/sup><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Ale w popkulturze i mediach obraz architekta jako wybitnej jednostki utrwali\u0142 si\u0119 ca\u0142kiem mocno. Jak my\u015blisz, dlaczego?\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p>Po pierwsze, to kalka z innych dziedzin tw\u00f3rczo\u015bci: malarstwa albo muzyki, gdzie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o arty\u015bcie ca\u0142kowicie odpowiedzialnym za efekt ko\u0144cowy. Poza tym szeroko poj\u0119ty marketing potrzebuje wyrazistych jednostek, bo to dobry no\u015bnik promocji. Ale architektura bardziej przypomina prac\u0119 nad filmem albo spektaklem teatralnym, gdzie potrzeba po\u0142\u0105czenia ro\u017cnych kompetencji i talent\u00f3w, a wizja artystyczna zderza si\u0119 z technik\u0105, mo\u017cliwo\u015bciami czy bud\u017cetem.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Dla kontrastu dopytam o drugi film, w kt\u00f3rym nie ma ju\u017c postaci wielkiego architekta, za to wa\u017cny okazuje si\u0119 konkretny element architektury. Chodzi o <em>Perfect Days <\/em>Wima Wendersa i obecne w nim toalety publiczne.\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p>Dostawa\u0142em du\u017co pyta\u0144 o ten tytu\u0142 nawet na etapie pisania ksi\u0105\u017cki, gdy wspomnia\u0142em, \u017ce b\u0119dzie rozdzia\u0142 o toaletach. To nie jest m\u00f3j ulubiony film, ale ceni\u0119 go, bo pokazuje, \u017ce architektura dla najbardziej prozaicznych funkcji, wr\u0119cz takich, kt\u00f3re s\u0105 troch\u0119 tabu, mo\u017ce by\u0107 efektowna i nowoczesna. Ta perspektywa jest mi bliska, zw\u0142aszcza \u017ce w filmie przyj\u0119to punkt widzenia osoby sprz\u0105taj\u0105cej. Mam du\u017ce uczulenie na architektur\u0119 wymagaj\u0105c\u0105 nadmiernej troski, kt\u00f3ra \u0142atwo si\u0119 brudzi i zu\u017cywa. Rozmawiamy na Marsza\u0142kowskiej, naprzeciwko MSN-u. Mog\u0119 d\u0142ugo go chwali\u0107, ale mam te\u017c pretensje o wiele niepraktycznych rozwi\u0105za\u0144. Irytuje mnie cho\u0107by to, \u017ce drzwi w toaletach wykonano z blachy, kt\u00f3ra \u0142atwo si\u0119 palcuje. W budynku publicznym, przez kt\u00f3ry przewijaj\u0105 si\u0119 tysi\u0105ce ludzi, nie mo\u017cna tak robi\u0107.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\"  id=\"_ytid_93804\"  width=\"1170\" height=\"658\"  data-origwidth=\"1170\" data-origheight=\"658\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/QzZBbX5A1FA?enablejsapi=1&#038;autoplay=0&#038;cc_load_policy=0&#038;cc_lang_pref=&#038;iv_load_policy=1&#038;loop=0&#038;modestbranding=0&#038;rel=1&#038;fs=1&#038;playsinline=0&#038;autohide=2&#038;theme=dark&#038;color=red&#038;controls=1&#038;\" class=\"__youtube_prefs__  epyt-is-override  no-lazyload\" title=\"YouTube player\"  allow=\"fullscreen; accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen data-no-lazy=\"1\" data-skipgform_ajax_framebjll=\"\"><\/iframe>\n<\/div><figcaption class=\"wp-element-caption\"><sup>Zwiastun filmu <em>Perfect Days <\/em>\/ re\u017c. Wim Wenders<\/sup><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">W nowej ksi\u0105\u017cce odrzucasz pisanie o wielkich architektach i podkre\u015blasz znaczenie codziennej u\u017cyteczno\u015bci architektury tak\u017ce w innych sferach: mieszkalnictwie, o\u015bwiacie czy transporcie publicznym. To co\u015b w rodzaju misji?\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p><strong>Grzegorz Pi\u0105tek<\/strong>: Nie mam z\u0142udze\u0144, \u017ce ksi\u0105\u017cki mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na bieg dziej\u00f3w, ale czuj\u0119, \u017ce musz\u0119 wykorzystywa\u0107 sw\u00f3j zasi\u0119g, \u017ceby do czego\u015b przekonywa\u0107, a nie tylko opowiada\u0107 ciekawe historie. Po stworzeniu kilku ksi\u0105\u017cek historycznych poczu\u0142em, \u017ce wiele ludzi czyta je ku pokrzepieniu, bo kocha Warszaw\u0119 albo Gdyni\u0119, ale nie wyci\u0105gnie z nich bardziej og\u00f3lnych, wsp\u00f3\u0142czesnych wniosk\u00f3w. Napisa\u0142em dlatego ksi\u0105\u017ck\u0119 mocno osadzon\u0105 w tera\u017aniejszo\u015bci, w kt\u00f3rej dziel\u0119 si\u0119 swoimi przemy\u015bleniami na temat tego, jak architektura powinna dzia\u0142a\u0107 i wygl\u0105da\u0107.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Jak poradzi\u0142e\u015b sobie z inn\u0105 perspektyw\u0105 czasow\u0105 na etapie pisania?\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p>To by\u0142o do\u015b\u0107 trudne, bo <em>\u015awi\u0105tynia i \u015bmietnik <\/em>to moja pierwsza ksi\u0105\u017cka, przy kt\u00f3rej pisaniu wci\u0105\u017c pojawia\u0142y si\u0119 nowe w\u0105tki. Poprzednie dotyczy\u0142y konkretnej epoki, miasta czy postaci. Mog\u0142em snu\u0107 dygresje w r\u00f3\u017cne strony, ale istnia\u0142a konkretna rama czasowa. Tu musia\u0142em sam zakre\u015bli\u0107 granice.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Bardzo chcia\u0142em jednak podj\u0105\u0107 to wyzwanie. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce historia jest nauczycielk\u0105 \u017cycia, ale cz\u0119sto za bardzo wci\u0105gamy si\u0119 w t\u0119 opowie\u015b\u0107 i przegapiamy wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107. Kiedy w lipcu ksi\u0105\u017cka sz\u0142a do druku, polskie media kt\u00f3ry\u015b sezon z rz\u0119du \u017cy\u0142y Jedwabnem, dziadkiem Tuska z Wehrmachtu i Wo\u0142yniem. To co\u015b, wok\u00f3\u0142 czego \u0142atwo skupia\u0107 emocje spo\u0142eczne, ale sprawia te\u017c, \u017ce odwracamy wzrok od tego, co mamy do za\u0142atwienia tu i teraz.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"707\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/swiatynia-i-smietnik-architektura-dla-zycia-b-iext201244837-707x1024.jpg\" alt=\"\u015awi\u0105tynia i \u015bmietnik \" class=\"wp-image-139620\" srcset=\"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/swiatynia-i-smietnik-architektura-dla-zycia-b-iext201244837-707x1024.jpg 707w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/swiatynia-i-smietnik-architektura-dla-zycia-b-iext201244837-207x300.jpg 207w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/swiatynia-i-smietnik-architektura-dla-zycia-b-iext201244837-370x536.jpg 370w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/swiatynia-i-smietnik-architektura-dla-zycia-b-iext201244837-20x29.jpg 20w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/swiatynia-i-smietnik-architektura-dla-zycia-b-iext201244837-33x48.jpg 33w\" sizes=\"(max-width: 707px) 100vw, 707px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><sup>Grzegorz Pi\u0105tek \u2013\u00a0<em>\u015awi\u0105tynia i \u015bmietnik. Architektura dla \u017cycia <\/em>\/ Wydawnictwo W.A.B. \/ materia\u0142y prasowe<\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Wspominasz, \u017ce temat\u00f3w do opisania nie brakowa\u0142o. Jak dokona\u0142e\u015b ich selekcji?<\/h4>\n\n\n\n<p>Do\u015b\u0107 wcze\u015bnie zorientowa\u0142em si\u0119, \u017ce chc\u0119 si\u0119 zaj\u0105\u0107 codzienno\u015bci\u0105. I to jest temat, kt\u00f3ry mo\u017cna poruszy\u0107 na tysi\u0105c sposob\u00f3w, mno\u017cy\u0107 przyk\u0142ady w niesko\u0144czono\u015b\u0107.\u00a0 Postanowi\u0142em wi\u0119c skupi\u0107 si\u0119 na miastach, do kt\u00f3rych ci\u0105gle wracam. Bo my\u015bl\u0119, \u017ce zbyt cz\u0119sto wypowiadamy si\u0119 o miejscach, kt\u00f3re znamy tylko z obrazka. <\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Filip Springer rozpoczyna <em>Szar\u0105 godzin\u0119 <\/em>od opisu sytuacji, w kt\u00f3rej jury konkursu architektonicznego ocenia budynki tylko na podstawie zdj\u0119\u0107.\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p>Dlatego najuczciwiej pisa\u0107 o miejscach, kt\u00f3re widzia\u0142o si\u0119 wielokrotnie, bo architektura, zw\u0142aszcza w przestrzeni publicznej, pracuje w czasie. Trzeba zobaczy\u0107, jak zagnie\u017cd\u017caj\u0105 si\u0119 w niej ludzie, jak dzia\u0142a w r\u00f3\u017cnych porach dnia i okresach roku.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Pisz\u0119 wi\u0119c o Warszawie, gdzie si\u0119 wychowa\u0142em i mieszkam; Tr\u00f3jmie\u015bcie, gdzie mieszka\u0142em i znowu pewnie b\u0119d\u0119 mieszka\u0107 jedn\u0105 nog\u0105; Rybniku, z kt\u00f3rego wywodzi si\u0119 m\u00f3j ojciec i gdzie ca\u0142y czas mam rodzin\u0119; \u0141odzi, z kt\u00f3rej pochodzi m\u00f3j partner i kt\u00f3ry mi j\u0105 pokaza\u0142, bo wcze\u015bniej bywa\u0142em w niej rzadko i na kr\u00f3tko. Ten klucz mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 egocentryczny, ale sprawia, \u017ce nie wydaj\u0119 szybkiego wyroku, tylko przekazuj\u0119 obserwacje i\u00a0opinie, kt\u00f3re we mnie dojrza\u0142y.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Autobiograficzny ton ostatecznie i tak \u0142\u0105czysz z prac\u0105 archiwisty, reportera i kronikarza rodzinnego. Mocno miesza\u0142y ci si\u0119 te podej\u015bcia?\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p>Tak, ale uzna\u0142em to za zalet\u0119, dzi\u0119ki kt\u00f3rej ksi\u0105\u017cka nie wybrzmi na jednej nucie. Doprowadzi\u0142o to do wielu ciekawych sytuacji. Gdy mia\u0142em ju\u017c sko\u0144czony rozdzia\u0142 o fabrykach dom\u00f3w, pomy\u015bla\u0142em, \u017ce warto by\u0142oby porozmawia\u0107 z kim\u015b, kto dosta\u0142 mieszkanie w szczycie budownictwa wielkop\u0142ytowego w latach 70. Nagle przypomnia\u0142em sobie: <em>Po co kogo\u015b szuka\u0107, skoro mog\u0119 zrobi\u0107 wywiad z moimi rodzicami? <\/em>Byli statystycznym przypadkiem os\u00f3b, kt\u00f3re za\u0142o\u017cy\u0142y rodzin\u0119 w latach 70. i otrzymali klucze do mieszkania w bloku w 1978. Wraz z nimi i siostr\u0105 odkopali\u015bmy wspomnienia i to si\u0119 okaza\u0142o fantastyczn\u0105, osobist\u0105 przygod\u0105.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"684\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/20250820-JAC_1892-684x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-139621\" srcset=\"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/20250820-JAC_1892-684x1024.jpg 684w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/20250820-JAC_1892-200x300.jpg 200w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/20250820-JAC_1892-370x554.jpg 370w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/20250820-JAC_1892-20x30.jpg 20w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/20250820-JAC_1892-32x48.jpg 32w\" sizes=\"(max-width: 684px) 100vw, 684px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><sup>Grzegorz Pi\u0105tek, autor ksi\u0105\u017cki <em>\u015awi\u0105tynia i \u015bmietnik. Architektura dla \u017cycia <\/em>\/ fot. Karolina Jackowska \/ materia\u0142y prasowe<\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">W <em>\u015awi\u0105tyni i \u015bmietniku <\/em>nie poprzestajesz na krytyce, tylko r\u00f3wnolegle pokazujesz architektoniczne wzory do na\u015bladowania. Sk\u0105d taka decyzja?<\/h4>\n\n\n\n<p><strong>Grzegorz Pi\u0105tek<\/strong>: \u0141atwo popa\u015b\u0107 w krytykanctwo, \u017ce w Polsce jest brzydko, panuje chaos, a mieszkania s\u0105 drogie. Trudno temu zaprzeczy\u0107, ale chcia\u0142em pokaza\u0107, \u017ce w tym samym systemie i z tymi samymi pieni\u0119dzmi pracuj\u0105 ambitni samorz\u0105dowcy albo architekci i architektki staraj\u0105ce si\u0119 zrobi\u0107 co\u015b ponad norm\u0119. A skupiaj\u0105c si\u0119 na codziennych, powszednich funkcjach architektury, postuluj\u0119, \u017ce powinni\u015bmy przyk\u0142ada\u0107 to samo kryterium do oceny presti\u017cowych budynk\u00f3w. Nie powinny tylko rzuca\u0107 na kolana i zadziwia\u0107, ale te\u017c s\u0142u\u017cy\u0107 za u\u017cyteczne narz\u0119dzie.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Czy architektom w Polsce \u0142atwo wdra\u017ca\u0107 niestandardowe, nowatorskie projekty?\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p>My\u015bl\u0119, \u017ce bardzo trudno uprawia\u0107 architektur\u0119 w spos\u00f3b przekorny, nadprogramowy i dawa\u0107 co\u015b ekstra. To bardzo urynkowiony i us\u0142ugowy zaw\u00f3d. Architekci proponuj\u0105cy nieszablonowe koncepcje musz\u0105 tak zorganizowa\u0107 swoj\u0105 prac\u0119, \u017ceby mie\u0107 poza ni\u0105 sta\u0142e \u017ar\u00f3d\u0142o dochodu. Ola Wasilkowska, kt\u00f3ra projektowa\u0142a warszawskie toalety, opowiada\u0142a o tym, \u017ce mog\u0142a to zrobi\u0107, bo r\u00f3wnocze\u015bnie tworzy\u0142a scenografi\u0119 w teatrze.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-background\" style=\"background-color:#feff12\"><a href=\"https:\/\/goingapp.pl\/more\/kot-gacek-szczecin-mural-blok-rugianska-34-35\/\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/goingapp.pl\/more\/kot-gacek-szczecin-mural-blok-rugianska-34-35\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Mieszka\u0142 na ulicy, a teraz trafi\u0142 na mural. Kot Gacek upami\u0119tniony w Szczecinie<\/a><\/h3>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">A jak to jest z tymi ambitnymi samorz\u0105dowcami?\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p>Dobrych projekt\u00f3w musi chcie\u0107 nie tylko architekt, ale te\u017c inwestor. Sam pisz\u0119 o prezydentce Sopotu albo prezydencie Rybnika, ale w innych samorz\u0105dach tak\u017ce widz\u0119, \u017ce je\u015bli w\u0142adza chce zrobi\u0107 co\u015b lepiej i co\u015b po sobie zostawi\u0107, jako\u015b znajd\u0105 si\u0119 pieni\u0105dze, a papiery b\u0119d\u0105 szybciej kr\u0105\u017cy\u0107. Wtedy architekt ma poczucie, \u017ce pracuje z konkretnymi lud\u017ami, a nie wykonuje zlecenie w biurokratyczny, bezosobowy spos\u00f3b. Dla obu stron nieszcz\u0119\u015bciem jest totalne urynkowienie. <\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Dlaczego? <\/h4>\n\n\n\n<p>Przyt\u0142aczaj\u0105c\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144 w Polsce buduj\u0105 deweloperzy. TBS-y to margines rynku, a stosunkowo nieliczne samorz\u0105dy, takie jak Sopot czy W\u0142oc\u0142awek, posz\u0142y w mieszkania komunalne. Tam architekci mog\u0105 m\u0105drzej i uczciwiej projektowa\u0107, nie pr\u00f3bowa\u0107 wyciska\u0107 na si\u0142\u0119 powierzchni. Bo deweloperom zale\u017cy, \u017ceby sprzeda\u0107 jak najwi\u0119cej metr\u00f3w i nie obchodzi ich, jak mieszkania sprawdz\u0105 si\u0119 w praktyce. A je\u015bli mieszkanie kupowane jest jako lokata kapita\u0142u, to ju\u017c w og\u00f3le nie ma znaczenia, czy jest dobrze zaprojektowane. Efekt jest taki, \u017ce mieszkanie w PRL-owskim bloku, w kt\u00f3rym si\u0119 wychowa\u0142em, mia\u0142o lepszy uk\u0142ad ni\u017c niejeden wsp\u00f3\u0142czesny niby luksusowy apartament.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\"  id=\"_ytid_14175\"  width=\"1170\" height=\"658\"  data-origwidth=\"1170\" data-origheight=\"658\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/wVSsYuiJNak?enablejsapi=1&#038;autoplay=0&#038;cc_load_policy=0&#038;cc_lang_pref=&#038;iv_load_policy=1&#038;loop=0&#038;modestbranding=0&#038;rel=1&#038;fs=1&#038;playsinline=0&#038;autohide=2&#038;theme=dark&#038;color=red&#038;controls=1&#038;\" class=\"__youtube_prefs__  epyt-is-override  no-lazyload\" title=\"YouTube player\"  allow=\"fullscreen; accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen data-no-lazy=\"1\" data-skipgform_ajax_framebjll=\"\"><\/iframe>\n<\/div><figcaption class=\"wp-element-caption\"><sup>TBS-y w Rybniku to jeden z przyk\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3ry w ksi\u0105\u017cce <em>\u015awi\u0105tynia i \u015bmietnik. Architektura dla \u017cycia <\/em>wymienia Grzegorz Pi\u0105tek. <\/sup><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Problemem samorz\u0105d\u00f3w, kt\u00f3ry diagnozujesz w swojej ksi\u0105\u017cce, jest tak\u017ce wyludnianie si\u0119 \u015br\u00f3dmie\u015b\u0107.\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p>To tragedia du\u017cych i ma\u0142ych miast i kolejna konsekwencja urynkowienia mieszkalnictwa. W ostatnich latach bardzo wypi\u0119knia\u0142y nam centra. W\u0142adowano w nie miliardy z\u0142otych: s\u0105 wyremontowane, zielone, pe\u0142ne przestrzeni dla pieszych, odnowionych zabytk\u00f3w i instytucji kultury. Ale mieszka w nich coraz mniej ludzi, kt\u00f3rych po prostu na to nie sta\u0107, wi\u0119c zamieniaj\u0105 si\u0119 w atrakcj\u0119 \u015bwiec\u0105c\u0105 pustkami w ci\u0105gu dnia. Ostatnio <em>Wyborcza <\/em>pisa\u0142a o tym, \u017ce <a href=\"https:\/\/warszawa.wyborcza.pl\/warszawa\/7,54420,32344305,w-podwarszawskim-piasecznie-wkrotce-bedzie-mieszkac-100-tys.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">populacja gminy Piaseczno za chwil\u0119 przekroczy 100 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w<\/a>. A warszawskie \u015ar\u00f3dmie\u015bcie po raz pierwszy zamieszkuje mniej os\u00f3b. W rezultacie mamy miasto-obwarzanek: puste w \u015brodku i p\u0119czniej\u0105ce na zewn\u0105trz. Na przedmie\u015bciach trzeba od nowa budowa\u0107 szko\u0142y, przedszkola, drogi, a przecie\u017c to wszystko czeka w centrum.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Rok temu mieszka\u0142em na warszawskim Starym Mie\u015bcie, chwil\u0119 od Barbakanu. Nie mia\u0142em ani jednego s\u0105siada.\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p>Podobnie mia\u0142em, gdy mieszka\u0142em na G\u0142\u00f3wnym Mie\u015bcie w Gda\u0144sku: kamienica na dwana\u015bcie mieszka\u0144 i tylko trzy s\u0105 zamieszka\u0142e przez w\u0142a\u015bcicieli albo wynajmowane na sta\u0142e. Obok domofon\u00f3w czy skrzynek pocztowych masowo pojawiaj\u0105 si\u0119 skrzyneczki z kodem, w kt\u00f3rych zostawia si\u0119 klucz dla najemc\u00f3w kr\u00f3tkoterminowych.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Wr\u00f3c\u0119 jeszcze do tych centr\u00f3w. Te wszystkie inwestycje w popraw\u0119 estetyki czy w ziele\u0144 si\u0119 raczej nie zwr\u00f3c\u0105, bo to stali mieszka\u0144cy, a nie tury\u015bci p\u0142ac\u0105 podatki w danej gminie. Zastanawiam si\u0119 nawet, czy takie du\u017ce miasta jak Warszawa czy Krak\u00f3w powinny w og\u00f3le wydawa\u0107 pieni\u0105dze na promocj\u0119 turystyczn\u0105. Ludzie i tak tam przyjad\u0105: do muze\u00f3w, na targi, na koncerty.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Uwa\u017casz zatem, \u017ce samorz\u0105dowcy niekiedy bardziej dbaj\u0105 o turyst\u00f3w ni\u017c o mieszka\u0144c\u00f3w?\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p>Tak, wi\u0119c to wszystko dzieje si\u0119 na w\u0142asne \u017cyczenie. Na przyk\u0142ad przy wynajmie lokali us\u0142ugowych nie preferuje si\u0119 w\u0142a\u015bcicieli sklep\u00f3w spo\u017cywczych albo punkt\u00f3w niezb\u0119dnych w codziennym \u017cyciu, tylko gastronomi\u0119. Z drugiej strony samorz\u0105dy rzadko stawia\u0142y w takich atrakcyjnych punktach mieszkania, przez lata wr\u0119cz je wyprzedawa\u0142y, wi\u0119c z centr\u00f3w robi si\u0119 jedn\u0105 wielk\u0105 bawialni\u0119 \u2013 do\u0142em gastronomia, g\u00f3r\u0105 apartamenty dla turyst\u00f3w \u2013 i widzimy to tak\u017ce w Warszawie \u2013 na Chmielnej, Nowym \u015awiecie, Mazowieckiej czy Krakowskim Przedmie\u015bciu. Kiedy\u015b uwa\u017cali\u015bmy, \u017ce tak trzeba, \u017ce knajp jest za ma\u0142o, ale monokultura jest na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 szkodliwa.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"747\" src=\"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Ulica_Chmielna_przy_placu_Pieciu_Rogow_2025-1024x747.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-139622\" srcset=\"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Ulica_Chmielna_przy_placu_Pieciu_Rogow_2025-1024x747.jpg 1024w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Ulica_Chmielna_przy_placu_Pieciu_Rogow_2025-300x219.jpg 300w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Ulica_Chmielna_przy_placu_Pieciu_Rogow_2025-768x560.jpg 768w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Ulica_Chmielna_przy_placu_Pieciu_Rogow_2025-370x270.jpg 370w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Ulica_Chmielna_przy_placu_Pieciu_Rogow_2025-800x583.jpg 800w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Ulica_Chmielna_przy_placu_Pieciu_Rogow_2025-20x15.jpg 20w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Ulica_Chmielna_przy_placu_Pieciu_Rogow_2025-740x540.jpg 740w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Ulica_Chmielna_przy_placu_Pieciu_Rogow_2025-66x48.jpg 66w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><sup>Ulica Chmielna w Warszawie, tu\u017c przy pl. Pi\u0119ciu Rog\u00f3w \/ fot. Adrian Grycuk \/ CC BY 3.0 PL<\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Ale z jakiego\u015b powodu teraz to na ni\u0105 si\u0119 stawia.\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p><strong>Grzegorz Pi\u0105tek<\/strong>: Kiedy w ostatnich 30 latach Europa zosta\u0142a zdeindustrializowana i przemys\u0142, zw\u0142aszcza z centr\u00f3w miast, przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 gdzie indziej, pojawi\u0142 si\u0119 problem, gdzie i jak maj\u0105 pracowa\u0107 ludzie. A turystyka jest ostatni\u0105 bran\u017c\u0105 w \u015bwiecie poprzemys\u0142owym z du\u017cym zapotrzebowaniem na fizyczn\u0105, ma\u0142o skomplikowan\u0105 prac\u0119. Ostatecznie wi\u0119c nie dziwi\u0119 si\u0119, \u017ce tyle miast na ni\u0105 postawi\u0142o, ale my\u015bl\u0119, \u017ce dochodzimy do momentu, w kt\u00f3rym trzeba by\u0142oby si\u0119 zastanowi\u0107 nad tym, czy nie nale\u017cy r\u00f3wnolegle przywr\u00f3ci\u0107 cz\u0119\u015bci produkcji. To nie tylko kwestia stworzenia nowych miejsc pracy, ale te\u017c odporno\u015bci na wypadek kryzys\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n<p>Wczoraj w domu odpakowa\u0142em \u015bwiece, a na ich opakowaniu zobaczy\u0142em informacj\u0119 \u201emade in China\u201d. Je\u015bli chodzi o produkcj\u0119 \u015bwiec, Polska jest akurat potentatem, ale wiesz,\u00a0\u017ce ju\u017c nikt nie robi zapa\u0142ek? Kiedy\u015b by\u0142y fabryki w Sianowie, Cz\u0119stochowie, Czechowicach-Dziedzicach, teraz ju\u017c ich nie ma.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Odporno\u015b\u0107 kojarzy mi si\u0119 z samowystarczalno\u015bci\u0105, a ona \u2013 z koncepcj\u0105 <a href=\"https:\/\/murapol.pl\/poradniki\/15-minutowe-miasto-w-polsce-co-to-jest-wyjasniamy\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">miasta 15-minutowego<\/a>, o kt\u00f3rej piszesz w ksi\u0105\u017cce. Du\u017co m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o niej w pandemii. Czujesz, \u017ce wnioski z tamtych dyskusji z nami zosta\u0142y?\u00a0\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p>Podczas pandemii wielu z nas wierzy\u0142o, \u017ce \u015bwiat si\u0119 zmieni, a ludzko\u015b\u0107 zm\u0105drzeje. Takie nadzieje okaza\u0142y si\u0119 jednak p\u0142onne: dosz\u0142o raczej do wyostrzenia r\u00f3\u017cnych zjawisk, na przyk\u0142ad kryzysu mieszkaniowego czy nier\u00f3wno\u015bci maj\u0105tkowych. P\u0142ynie z tego jedna lekcja, \u017ce taki wstrz\u0105s sam w sobie nie wystarczy, \u017ceby przynie\u015b\u0107 jak\u0105\u015b cudown\u0105 przemian\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Miasto pi\u0119tnastominutowe te\u017c nie zrobi si\u0119\u00a0samo, a s\u0105dz\u0119, \u017ce to ponadczasowo dobra idea, bo co z\u0142ego jest w tym, \u017ceby mieszka\u0107 w wygodnej okolicy, w kt\u00f3rej da si\u0119 wszystko za\u0142atwi\u0107? Taki pomys\u0142 pod r\u00f3\u017cnymi postaciami wraca zreszt\u0105 od ponad stu lat, odk\u0105d metropolie sta\u0142y si\u0119 naprawd\u0119 du\u017ce. W idei miasta pi\u0119tnastominutowego jest jednak pewna dziura. Ta dziura to milcz\u0105ce za\u0142o\u017cenie, \u017ce wszyscy pracuj\u0105 umys\u0142owo i mog\u0105 robi\u0107 to zdalnie albo hybrydowo. Trzeba by\u0142oby je uzupe\u0142ni\u0107 o wspomniany przeze mnie element powrotu produkcji do miast, oczywi\u015bcie tej mniej uci\u0105\u017cliwej, bo je\u015bli wszystkie fabryki b\u0119d\u0105 dzia\u0142a\u0107 gdzie\u015b daleko na przedmie\u015bciach, to wiele os\u00f3b nadal b\u0119dzie musia\u0142o doje\u017cd\u017ca\u0107 na du\u017ce odleg\u0142o\u015bci i tyle zostanie z idea\u0142u pi\u0119tnastominutowego miasta.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\"  id=\"_ytid_12899\"  width=\"1170\" height=\"658\"  data-origwidth=\"1170\" data-origheight=\"658\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/TQ2f4sJVXAI?enablejsapi=1&#038;autoplay=0&#038;cc_load_policy=0&#038;cc_lang_pref=&#038;iv_load_policy=1&#038;loop=0&#038;modestbranding=0&#038;rel=1&#038;fs=1&#038;playsinline=0&#038;autohide=2&#038;theme=dark&#038;color=red&#038;controls=1&#038;\" class=\"__youtube_prefs__  epyt-is-override  no-lazyload\" title=\"YouTube player\"  allow=\"fullscreen; accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen data-no-lazy=\"1\" data-skipgform_ajax_framebjll=\"\"><\/iframe>\n<\/div><figcaption class=\"wp-element-caption\"><sup>Carlos Moreno, tw\u00f3rca koncepcji miasta 15-minutowego, opowiada o jego g\u0142\u00f3wnych za\u0142o\u017ceniach. <\/sup><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Miasto s\u0142u\u017c\u0105ce mieszka\u0144com to tak\u017ce miasto dost\u0119pne. Piszesz o tym w rozdziale po\u015bwi\u0119conym inkluzywno\u015bci.\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p>My\u015bl\u0119, \u017ce wci\u0105\u017c jest du\u017co do zrobienia, ale \u015bwiadomo\u015b\u0107 znaczenia inkluzywno\u015bci ro\u015bnie. Dzi\u015b, w szczeg\u00f3lno\u015bci w przestrzeniach publicznych, bardzo dba si\u0119 cho\u0107by o to, \u017ceby by\u0142o wszystko raczej w jednym poziomie i nie sprawia\u0142o k\u0142opot\u00f3w osobom niedowidz\u0105cym. Stopniowa likwidacja przej\u015b\u0107 podziemnych w Warszawie czy Gda\u0144sku, kt\u00f3ra odbywa si\u0119 mimo protest\u00f3w kierowc\u00f3w, to ogromna zmiana.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-background\" style=\"background-color:#feff12\"><a href=\"https:\/\/goingapp.pl\/more\/sklep-wokulskiego-lalka-warszawa-gdzie-zobaczyc\/\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/goingapp.pl\/more\/sklep-wokulskiego-lalka-warszawa-gdzie-zobaczyc\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Sklep Wokulskiego zostanie z warszawiakami na zim\u0119! To pozosta\u0142o\u015b\u0107 po planie <em>Lalki<\/em><\/a><\/h3>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p>M\u00f3wi\u0105c o inkluzywno\u015bci, bior\u0119 te\u017c pod uwag\u0119 dost\u0119pno\u015b\u0107 ekonomiczn\u0105. Gdy mieszkania s\u0105 tak silnie urynkowione, podzia\u0142y na bogatsze i biedniejsze dzielnice b\u0119d\u0105 coraz trwalsze. A chodzi jednak o to, \u017ceby sp\u0142aszcza\u0107 r\u00f3\u017cnice i sprawia\u0107, \u017ce ludzie z r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk zobacz\u0105 si\u0119 nawzajem i zaczn\u0105 u\u017cywa\u0107 tych samych przestrzeni. W og\u00f3le uwa\u017cam, \u017ce miasta warto projektowa\u0107 z my\u015bl\u0105 o ludziach pod r\u00f3\u017cnymi wzgl\u0119dami s\u0142abszych. To, co b\u0119dzie dla nich dobre, przyda si\u0119 te\u017c bogatszym i silniejszym. Je\u015bli zaczniemy inwestowa\u0107 w transport publiczny \u2013 szybki i cz\u0119sto je\u017cd\u017c\u0105cy tabor albo dobrze urz\u0105dzone przystanki \u2013 skorzystaj\u0105 z niego wszyscy, tak\u017ce ci, kt\u00f3rzy dzi\u015b uwa\u017caj\u0105, \u017ce transport publiczny jest dla nieudacznik\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n<p>Ten stereotyp jest bardzo zakorzeniony. Przez jaki\u015b\u00a0czas ogl\u0105da\u0142em <em>Emily w Pary\u017cu<\/em>, ale ostatecznie uzna\u0142em ten serial za g\u0142upi i szkodliwy, kiedy Mindy, jedna z bohaterek, powiedzia\u0142a, \u017ce nie je\u017adzi metrem, bo ludzie w nim \u015bmierdz\u0105. To mit, \u017ce sfera publiczna musi\u00a0by\u0107 bylejaka i \u017ale dzia\u0142a\u0107, a prywatna \u2013 pachn\u0105ca, \u0142adna i nowoczesna. W mojej ksi\u0105\u017cce pokazuj\u0119 t\u0119 pierwsz\u0105, \u017ceby udowodni\u0107, \u017ce mo\u017ce by\u0107 powodem do dumy.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Opowiadaj\u0105c o budynkach u\u017cyteczno\u015bci publicznej, na przyk\u0142ad szaletach, u\u017cywasz terminu <a href=\"https:\/\/artmuseum.pl\/wystawy\/architektura-cienia\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em>architektura cienia<\/em><\/a><em> <\/em>ukutego przez Aleksandr\u0119 Wasilkowsk\u0105. Wspominasz te\u017c, \u017ce unikamy z ni\u0105 bezpo\u015bredniej konfrontacji, co wynika z pewnego l\u0119ku. Przed czym?\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p>Najwi\u0119cej uwagi w mediach dostaj\u0105 teraz Pa\u0142ac Saski, Muzeum Sztuki Nowoczesnej albo inne ikoniczne budynki. My\u015bl\u0119, \u017ce interesuj\u0105 nas bardziej, bo uwa\u017cniejsze przygl\u0105danie si\u0119 codziennej architekturze dostarczy niewygodnej wiedzy na temat tego, jak dzia\u0142a \u015bwiat i kto rozdaje w nim karty. Zobaczyliby\u015bmy bardzo du\u017co niesprawiedliwo\u015bci w dystrybucji pieni\u0119dzy, presti\u017cu i w\u0142adzy.<\/p>\n\n\n\n<p>Na co dzie\u0144 poprzestajemy na utyskiwaniu, \u017ce tramwaj si\u0119 sp\u00f3\u017ani\u0142 albo toaleta by\u0142a brudna. A co, gdyby zastanowi\u0107 si\u0119, dlaczego tak jest i co trzeba by\u0142oby zrobi\u0107, \u017ceby to zmieni\u0107? \u0141atwiej odwraca\u0107 wzrok i patrze\u0107 na spektakl wielkich gmach\u00f3w. To troch\u0119 jak podziwia\u0107 miliarder\u00f3w i my\u015ble\u0107, \u017ce od samego patrzenia staniemy si\u0119 tacy jak oni.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"684\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/20250820-JAC_2080-3-2-1-684x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-139623\" srcset=\"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/20250820-JAC_2080-3-2-1-684x1024.jpg 684w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/20250820-JAC_2080-3-2-1-200x300.jpg 200w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/20250820-JAC_2080-3-2-1-370x554.jpg 370w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/20250820-JAC_2080-3-2-1-20x30.jpg 20w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/20250820-JAC_2080-3-2-1-32x48.jpg 32w\" sizes=\"(max-width: 684px) 100vw, 684px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><sup>Grzegorz Pi\u0105tek, autor ksi\u0105\u017cki <em>\u015awi\u0105tynia i \u015bmietnik. Architektura dla \u017cycia <\/em>\/ fot. Karolina Jackowska \/ materia\u0142y prasowe<\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Jak wyrobi\u0107 w sobie takie krytyczne my\u015blenie? Albo nawet p\u00f3jd\u0119 o krok dalej: jak samemu aktywnie zmienia\u0107 przestrze\u0144 miejsk\u0105?\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p><strong>Grzegorz Pi\u0105tek<\/strong>: Nie mam z\u0142udze\u0144, \u017ce wszyscy zostan\u0105 aktywistami, ale mo\u017cna wi\u0119cej wymaga\u0107 od decydent\u00f3w na r\u00f3\u017cnych szczeblach: radnych, burmistrz\u00f3w, prezydentek. Dlatego w ksi\u0105\u017cce pisz\u0119 o tych, kt\u00f3rzy robi\u0105\u00a0co\u015b ekstra. We\u017amy Sopot, kt\u00f3ry buduje mieszkania komunalne. 90% \u015brodk\u00f3w na ten cel idzie z Banku Gospodarstwa Krajowego jako dotacja, miasto wyk\u0142ada tylko 10%. Mieszkaniec innej miejscowo\u015bci mo\u017ce zastanawia\u0107 si\u0119 nad tym, dlaczego jego gmina nie ustawia si\u0119 w kolejce po takie pieni\u0105dze. Zapyta\u0107, dlaczego nic podobnego w niej nie powstaje, chocia\u017c mog\u0142oby. Jest sporo okazji, \u017ceby si\u0119 wtr\u0105ci\u0107. Wypatrujmy ich. Na przyk\u0142ad w Warszawie konsultacje spo\u0142eczne plan\u00f3w zagospodarowania przestrzennego odbywaj\u0105 si\u0119\u00a0te\u017c na Zoomie, ka\u017cdy mo\u017ce pod\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119\u00a0z kanapy.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Chcia\u0142bym jeszcze zapyta\u0107 o has\u0142o Aleksandry Wasilkowskiej <em>Budujmy szalety, nie pomniki<\/em>, kt\u00f3re cytujesz w ksi\u0105\u017cce. Czy da si\u0119 je wcieli\u0107 w \u017cycie?\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p>My\u015bl\u0119, \u017ce to bardzo uwodzicielskie has\u0142o. Oczywi\u015bcie, \u017cyczy\u0142bym sobie, \u017ceby w Warszawie uchwali\u0107 moratorium na budow\u0119 pomnik\u00f3w na pi\u0119\u0107 lat i zaoszcz\u0119dzone pieni\u0105dze przerzuci\u0107 na toalety publiczne, bo pomnik\u00f3w przez lata przybywa\u0142o, a toalet ubywa\u0142o. Ale nie mam z\u0142udze\u0144, \u017ce nagle przestan\u0105 powstawa\u0107 \u015bwi\u0105tynie albo pomniki. To symboliczne miejsca, w kt\u00f3rych za\u0142atwiamy duchowe potrzeby. Jednoczymy si\u0119 wok\u00f3\u0142 nich i odbywamy tam r\u00f3\u017cne rytua\u0142y.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Zale\u017cy mi jednak, \u017ceby\u00a0przesuwa\u0107 \u015brodek ci\u0119\u017cko\u015bci. \u017beby za\u0142atwianiu przyziemnych potrzeb nas, \u017cyj\u0105cych tu i teraz ludzi, towarzyszy\u0142a taka sama ambicja i presti\u017c, co kultowi przodk\u00f3w. Bolesnym tego przyk\u0142adem jest odbudowa Pa\u0142acu Saskiego w imi\u0119 abstrakcyjnej idei powrotu do lat przedwojenej \u015bwietno\u015bci. W praktyce oznacza uszczuplenie zieleni w Ogrodzie Saskim. <\/p>\n\n\n\n<p>Podobnie jest teraz na Westerplatte w Gda\u0144sku. Bulwersuje mnie, \u017ce znikn\u0105 stamt\u0105d pawilony z lat 70. i g\u0119sta ziele\u0144 tylko po to, by odtworzy\u0107 kszta\u0142t pola bitwy z II wojny \u015bwiatowej, \u0142\u0105cznie z zupe\u0142nie przypadkow\u0105 przedwojenn\u0105\u00a0zabudow\u0105. Pomy\u015blmy, czy wolimy budowa\u0107 co\u015b dla martwych, nawet tych najbardziej czcigodnych, czy dla \u017cywych. Czy nie wystarczy nam do szcz\u0119\u015bcia, \u017ce stoi tam wspania\u0142y pomnik? Dla mnie to wszystko zawsze pozostaje kwesti\u0105 proporcji. \u017byczy\u0142bym sobie, \u017ceby\u015bmy z takim samym zapa\u0142em i hojno\u015bci\u0105 my\u015bleli o miejscach prozaicznych, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 nam na co dzie\u0144 i sprawiaj\u0105, \u017ce \u017cycie jest wygodniejsze, zdrowsze i przyjemniejsze.\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"665\" src=\"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Warszawa-Palac-Saski-widok-z-lotu-ptaka-1-1024x665.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-139624\" srcset=\"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Warszawa-Palac-Saski-widok-z-lotu-ptaka-1-1024x665.jpg 1024w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Warszawa-Palac-Saski-widok-z-lotu-ptaka-1-300x195.jpg 300w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Warszawa-Palac-Saski-widok-z-lotu-ptaka-1-768x499.jpg 768w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Warszawa-Palac-Saski-widok-z-lotu-ptaka-1-370x240.jpg 370w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Warszawa-Palac-Saski-widok-z-lotu-ptaka-1-800x519.jpg 800w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Warszawa-Palac-Saski-widok-z-lotu-ptaka-1-20x13.jpg 20w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Warszawa-Palac-Saski-widok-z-lotu-ptaka-1-740x480.jpg 740w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Warszawa-Palac-Saski-widok-z-lotu-ptaka-1-74x48.jpg 74w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><sup>Pa\u0142ac Saski w 1939 roku, widok z lotu ptaka \/ fot. Polona <\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">S\u0142ucham ci\u0119 i my\u015bl\u0119, \u017ce architektura odzwierciedla asymetri\u0119 w\u0142adzy: ekonomicznej, je\u015bli rozmawiamy o urynkowieniu mieszka\u0144, albo symbolicznej, polegaj\u0105cej na utrwalaniu jedynej s\u0142usznej prawdy historycznej. Mo\u017cna to jako\u015b prze\u0142ama\u0107?\u00a0<\/h4>\n\n\n\n<p>Architektura zawsze b\u0119dzie w jakim\u015b stopniu narracj\u0105 w\u0142adzy, ale skupienie si\u0119 na tym, co codzienne i praktyczne, jest gruntem, na kt\u00f3rym mo\u017cemy si\u0119 spotka\u0107 niezale\u017cnie od ideologii i pogl\u0105d\u00f3w. Potrzeba rozbudowy toalety publicznych jest mocnym punktem krytyki feministycznej. Tyle \u017ce nie trzeba by\u0107 feminist\u0105, \u017ceby zgodzi\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce toalety przydadz\u0105 si\u0119 te\u017c innym grupom: m\u0119\u017cczyznom, m\u0142odszym i starszym, silniejszym i s\u0142abszym. W dobie zwirtualizowania rzeczywisto\u015bci cia\u0142o jest czym\u015b, co powinni\u015bmy bra\u0107 za punkt odniesienia zamiast abstrakcyjnych idei, m\u00f3d czy aspiracji. W ko\u0144cu ka\u017cdy z nas je ma, u\u017cywa go i spe\u0142nia jego potrzeby.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:20px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Czyli architektura nie tylko dla oczu, ale dla ca\u0142ego cia\u0142a?<\/h4>\n\n\n\n<p><strong>Grzegorz Pi\u0105tek<\/strong> Zale\u017cy mi na tym, \u017ceby\u015bmy nie oceniali jej tylko oczami. Pytajmy o komfort termiczny, o wygod\u0119, o dobr\u0105 orientacj\u0119, o komfortow\u0105 akustyk\u0119. Spodoba\u0142o mi si\u0119, co us\u0142ysza\u0142em od Doroty Sibi\u0144skiej i Filipa Domaszczy\u0144skiego z pracowni xystudio specjalizuj\u0105cej si\u0119 w przedszkolach i \u017c\u0142obkach. Uwa\u017caj\u0105, \u017ce je\u015bli kto\u015b ma pieni\u0105dze na remonty w szko\u0142ach, powinien w pierwszej kolejno\u015bci przeznaczy\u0107 je na akustyk\u0119. Teraz jest fatalna: puste powierzchnie i twarde pod\u0142ogi sprawiaj\u0105, \u017ce d\u017awi\u0119k niesie si\u0119 \u017ale, a nauczyciele i dzieci musz\u0105 si\u0119 przekrzykiwa\u0107. Wszyscy maj\u0105 nerwy na postronku, s\u0105 bardziej rozdra\u017cnieni i zm\u0119czeni. <\/p>\n\n\n\n<p>I to jest w\u0142a\u015bnie jedna z warstw architektury, kt\u00f3rej nie widzimy na zdj\u0119ciach, a kt\u00f3rej jako\u015b\u0107 ma racjonalne podstawy nieodnosz\u0105ce si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do gustu czy stylu. Do trend\u00f3w mam du\u017cy dystans. Pisz\u0119 o architekturze ju\u017c 20 lat i tyle m\u00f3d przetoczy\u0142o si\u0119 przed moimi oczami, \u017ce naprawd\u0119 kolor warszawskiego MSN-u jest dla mnie trzeciorz\u0119dny. Wa\u017cne, jaki ten budynek b\u0119dzie dla nas, go\u015bci, i dla samej sztuki, czyli czy dobrze spe\u0142nia swoj\u0105 funkcj\u0119.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Czasami mylimy pi\u0119kno z dobrem. To nie jest nowe zjawisko, bo przecie\u017c pi\u0119kno rozgrzesza, nie bez powodu podziwiamy pa\u0142ace despot\u00f3w. Trudno nie ulega\u0107 temu powabowi, ale musimy umie\u0107 si\u0119&nbsp;wyzwoli\u0107&nbsp;spod tego uroku.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:19px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"684\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/20250820-JAC_2198-684x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-139625\" style=\"width:670px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/20250820-JAC_2198-684x1024.jpg 684w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/20250820-JAC_2198-200x300.jpg 200w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/20250820-JAC_2198-370x554.jpg 370w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/20250820-JAC_2198-20x30.jpg 20w, https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/20250820-JAC_2198-32x48.jpg 32w\" sizes=\"(max-width: 684px) 100vw, 684px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><sup>Grzegorz Pi\u0105tek, autor ksi\u0105\u017cki <em>\u015awi\u0105tynia i \u015bmietnik. Architektura dla \u017cycia <\/em>\/ fot. Karolina Jackowska \/ materia\u0142y prasowe<\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<p><br><\/p>\n\n\n\n<p><br><\/p>\n\n\n\n<p><br><\/p>\n\n\n\n<p><br><\/p>\n\n\n\n<p><br><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W nowej ksi\u0105\u017cce \u015awi\u0105tynia i \u015bmietnik. Architektura dla \u017cycia Grzegorz Pi\u0105tek postuluje, \u017ce szalety, bloki czy przystanki tramwajowe zas\u0142uguj\u0105 na tyle samo uwagi co muzea albo pa\u0142ace. Autora pytamy o to, sk\u0105d wzi\u0119\u0142o si\u0119 w nim takie przekonanie i jak powinny wygl\u0105da\u0107 idealne, dost\u0119pne dla wszystkich miasta. Po drodze odwiedzamy Tokio, Warszaw\u0119, Gda\u0144sk i nieczynne&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":63,"featured_media":139619,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_wpscppro_custom_social_share_image":0,"_facebook_share_type":"default","_twitter_share_type":"default","_linkedin_share_type":"default","_pinterest_share_type":"default","_linkedin_share_type_page":"","_instagram_share_type":"default","_selected_social_profile":[]},"categories":[5139],"tags":[3836,3248,3273,2474],"thb-sponsors":[],"class_list":["post-139617","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura","tag-architektura","tag-ksiazki","tag-more","tag-wywiad","parent_cat_kultura"],"publishpress_future_action":{"enabled":false,"date":"2026-04-19 08:58:37","action":"change-status","newStatus":"draft","terms":[],"taxonomy":"category"},"publishpress_future_workflow_manual_trigger":{"enabledWorkflows":[]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/139617"}],"collection":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=139617"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/139617\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":139628,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/139617\/revisions\/139628"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/media\/139619"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=139617"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=139617"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=139617"},{"taxonomy":"thb-sponsors","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/thb-sponsors?post=139617"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}