{"id":143110,"date":"2026-05-16T09:00:00","date_gmt":"2026-05-16T07:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/?p=143110"},"modified":"2026-05-15T14:02:19","modified_gmt":"2026-05-15T12:02:19","slug":"ksiega-znikniecia-ibtisam-azem-wywiad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/ksiega-znikniecia-ibtisam-azem-wywiad\/","title":{"rendered":"Ibtisam Azem: Kolonizatorzy pr\u00f3buj\u0105 skolonizowa\u0107 pami\u0119\u0107. To od nas zale\u017cy, czy si\u0119 temu sprzeciwimy [WYWIAD]"},"content":{"rendered":"\n

\u2013 Palesty\u0144scy pisarze maj\u0105 prawo rozumie\u0107 swoj\u0105 ojczyzn\u0119 na wiele r\u00f3\u017cnych sposob\u00f3w \u2013 my\u015ble\u0107 o niej i odczuwa\u0107 j\u0105 inaczej. Maj\u0105 jednak r\u00f3wnie\u017c zobowi\u0105zania wobec swojego narodu i spo\u0142ecze\u0144stw, co zreszt\u0105 mo\u017cna powiedzie\u0107 o w\u0142a\u015bciwie ka\u017cdym \u2013 <\/em>m\u00f3wi pisarka Ibtisam Azem. Jej Ksi\u0119ga znikni\u0119cia<\/em> w\u0142a\u015bnie ukazuje si\u0119 w Polsce.\u00a0<\/h3>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Ksi\u0119ga znikni\u0119cia,<\/strong> <\/em>w ubieg\u0142ym roku nominowana do Mi\u0119dzynarodowej Nagrody Bookera, to jedna z tych lektur, kt\u00f3re zostaj\u0105 pod powiekami na d\u0142ugo po od\u0142o\u017ceniu ksi\u0105\u017cki. Autorka bierze na warsztat palesty\u0144sk\u0105 traum\u0119 i ubiera j\u0105 w form\u0119 literackiego eksperymentu. Stawia nim prowokacyjne pytanie: A co, gdyby pewnego ranka wszyscy Palesty\u0144czycy po prostu wyparowali?<\/em> To krzyk o prawo do pami\u0119ci w \u015bwiecie, kt\u00f3ry najch\u0119tniej zami\u00f3t\u0142by ca\u0142\u0105 spraw\u0119 pod dywan. <\/p>\n\n\n\n

Ibtisam Azem,<\/strong> kt\u00f3ra na co dzie\u0144 jako dziennikarka przygl\u0105da si\u0119 mechanizmom w\u0142adzy, w swojej prozie jest niezwykle precyzyjna, a jednocze\u015bnie czu\u0142a. Przestrze\u0144 to dla niej nie tylko metry kwadratowe, ale przede wszystkim warstwy wspomnie\u0144. W swojej powie\u015bci konfrontuje nas z dwoma \u015bwiatami. Alaa <\/strong>\u017cyje historiami swojej babci, a jego izraelski s\u0105siad Ariel <\/strong>musi nagle zmierzy\u0107 si\u0119 z cisz\u0105, jaka zapad\u0142a po znikni\u0119ciu tych drugich<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Autorka przekonuje w rozmowie z Going. MORE, \u017ce literatura to szeptanie \u015bwiatu historii, kt\u00f3rych ten cz\u0119sto nie ma ochoty s\u0142ucha\u0107. Poruszamy tak\u017ce temat kolonizacji pami\u0119ci, gniewu, kt\u00f3ry w literaturze zyskuje prawo do istnienia bez przepraszania, i tego, dlaczego pisanie o stracie wymaga jednocze\u015bnie ogromnego dystansu i ca\u0142kowitego zanurzenia. Z wywiadu wy\u0142ania si\u0119 jasny wniosek \u2014 dop\u00f3ki opowiadamy, nic nie jest ostatecznie pogrzebane.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"ksi\u0119ga<\/a>
W warszawskim Klubie Empik (Marsza\u0142kowska 99) wkr\u00f3tce odb\u0119d\u0105 si\u0119 Targi Ksi\u0105\u017cki. Spotkamy si\u0119 na nich m.in. z Katarzyn\u0105 Grochol\u0105, Wojciechem Chmielarzem i Martyn\u0105 Wojciechowsk\u0105. <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Jagoda Gawliczek, Going. MORE: W twojej powie\u015bci Palesty\u0144czycy dos\u0142ownie znikaj\u0105. Czy to forma przedstawienia zjawiska wymazywania wykraczaj\u0105cego poza kategori\u0119 realizmu?<\/h4>\n\n\n\n

Ibtisam Azem<\/strong>: Znikni\u0119cie Palesty\u0144czyk\u00f3w w powie\u015bci ma kilka znacze\u0144 i warstw. Jednym z nich jest odzwierciedlenie rzeczywistego znikni\u0119cia, kt\u00f3re mia\u0142o miejsce podczas palesty\u0144skiej nakby<\/em><\/a> <\/em>(katastrofy<\/em> w j\u0119zyku arabskim) w 1948 roku, kiedy boj\u00f3wki syjonistyczne (kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej sta\u0142y si\u0119 armi\u0105 izraelsk\u0105) pod brytyjsk\u0105 okupacj\u0105 Palestyny dokona\u0142y czystek etnicznych, usuwaj\u0105c wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludno\u015bci palesty\u0144skiej z jej ojczyzny. Wysiedlono oko\u0142o 750 000 Palesty\u0144czyk\u00f3w, ponad 11 nadmorskich miast opustosza\u0142o z wi\u0119kszo\u015bci palesty\u0144skich mieszka\u0144c\u00f3w, a ponad 500 palesty\u0144skich wiosek zosta\u0142o ca\u0142kowicie zniszczonych przez Izraelczyk\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Powie\u015b\u0107 stara si\u0119 odzwierciedli\u0107 wydarzenia, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce w przesz\u0142o\u015bci, i ostrzec przed podobnym scenariuszem w przysz\u0142o\u015bci. Musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce zosta\u0142a po raz pierwszy opublikowana w j\u0119zyku arabskim w 2014 roku. Je\u015bli spojrzymy dzisiaj na ludob\u00f3jstwo w Strefie Gazy, zobaczymy, \u017ce to najnowszy rozdzia\u0142 trwaj\u0105cej nakby<\/em>. Nie jest to bowiem wydarzenie, kt\u00f3re mia\u0142o miejsce wy\u0142\u0105cznie w latach 1947\u20131948, i na tym si\u0119 zako\u0144czy\u0142o. To raczej co\u015b, co faktycznie zacz\u0119\u0142o si\u0119 wcze\u015bniej i trwa do dzi\u015b, przybieraj\u0105c r\u00f3\u017cne formy.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Co si\u0119 dzieje z pami\u0119ci\u0105, gdy dana osoba znika, ale pozostaj\u0105 po niej przedmioty, miejsca i \u015blady? Czy mo\u017ce zosta\u0107 poddana kolonizacji? Jak zwi\u0119kszy\u0107 szans\u0119 na to, by przetrwa\u0142a? <\/h4>\n\n\n\n

Przedmioty, miejsca i \u015blady r\u00f3wnie\u017c przechowuj\u0105 pami\u0119\u0107. Pytanie brzmi: kto j\u0105 zapisze lub opowie, by przetrwa\u0142a? Kto jest \u015bwiadkiem, kt\u00f3ry j\u0105 przywr\u00f3ci lub utrzyma przy \u017cyciu? My\u015bl\u0119, \u017ce pisarz lub opowiadacz jest osob\u0105, kt\u00f3ra ma wszystko, czego potrzeba, by zachowa\u0107 t\u0119 pami\u0119\u0107, chroni\u0107 j\u0105 i szepta\u0107 \u015bwiatu. \u015awiatu, kt\u00f3ry czasem nie chce jej s\u0142ucha\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Kolonizatorzy pr\u00f3buj\u0105 skolonizowa\u0107 pami\u0119\u0107, ale to od nas zale\u017cy, czy si\u0119 temu sprzeciwimy i b\u0119dziemy stawia\u0107 op\u00f3r. Od nas, czyli tych, kt\u00f3rzy s\u0142uchaj\u0105, oraz od os\u00f3b spoza Palestyny walcz\u0105cych przeciwko wymazywaniu. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"Ksi\u0119ga<\/a>
ok\u0142adka ksi\u0105\u017cki Ksi\u0119ga znikni\u0119cia<\/em> Ibtisam Azem (t\u0142um. Hanna Jankowska) <\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

W ksi\u0105\u017cce piszesz o przestrzeni, kt\u00f3ra istnieje, a jednocze\u015bnie zosta\u0142a utracona. Jak opowiada\u0107 o miejscu kryj\u0105cym w sobie taka podw\u00f3jno\u015b\u0107? <\/h4>\n\n\n\n

Czy nie tym w\u0142a\u015bnie powinny zajmowa\u0107 si\u0119 literatura i sztuka jako taka? Opowiada\u0107, zachowywa\u0107 i przekazywa\u0107 prawd\u0119 oraz historie, kt\u00f3rych spo\u0142ecze\u0144stwo nie chce widzie\u0107 ani s\u0142ysze\u0107. Innymi s\u0142owy, opowiada\u0107 r\u00f3wnie\u017c o tym, co ju\u017c nie istnieje. M\u00f3wi\u0107 o tym prawd\u0119, bo rzeczy i miejsca umieraj\u0105 nie wtedy, gdy s\u0105 niszczone, ale wtedy, gdy s\u0105 zapomniane, pogrzebane i niewidoczne. Dop\u00f3ki jest kto\u015b, kto snuje historie o tym, co zapomniane, dop\u00f3ty to istnieje. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Piszesz po arabsku, ale Ksi\u0119ga znikni\u0119cia<\/em> trafia do czytelnik\u00f3w w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach. Czy miewasz wra\u017cenie, \u017ce niekt\u00f3re emocje lub niuanse opieraj\u0105 si\u0119 t\u0142umaczeniu?<\/h4>\n\n\n\n

Pisz\u0105c, my\u015bl\u0119 obrazami i staram si\u0119 anga\u017cowa\u0107 wszystkie zmys\u0142y, by wyrazi\u0107 to, co chc\u0119 przekaza\u0107. Tworzenie powie\u015bci czy opowiadania jest jak egzystowanie w filmie wraz z moimi bohaterami. Odczuwam, p\u0142acz\u0119, prze\u017cywam z nimi \u017cycie i staram si\u0119 ich wskrzesi\u0107 na kartach ksi\u0105\u017cki. My\u015bl\u0119, \u017ce dobry t\u0142umacz bez problemu to uchwyci. By\u0107 mo\u017ce co\u015b si\u0119 zgubi, ale zyskamy co\u015b w zamian. Najwa\u017cniejsze dla pisarza nie jest zostanie przet\u0142umaczonym, ale pisanie dla siebie i swoich ludzi. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Co dla palesty\u0144skiej historii oznacza bycie czytanym poza pierwotnym kontekstem j\u0119zykowym i kulturowym?<\/h4>\n\n\n\n

Nie sprawujesz kontroli nad tym, jak ludzie ci\u0119 czytaj\u0105 lub interpretuj\u0105, tylko nad tym, jak opowiesz swoj\u0105 histori\u0119. Kiedy pisz\u0119, prowadz\u0119 dialog z innymi pisarzami palesty\u0144skimi i arabskimi, ale tak\u017ce z pisarzami mi\u0119dzynarodowymi, kt\u00f3rych czytam i kt\u00f3rzy wywarli na mnie wp\u0142yw. <\/p>\n\n\n\n

Nie mo\u017cemy dzi\u015b m\u00f3wi\u0107 o \u017cadnej kulturze w oderwaniu od \u015bwiata, wi\u0119c zawsze toczy si\u0119 jaki\u015b dialog. Nie trzeba wi\u0119c pisa\u0107 w spos\u00f3b uproszczony, by inni ci\u0119 zrozumieli. Lepiej stara\u0107 si\u0119 odnosi\u0107 do swojego narodu, bo ludzie z innych kultur i tak spr\u00f3buj\u0105 uto\u017csami\u0107 si\u0119 z twoimi lokalnymi prze\u017cyciami. Wyra\u017canie kultury, w tym pisarstwo, powinno by\u0107 nie tylko do\u015bwiadczeniem intelektualnym, ale w r\u00f3wnym stopniu tak\u017ce emocjonalnym. <\/p>\n\n\n\n

Mam nadziej\u0119, \u017ce kiedy ludzie spoza Palestyny b\u0119d\u0105 czyta\u0107 moje teksty, zdo\u0142aj\u0105 zrozumie\u0107 co\u015b z naszego \u017cycia poza nag\u0142\u00f3wkami wiadomo\u015bci czy podzia\u0142em na dobre i z\u0142e. \u017be jeste\u015bmy lud\u017ami i mamy prawo istnie\u0107 jako ludzie, ze wszystkimi naszymi wadami. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Mohammed El Kurd pisze o \u201epolityce bycia zrozumianym\u201d, o presji ci\u0105g\u0142ego wyja\u015bniania \u015bwiatu w\u0142asnej traumy. Czy czujesz, \u017ce oczekuje si\u0119 od ciebie pisania dla kogo\u015b?<\/h4>\n\n\n\n

My\u015bl\u0119, \u017ce El-Kurd ma racj\u0119, a jego nowa ksi\u0105\u017cka jest niesamowita i warta przeczytania. Sama nie odczuwam tej presji, bo nie pisz\u0119 po to, by by\u0107 t\u0142umaczon\u0105. Moim \u017ar\u00f3d\u0142em dochodu nie jest pisanie beletrystyki. Czuj\u0119 si\u0119 szcz\u0119\u015bliwa, gdy powstaj\u0105 przek\u0142ady moich tekst\u00f3w, niezale\u017cnie od tego, co sama o nich my\u015bl\u0119. Ale pracuj\u0119 na pe\u0142en etat jako dziennikarka, co daje mi swobod\u0119 robienia z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 tego, co tylko zechc\u0119. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
ok\u0142adka ksi\u0105\u017cki Perfect Victims and the Politics of Appeal <\/em>Mohammeda El-Kurda, o kt\u00f3rej opowiada Ibtisam Azem <\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Twoje postacie nie pozwalaj\u0105 czytelnikowi poczu\u0107 si\u0119 bezpiecznie w prostych ocenach moralnych. Czy to zamierzony efekt?<\/h4>\n\n\n\n

Ludzie na og\u00f3\u0142 s\u0105 bardziej skomplikowani, ni\u017c chcieliby\u015bmy czasem przyzna\u0107. Dotyczy to r\u00f3wnie\u017c naszych politycznych lub spo\u0142ecznych wrog\u00f3w albo os\u00f3b, kt\u00f3rych nie lubimy. W moim pisarstwie staram si\u0119 nada\u0107 postaciom tr\u00f3jwymiarowo\u015b\u0107. Z\u0142e uczynki pope\u0142nia nie tylko elita albo ci, kt\u00f3rzy wydaj\u0105 rozkazy lub tworz\u0105 prawa. Robi to te\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107, kt\u00f3ra milcz\u0105co akceptuje co\u015b, co dzieje si\u0119 w ich imieniu. Literatura powinna o\u017cywi\u0107 t\u0119 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Masz poczucie, \u017ce ksi\u0105\u017cki przywracaj\u0105 poczucie sprawczo\u015bci tam, gdzie odebra\u0142a je polityka?<\/h4>\n\n\n\n

Zawsze mamy sprawczo\u015b\u0107, nawet w polityce. Literatura nie mo\u017ce zast\u0105pi\u0107 innych form zaanga\u017cowania spo\u0142ecznego i politycznego oraz oporu. Potrafi za\u015b przekaza\u0107 to, czego innym czasem nie udaje si\u0119 dokona\u0107, na przyk\u0142ad zbli\u017cy\u0107 nas do ludzi, ich \u017cycia i tego, co si\u0119 z nimi dzia\u0142o po tym, jak znikn\u0119li z pierwszych stron gazet. Czasami to alternatywna historia, zw\u0142aszcza dla grup ludno\u015bci uciskanych i kolonizowanych. Jednak bez wzgl\u0119du na wszystko nie powinna traci\u0107 swojej artystycznej ekspresji i integralno\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Czy pisanie o stracie wymaga zachowania dystansu, czy wr\u0119cz przeciwnie, zbli\u017cenia si\u0119 do niej? <\/h4>\n\n\n\n

Potrzebne jest jedno i drugie. Wymaga dystansu, czasu lub przestrzeni niekoniecznie wi\u0105\u017c\u0105cej si\u0119 z fizycznym opuszczeniem miejsca, o kt\u00f3rym piszesz. To w\u0142a\u015bnie samotno\u015b\u0107 mo\u017ce zbli\u017cy\u0107 pisarza do tematu. Ale trzeba te\u017c przez to przej\u015b\u0107, zw\u0142aszcza gdy jeste\u015b w trakcie pisania. \u015amiejesz si\u0119, p\u0142aczesz, op\u0142akujesz, kochasz, nienawidzisz \u2014 do\u015bwiadczasz to, co twoje postacie, dlatego pisanie powie\u015bci jest naprawd\u0119 wyczerpuj\u0105ce i stanowi niezwykle trudny, emocjonalny i intelektualny proces. Ale jest to r\u00f3wnie\u017c jeden z najpi\u0119kniejszych dar\u00f3w, jakie \u017cycie mo\u017ce ofiarowa\u0107 arty\u015bcie. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

A czy literatura stwarza przestrze\u0144 dla gniewu, kt\u00f3rego nie da si\u0119 wyrazi\u0107 gdzie indziej?<\/h4>\n\n\n\n

Gniew i w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 przybieraj\u0105 wiele bezpo\u015brednich lub po\u015brednich form. Najbardziej rozgniewani ludzie, jakich spotka\u0142am, byli bardzo milcz\u0105cy. Sama literatura daje wi\u0119cej swobody, by m\u00f3c wyra\u017ca\u0107 i do\u015bwiadcza\u0107 ten stan w \u017cywy spos\u00f3b. Wykracza zarazem poza sam zestaw emocji. Nie musi dawa\u0107 odpowiedzi, ale pokazuje go w spos\u00f3b, kt\u00f3ry spo\u0142ecze\u0144stwo nie zawsze chce dostrzega\u0107. Pozwala mu istnie\u0107 bez skrupu\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jak postrzegasz wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 literatur\u0119 palesty\u0144sk\u0105? Rozumiesz j\u0105 jako wsp\u00f3lnot\u0119 czy raczej zbi\u00f3r odr\u0119bnych, indywidualnych g\u0142os\u00f3w?<\/h4>\n\n\n\n

Nikt nie istnieje w pr\u00f3\u017cni wy\u0142\u0105cznie jako jednostka. Ka\u017cdy pisarz, nie tylko palesty\u0144ski, jest r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015bci\u0105 innych do\u015bwiadcze\u0144. Czerpie ze zgromadzonej wiedzy oraz form ekspresji artystycznej: zar\u00f3wno lokalnej, jak i mi\u0119dzynarodowej. A jednak musi te\u017c znale\u017a\u0107 sw\u00f3j w\u0142asny g\u0142os. <\/p>\n\n\n\n

Trudno m\u00f3wi\u0107 o naszej literaturze tak, jakby istnia\u0142 w niej jeden spos\u00f3b do\u015bwiadczania \u017cycia i \u015bwiata. Palesty\u0144scy pisarze maj\u0105 prawo rozumie\u0107 swoj\u0105 ojczyzn\u0119 na wiele r\u00f3\u017cnych sposob\u00f3w \u2013 my\u015ble\u0107 o niej i odczuwa\u0107 j\u0105 inaczej. Maj\u0105 jednak r\u00f3wnie\u017c zobowi\u0105zania wobec swojego narodu i spo\u0142ecze\u0144stw, co zreszt\u0105 mo\u017cna powiedzie\u0107 o w\u0142a\u015bciwie ka\u017cdym.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Musimy pami\u0119ta\u0107 r\u00f3wnie\u017c o tym, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 Palesty\u0144czyk\u00f3w \u017cyje na wygnaniu i od dziesi\u0119cioleci walczy o swoje prawo do powrotu. Nie poddali si\u0119 i nie poddadz\u0105 si\u0119. Nawet ci, kt\u00f3rzy mieszkaj\u0105 w swojej historycznej ojczy\u017anie, \u017cyj\u0105 pod rz\u0105dami czterech r\u00f3\u017cnych system\u00f3w politycznych kierowanych przez Izraelczyk\u00f3w. S\u0105 dyskryminowani na r\u00f3\u017cnych p\u0142aszczyznach, co komplikuje indywidualne i zbiorowe do\u015bwiadczenia. To od ka\u017cdego z pisarza zale\u017cy, jak chce je werbalizowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Potrafisz wyobrazi\u0107 sobie przysz\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra nie opiera si\u0119 na stracie?<\/h4>\n\n\n\n

Gdy w Ksi\u0119dze znikni\u0119cia<\/em> lub innych utworach pisz\u0119 o przesz\u0142o\u015bci, stracie i traumie, robi\u0119 to tak\u017ce po to, by zmieni\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107. Mo\u017ce to zabrzmie\u0107 dziwnie, ale w upartym d\u0105\u017ceniu do tego, by si\u0119 nie poddawa\u0107, zmiany przysz\u0142o\u015bci i niepowtarzania traumatycznej przesz\u0142o\u015bci, tkwi ogromna nadzieja. Chcemy bowiem przerwa\u0107 cykl i zbudowa\u0107 now\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Zako\u0144czenie Ksi\u0119gi znikni\u0119cia<\/em> jest otwarte, a ostatni raz, gdy s\u0142yszymy o Alaa, jest w\u0142a\u015bnie wtedy, gdy m\u00f3wi o pi\u0119knie i swojej nadziei dla Palestyny, s\u0142ucha muzyki i pije arak. Pr\u00f3buje my\u015ble\u0107 o dobrych wspomnieniach. Palesty\u0144czycy nadal istniej\u0105, kochaj\u0105 i \u015bwi\u0119tuj\u0105 r\u00f3wnolegle do swojego oporu i walki z kolonizacj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Czy zatem literatura mo\u017ce co\u015b zmieni\u0107? <\/h4>\n\n\n\n

Nie mo\u017ce zmieni\u0107 z\u0142ych reali\u00f3w, ale mo\u017ce by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 zmiany. Nie s\u0105dz\u0119, by w \u017cyciu istnia\u0142o co\u015b, czego nie da si\u0119 zmieni\u0107; przynajmniej jeste\u015bmy to winni sobie i innym, by spr\u00f3bowa\u0107. Literatura jest cz\u0119\u015bci\u0105 tych stara\u0144. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2013 Palesty\u0144scy pisarze maj\u0105 prawo rozumie\u0107 swoj\u0105 ojczyzn\u0119 na wiele r\u00f3\u017cnych sposob\u00f3w \u2013 my\u015ble\u0107 o niej i odczuwa\u0107 j\u0105 inaczej. Maj\u0105 jednak r\u00f3wnie\u017c zobowi\u0105zania wobec swojego narodu i spo\u0142ecze\u0144stw, co zreszt\u0105 mo\u017cna powiedzie\u0107 o w\u0142a\u015bciwie ka\u017cdym \u2013 m\u00f3wi pisarka Ibtisam Azem. Jej Ksi\u0119ga znikni\u0119cia w\u0142a\u015bnie ukazuje si\u0119 w Polsce.\u00a0 Ksi\u0119ga znikni\u0119cia, w ubieg\u0142ym roku nominowana…<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":143114,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_wpscppro_custom_social_share_image":0,"_facebook_share_type":"default","_twitter_share_type":"default","_linkedin_share_type":"default","_pinterest_share_type":"default","_linkedin_share_type_page":"","_instagram_share_type":"default","_selected_social_profile":[]},"categories":[5139],"tags":[3248,2474,6563],"thb-sponsors":[],"class_list":["post-143110","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura","tag-ksiazki","tag-wywiad","tag-wywiady-jagody","parent_cat_kultura"],"publishpress_future_action":{"enabled":false,"date":"2026-05-24 01:30:19","action":"change-status","newStatus":"draft","terms":[],"taxonomy":"category"},"publishpress_future_workflow_manual_trigger":{"enabledWorkflows":[]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/143110"}],"collection":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=143110"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/143110\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":143229,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/143110\/revisions\/143229"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/media\/143114"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=143110"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=143110"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=143110"},{"taxonomy":"thb-sponsors","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/thb-sponsors?post=143110"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}