{"id":61736,"date":"2021-09-30T12:22:06","date_gmt":"2021-09-30T10:22:06","guid":{"rendered":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/?p=61736"},"modified":"2024-03-22T15:58:42","modified_gmt":"2024-03-22T14:58:42","slug":"jedyne-nieopowiedziane-historie-polskich-fotografek-monika-szewczyk-wittek-wywiad-dom-spotkan-z-historia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/jedyne-nieopowiedziane-historie-polskich-fotografek-monika-szewczyk-wittek-wywiad-dom-spotkan-z-historia\/","title":{"rendered":"Czy w Polsce jest za ma\u0142o fotografek? Wywiad z Monik\u0105 Szewczyk-Wittek"},"content":{"rendered":"\n

Dlaczego nie by\u0142o s\u0142awnych polskich fotoreporterek? Ale\u017c by\u0142y! Udowadnia to ksi\u0105\u017cka „Jedyne”, kt\u00f3ra mia\u0142a niedawno premier\u0119. Publikacji towarzyszy wystawa w warszawskim Domu Spotka\u0144 z Histori\u0105, gdzie od 30.09 b\u0119dziecie mogli na \u017cywo zobaczy\u0107 prace fotografek dzia\u0142aj\u0105cych w latach 70., 80. i 90. Z Monik\u0105 Szewczyk-Wittek, autork\u0105 ksi\u0105\u017cki i kuratork\u0105, rozmawiam o historii (nie tylko) fotografii i niezwyk\u0142ej sile kobiet. <\/h4>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

W pewnym sensie aparat mnie chroni <\/em>– wspomina jedna z rozm\u00f3wczy\u0144 w „Jedynych”, Agnieszka Sadowska. Aparat otwiera\u0142 drzwi, pozwala\u0142 wej\u015b\u0107 „za kulisy” rzeczywisto\u015bci, w miejsca niedost\u0119pne – r\u00f3wnie\u017c ze wzgl\u0119du na p\u0142e\u0107. W zmaskulinizowanym gronie fotoreporter\u00f3w i fotograf\u00f3w musia\u0142y sobie radzi\u0107 kobiety, kt\u00f3rych determinacja, zaanga\u017cowanie i ciekawo\u015b\u0107 \u015bwiata sta\u0142y si\u0119 motorem dla tytanicznej pracy. Sta\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c tematem wielow\u0105tkowego zbioru wywiad\u00f3w Moniki Szewczyk-Wittek, kt\u00f3ra tym razem sama odpowiada na pytania. <\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Zaczn\u0119 przewrotnie parafraz\u0105 z tekstu ameryka\u0144skiej historyczki sztuki Lindy Nochlin – dlaczego w Polsce nie by\u0142o wielkich fotografek? Dlaczego tak ma\u0142o si\u0119 o nich s\u0142ysza\u0142o? Ksi\u0105\u017cka ma w ko\u0144cu podtytu\u0142 \u201cnieopowiedziane historie\u201d. Dlaczego ta opowie\u015b\u0107 dzieje si\u0119 dopiero teraz? <\/h4>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Powiedzia\u0142abym raczej, \u017ce nie by\u0142y do tej pory tak widoczne, jak mog\u0142y czy powinny by\u0107. S\u0105 takie nazwiska, kt\u00f3re przebi\u0142y si\u0119 do zbiorowej \u015bwiadomo\u015bci – np. Zofia Rydet<\/strong>. Nie jest to oczywi\u015bcie jedyny przyk\u0142ad, ale trzymaj\u0105c si\u0119 moich bohaterek, Anna Beata Bohdziewicz<\/strong> czy Anna Musia\u0142\u00f3wna<\/strong> z pewno\u015bci\u0105 s\u0105 szerzej znane. Trzeba powiedziedzie\u0107, \u017ce nie wszystkie fotografki chc\u0105 by\u0107 widzialne, po prostu wykonuj\u0105 swoj\u0105 rzemie\u015blnicz\u0105 prac\u0119. Inne za\u015b nie wiedz\u0105, jak promowa\u0107 swoje nazwisko. Nie znalaz\u0142y w\u0142a\u015bciwych os\u00f3b, kt\u00f3re mog\u0142yby im pom\u00f3c. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
Przedszkolanka, Krak\u00f3w, 1977. Fot. J. Helander, mat. promocyjne<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Moje bohaterki pracowa\u0142y w czasach, w kt\u00f3rych nie wystarcza\u0142o naci\u015bni\u0119cie jednego przycisku w telefonie, \u017ceby by\u0107 rozpoznawaln\u0105 na ca\u0142ym \u015bwiecie. <\/em><\/strong><\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Teraz dzi\u0119ki r\u00f3\u017cnym aplikacjom, cyfryzacji jest zupe\u0142nie inaczej. Innym powodem tej sytuacji s\u0105 warunki spo\u0142eczno-polityczne. Anna Bohdziewicz <\/strong>w wywiadzie do ksi\u0105\u017cki z \u017calem przyznaje, \u017ce stan wojenny zabra\u0142 jej 10 najlepszych lat zawodowego \u017cycia. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Ale warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce na wsp\u00f3\u0142czesnych festiwalach, w galeriach sztuki, kobiet jest zdecydowanie mniej ni\u017c m\u0119\u017cczyzn. I to jest na szcz\u0119\u015bcie nag\u0142a\u015bnianie, bojkotowanie Nie m\u00f3wi\u0119 tu tylko o sytuacji w Polsce, ale i na \u015bwiecie. Warto to zauwa\u017cy\u0107 i mie\u0107 tego \u015bwiadomo\u015b\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Wi\u0119cej o wystawie „Jedyne” dowiecie si\u0119 tutaj. <\/a><\/h4>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Nochlin m\u00f3wi\u0142a, \u017ce \u201cwielkich artystek\u201d nie by\u0142o z uwagi na r\u00f3\u017cne spo\u0142eczno-polityczne warunki, kt\u00f3re nie sprzyja\u0142y realizowaniu si\u0119 w tym zawodzie. Sam tytu\u0142 Twojej ksi\u0105\u017cki jest zadziorny i przeciwstawia si\u0119 tej wizji. W ko\u0144cu jedyne<\/em> w liczbie mnogiej to ju\u017c nie takie jedyne<\/em>. <\/h4>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

\u201cPrzepytywane\u201d fotografki m\u00f3wi\u0105 wprost o swoim zawodzie. Zamiast spisa\u0107 historie bohaterek bez ich udzia\u0142u, skupi\u0142a\u015b si\u0119 na rozmowie, w kt\u00f3rej prezentowa\u0142y swoj\u0105 narracj\u0119.<\/h4>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

To jest ksi\u0105\u017cka o osobowo\u015bciach, a nie tylko o fotografii.<\/strong><\/em><\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

S\u0105 to bardzo konkretne postaci, o silnych charakterach, z bardzo ciekawymi historiami do opowiedzenia. Wiedzia\u0142am, \u017ce b\u0119dzie to ksi\u0105\u017cka nie tylko o zdj\u0119ciach, ale te\u017c troch\u0119 o \u017cyciu. Czu\u0142am te\u017c, \u017ce je\u015bli nie przeprowadz\u0119 z nimi pog\u0142\u0119bionych rozm\u00f3w, je\u015bli nie sp\u0119dz\u0119 z nimi czasu, nie b\u0119dziemy patrze\u0107 sobie w oczy – to publikacja nie b\u0119dzie pe\u0142na. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
Anna Maria Brzezi\u0144ska w redakcji dziennika „Rzeczpospolita”, po\u0142owa lat 90. Fot. archiwum prywatne, mat. promocyjne <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Bardzo zale\u017ca\u0142o mi, \u017ceby pokaza\u0107, \u017ce opr\u00f3cz znakomitych fotografek, obcujemy z bardzo ciekawymi kobietami, co wida\u0107 w ich tw\u00f3rczo\u015bci. <\/em><\/strong><\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Dobrze czuj\u0119 si\u0119 w formie wywiadu, a jednocze\u015bnie wiedzia\u0142am, \u017ce rozmowa pozwoli pokaza\u0107 charaktery moich bohaterek. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Poza tym to, co mnie w fotografii porusza to r\u00f3wnie\u017c jej umiej\u0119tno\u015b\u0107 uruchamiania pami\u0119ci. Wsp\u00f3lne ogl\u0105danie zdj\u0119\u0107 przywo\u0142uje r\u00f3\u017cne wspomnienia. Bardzo cz\u0119sto wiele ciekawych historii wychodzi\u0142o, gdy w pami\u0119ci przywraca\u0142y\u015bmy jakie\u015b fotografie lub nawet je wsp\u00f3lnie ogl\u0105dali\u015bmy i rozmawia\u0142y\u015bmy. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Ta historia dzi\u0119ki temu jest opowiedziana bezpo\u015brednio przez bohaterki a nie przefiltrowana sztucznie przez samo archiwum. W taki spos\u00f3b odda\u0142a\u015b im g\u0142os. <\/h4>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
Prezydent Lech Wa\u0142\u0119sa w otoczeniu wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w dowiaduje si\u0119 o swojej przegranej z liderem SLD Aleksandrem Kwa\u015bniewskim w drugiej turze wybor\u00f3w prezydenckich. Warszawa, 19.11.1995 r., Fot. A. Brzezi\u0144ska, mat. promocyjne <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

A poza tym w trakcie rozm\u00f3w wydarza si\u0119 co\u015b niesamowitego – poznajemy kulisy wydarze\u0144. Dla mnie s\u0142uchanie o kampanii wyborczej Lecha Wa\u0142\u0119sy i emocjach, kt\u00f3re towarzyszy\u0142y Annie Brzezi\u0144skiej<\/strong> by\u0142o bardzo wa\u017cnym do\u015bwiadczeniem. Chcia\u0142am w pewnym sesnie odda\u0107 im t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119, pozwoli\u0107 po prostu opowiedzie\u0107 o pasji do fotografii i sposobie na \u017cycie. Chcia\u0142am, \u017ceby wybrzmia\u0142y w tym emocje – ich emocje – a forma rozmowy by\u0142a do tego najlepsza. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Czy wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich od razu godzi\u0142a si\u0119 na wywiad? Czy kogo\u015b nie da\u0142o si\u0119 przekona\u0107?<\/h4>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
Joanna Helander i Wis\u0142awa Szymborska, Krak\u00f3w, 1984. Fot. Bo Persson, mat. promocyjne <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Reakcje by\u0142y bardzo r\u00f3\u017cne – od zgody po szereg pyta\u0144: \u201cDlaczego ja? Dlaczego mnie pani wybra\u0142a? Ale ja nie jestem reporterk\u0105. Ale ja w latach 80. nie fotografowa\u0142am\u201d. Od pocz\u0105tku mia\u0142am bardzo sprecyzowany plan dot. wybranych bohaterek – chcia\u0142am, \u017ceby to by\u0142y bardzo r\u00f3\u017cnorodne g\u0142osy. Ostatecznie nie mia\u0142y to by\u0107 tylko reporterki prasowe, ale r\u00f3wnie\u017c fotografki, kt\u00f3re wymyka\u0142y si\u0119 temu nurtowi – np. Pani Anna Bohdziewicz<\/strong>, kt\u00f3ra fotografowa\u0142a w swoim rytmie, by\u0142a freelancerk\u0105 i prowadzi sw\u00f3j 40-letni ju\u017c projekt \u201cFotodziennik, czyli piosenka o ko\u0144cu \u015bwiata\u201d, czy Joanna Helander<\/strong>. Chcia\u0142am, \u017ceby to by\u0142 zr\u00f3\u017cnicowany g\u0142os polskich fotografek, kt\u00f3re pracowa\u0142y w Polsce w latach 70.-90. XX wieku. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

W niekt\u00f3rych przypadkach cz\u0119sto potrzebowa\u0142am wi\u0119cej ni\u017c jednej rozmowy, \u017ceby przekona\u0107 do udzia\u0142u w projekcie. Cz\u0119\u015b\u0107 z moich bohaterek jest nadal aktywna, ma wystawy, publikacje, udziela wywiad\u00f3w, ale cz\u0119\u015b\u0107 z nich nigdy nie opowiada\u0142a o swojej pracy. Podzielenie si\u0119 swoj\u0105 histori\u0105 wymaga\u0142o zbudowania relacji opartej na zaufaniu.<\/em><\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

To przecie\u017c nie s\u0105 tylko historie o fotografiach – to r\u00f3wnie\u017c historie o \u017cyciu i r\u00f3\u017cnych wyborach. Jednej z bohaterek nie uda\u0142o mi si\u0119 nam\u00f3wi\u0107. Jeste\u015bmy natomiast w kontakcie, a jej zdj\u0119cia pojawi\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na wystawie w Domu Spotka\u0144 z Histori\u0105. I mo\u017ce kiedy\u015b si\u0119 uda. Jestem cierpliwa, czekam. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
mat. promocyjne <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Jaki by\u0142 ostateczny pow\u00f3d odmowy?<\/h4>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Powiedzia\u0142a, \u017ce po prostu nie jest gotowa, \u017ceby wr\u00f3ci\u0107 do tych historii. I ja to szanuj\u0119. Rozmowa o przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra ma swoje blaski i cienie, wymaga porozumienia pomi\u0119dzy osob\u0105, kt\u00f3ra pyta, a t\u0105, kt\u00f3ra odpowiada. Rozumiem to.<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

By\u0142o wi\u0119cej trop\u00f3w, ale cz\u0119\u015b\u0107 z nich musia\u0142am porzuci\u0107. Cz\u0119sto wynika\u0142o to z braku archiwum, a wi\u0119c punktu odniesienia. Niekt\u00f3re bohaterki nie mia\u0142y po prostu do niego dost\u0119pu. Archiwa fotograficzne s\u0105 pierwszym obiektem, kt\u00f3ry wyrzuca si\u0119 na \u015bmietnik w przypadku zmiany czy przeprowadzki redakcji. Trafi\u0142am na bohaterk\u0119, kt\u00f3ra po odej\u015bciu z redakcji straci\u0142a dost\u0119p do swoich zdj\u0119\u0107, a mi mimo wielu stara\u0144 nie uda\u0142o si\u0119 odnale\u017a\u0107 jej archiwum. Bez fotografii by\u0142oby nam bardzo trudno rozmawia\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Brak archiwum to cz\u0119sty problem. Szczeg\u00f3lnie zapad\u0142a mi w pami\u0119\u0107 historia wyrzucenia na \u015bmietnik fotograficznego archiwum Sportowca<\/em>, do kt\u00f3rego zdj\u0119cia robi\u0142a Maja Soko\u0142owska. Takich historii jest wiele. Czy jest szansa na zmian\u0119? Czy istniej\u0105 grupy badawcze skupiaj\u0105ce si\u0119 na zabezpieczaniu archiw\u00f3w z tamtego okresu? <\/h4>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
Dru\u017cyna mistrzowska Europy w judo, pa\u017adziernik 1984. Fot. M. Soko\u0142owska, mat. promocyjne<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Powstanie instytucji, kt\u00f3ra zaopiekuje si\u0119 archiwami polskich zawodowych fotografek i fotografek to w\u0142a\u015bciwie moje marzenie. W Polsce istnieje wielka przepa\u015b\u0107 w tym temacie. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Organizacje pozarz\u0105dowe i instytucje digitalizuj\u0105 bardzo cenne zbiory, cz\u0119sto rodzinne, prywatne ale podobne dzia\u0142ania nie istniej\u0105 w zakresie archiw\u00f3w zawodowc\u00f3w. <\/em><\/strong><\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Cz\u0119sto na przeszkodzie stoi prawo, bo nie wiadomo do kogo nale\u017c\u0105 prawa maj\u0105tkowe. T\u0119 prac\u0119 trzeba jednak wykona\u0107. M\u00f3wi\u0105c g\u00f3rnolotnie – to jest po prostu nasza spu\u015bcizna narodowa, nie ma wi\u0119kszej. Je\u015bli chcemy wiedzie\u0107, jak wygl\u0105da\u0142y Obrady Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u, to musimy mie\u0107 dost\u0119p do r\u00f3\u017cnych material\u00f3w, w tym wizualnych. Podczas obrad obecna by\u0142a ca\u0142a grupa fotoreporter\u00f3w i fotoreporterek, kt\u00f3rzy dokumentowali te wydarzenia, r\u00f3wnie\u017c ich kulisy. Analiza tych r\u00f3\u017cnych perspektyw mo\u017ce by\u0107 bardzo ciekawym dzia\u0142aniem. Takich przyk\u0142ad\u00f3w jest mn\u00f3stwo. W archiwach fotograf\u00f3w i fotografek znajdziemy materia\u0142y nie tylko z Polski, z ma\u0142ych i du\u017cych miast i wsi, ale te\u017c z ca\u0142ego \u015bwiata. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
19.06.1983, Cz\u0119stochowa, Polska. Druga pielgrzymka papie\u017ca Jana Paw\u0142a II do Polski. T\u0142um pod parasolami podczas mszy \u015bwi\u0119tej celebrowanej przez Ojca \u015awi\u0119tego, widoczny transparent o tre\u015bci: „Ojcze \u015awi\u0119ty b\u0142ogos\u0142aw Solidarno\u015b\u0107”. Fot. A. Pietuszko, zbiory O\u015brodka KARTA, mat. promocyjne <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Cz\u0119sto archiwa, o ile nie zosta\u0142y wyrzucone, s\u0105 przechowywane w domowych warunkach, co nara\u017ca je na r\u00f3\u017cnego rodzaju zagro\u017cenia – od zalania, przez po\u017car a\u017c na kradzie\u017cy ko\u0144cz\u0105c. To jest historia m.in. Anny Pietuszko<\/strong>, kt\u00f3rej fotografie zagin\u0119\u0142y podczas pacyfikacji Regionu Mazowsze. Uda\u0142o si\u0119 odzyska\u0107 znikomy procent. Niewykluczone, \u017ce te archiwa kiedy\u015b si\u0119 gdzie\u015b odnajd\u0105. By\u0142oby wspaniale, gdyby to si\u0119 uda\u0142o. Dodatkowo, bohaterki tej publikacji staj\u0105 si\u0119 coraz starsze. Czas nie jest naszym sprzymierze\u0144cem, a pami\u0119\u0107 bywa zawodna. Tu i teraz jest moment, \u017ceby zaj\u0105\u0107 si\u0119 fotografiami z lat 70., 80. i 90. Ale nie b\u0119dzie to mo\u017cliwe bez wsparcia instytucjonalnego. Takie zdigitalizowane archiwa s\u0105 znakomitym materia\u0142em badawczym dla dziennikarzy, badaczy, autor\u00f3w i autorek, student\u00f3w, socjolog\u00f3w czy historyk\u00f3w sztuki.<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
A. Sadowska, Pi\u0142a, 1983. Fot. Grzegorz Zab\u0142ocki, mat. promocyjne <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Czy brak archiw\u00f3w to r\u00f3wnie\u017c efekt specyficznego podej\u015bcia do fotografii prasowej czy fotografii w og\u00f3le? Wspomnia\u0142a\u015b o tym, \u017ce wiele z Twoich bohaterek swoj\u0105 prac\u0119 okre\u015bla\u0142o skromnie jako „rzemios\u0142o”.<\/h4>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Agnieszka Sadowska powiedzia\u0142a takie zdanie – \u201cja nie gloryfikuje swoich zdj\u0119\u0107, ja po prostu wykonuj\u0119 rzemie\u015blnicz\u0105 prac\u0119\u201d. <\/strong><\/em><\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Nie chc\u0119 generalizowa\u0107, bo ka\u017cda z tych postaci jest zupe\u0142nie inna i wykonywa\u0142a inny rodzaj fotografii, ale w przypadku pracy dla medi\u00f3w szeroko rozumianych – w ksi\u0105\u017cce jest kilka bohaterek, kt\u00f3re zajmowa\u0142y si\u0119 stricte fotografi\u0105 prasow\u0105 – mo\u017cna j\u0105 por\u00f3wna\u0107 do pracy rzemie\u015blnika. Fotografki dostawa\u0142y rano zlecenie, wraca\u0142y z redakcji, wywo\u0142a\u0142y negatyw, robi\u0142y odbitk\u0119, pilnowa\u0142y kadrowania, wraca\u0142y do domu – i kolejny dzie\u0144 mia\u0142 podobny rytm. Cz\u0119sto na pytanie o w\u0142asne projekty moje rozm\u00f3wczynie odpowiada\u0142y, \u017ce tego czasu na nie po prostu nie by\u0142o. M\u00f3wi o tym np. Marzena Hmielewicz<\/strong>. Dopiero odej\u015bcie z redakcji dziennika da\u0142o jej przestrze\u0144 na realizowanie si\u0119 w obszarach, kt\u00f3re j\u0105 naprawd\u0119 wci\u0105gn\u0119\u0142y. Te kobiety by\u0142y podporz\u0105dkowane rytmowi redakcji. Prawda jest te\u017c taka, \u017ce skromno\u015b\u0107 o kt\u00f3rej wspomnia\u0142a\u015b jest te\u017c bardzo obecna w ich sposobie opowiadania o swoich osi\u0105gni\u0119ciach. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Twoja ksi\u0105\u017cka jest jednym z krok\u00f3w na drodze do ocalenia archiw\u00f3w, a dzi\u0119ki temu bogatej historii (nie tylko) reporta\u017cu. „Jedyne” da\u0142y tym fotografkom, symbolicznie i dos\u0142ownie, g\u0142os i widoczno\u015b\u0107. Kto znajduje si\u0119 na ok\u0142adce? Dlaczego wybra\u0142a\u015b to zdj\u0119cie? <\/h4>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Od pocz\u0105tku by\u0142am pewna, \u017ce ta konkretna fotografia trafi na ok\u0142adk\u0119. Uwieczniono na niej Ann\u0119 Pietuszko<\/strong>, kt\u00f3ra ma na r\u0119ku opask\u0119 strajkow\u0105. Pracowa\u0142a w\u00f3wczas dla w Regionie Mazowsze NZZS \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d, dla nich wykonywa\u0142a te\u017c fotografie, kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107, jak wspomina\u0142am, zagin\u0119\u0142a. Zapyta\u0142am j\u0105 wprost, co w\u0142a\u015bciwie robi\u0142a na tej ci\u0119\u017car\u00f3wce? Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce fotografowa\u0142a wtedy strajk na obecnym Rondzie Dmowskiego . \u201cGdy sko\u0144czy\u0142 si\u0119 przejazd ci\u0119\u017car\u00f3wek mia\u0142am poczucie, \u017ce mo\u017ce wygrali\u015bmy?\u201d – odpowiedzia\u0142a. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
Ok\u0142adka ksi\u0105\u017cki „Jedyne”, mat. promocyjne <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

To zdj\u0119cie pokazuje fajn\u0105, m\u0142od\u0105, drobn\u0105 dziewczyn\u0119 z przewieszonym aparatem, opask\u0105 strajkow\u0105 i r\u0119k\u0105 wyci\u0105gni\u0119t\u0105 w ge\u015bcie zwyci\u0119stwa – pomy\u015bla\u0142am sobie, \u017ce to jest bardzo aktualne zdj\u0119cie, kt\u00f3re pokazuje, jak r\u00f3\u017cne postawy wobec wydarze\u0144 politycznych mo\u017cna spotka\u0107 w\u015br\u00f3d fotograf\u00f3w i fotografek. <\/em><\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Od neutralnej, sceptycznej, przez pasj\u0119, kt\u00f3ra przejawia si\u0119 w wyborach formalnych, edycji, na totalnym zaanga\u017cowaniu emocjonalnym, jak w przypadku Pietuszko, ko\u0144cz\u0105c. Ona zreszt\u0105 wspomina w wywiadzie, \u017ce nie da si\u0119 fotografowa\u0107 b\u0119d\u0105c odci\u0119tym od emocji. Nawet w tym reporterskim \u015bwiecie te postawy by\u0142y i s\u0105 r\u00f3\u017cne, co pokazuje r\u00f3wnie\u017c ta ksi\u0105\u017cka. Ta r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 otwiera pole do dyskusji na temat m.in. obiektywizmu w fotografii. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Czego przede wszystkim szuka\u0142a\u015b w tych opowie\u015bciach? Czy co\u015b szczeg\u00f3lnie Ci\u0119 zadziwi\u0142o? Czy w trakcie pracy nad ksi\u0105\u017ck\u0105 dosz\u0142a\u015b do wniosk\u00f3w, kt\u00f3re wyj\u0105tkowo Ci\u0119 zaskoczy\u0142y? <\/h4>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Nawet nie pr\u00f3bowa\u0142am chyba wyci\u0105ga\u0107 jednoznacznych wniosk\u00f3w – bardziej stara\u0142am si\u0119 ws\u0142ucha\u0107 w te konkretne historie. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Na pewno zaskoczy\u0142o mnie to, jak wielu rodzic\u00f3w nie godzi\u0142o si\u0119 na wybrany przez moje bohaterki zaw\u00f3d fotografki. Z jednej strony zaskakuj\u0105ce, z drugiej si\u0119 tego spodziewa\u0142am. Nawet wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wyb\u00f3r tego zawodu spotyka si\u0119 z podobnymi reakcjami. <\/em><\/strong><\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n
  • \"\"
    Anna Michalak, 1984. Fot. A. Paw\u0142owski, mat. promocyjne<\/figcaption><\/figure><\/li>
  • \"\"
    Funkcjonariusze ZOMO na Starym Mie\u015bcie w trakcie demonstracji 3 maja 1984. Fot. A. Michalak, mat. promocyjne <\/figcaption><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    Wyobra\u017cam sobie, z jakimi komentarzami mog\u0142y konfrontowa\u0107 si\u0119 moje bohaterki. Zaskoczy\u0142a mnie r\u00f3wnie\u017c ich determinacja i odwaga. Wystarczy wspomnie\u0107 Ann\u0119 Michalak-Paw\u0142owsk\u0105<\/strong>, kt\u00f3ra jako nastoletnia dziewczyna rusza na miasto z aparatem fotograficznym, by dokumentowa\u0107 manifestacje w trudnym dla Polski czasie. Wieloma z tych historii by\u0142am po prostu wzruszona. Dotykaj\u0105 mnie opowie\u015bci os\u00f3b tak zaanga\u017cowanych, dla kt\u00f3rych ta praca by\u0142a pasj\u0105. Wi\u0105za\u0142a si\u0119 ona r\u00f3wnie\u017c z wieloma trudnymi konsekwencjami – rodzinnymi, \u017cyciowymi, zawodowymi. <\/em><\/p>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    Zaskakiwa\u0142y mnie te\u017c opowie\u015bci, z kt\u00f3rych przeziera\u0142a smutna refleksja dot. tego zawodu – \u017ce co\u015b si\u0119 sko\u0144czy\u0142o, \u017ce nie ma kogo fotografowa\u0107, \u017ce w\u0142a\u015bciwie nie ma do czego wraca\u0107.<\/strong><\/em><\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    Przypomnia\u0142a mi si\u0119 jedna z historii Anny Brzezi\u0144skiej, kt\u00f3ra wspomina\u0142a o wydzielonych przestrzeniach dla wsp\u00f3\u0142czesnych fotograf\u00f3w prasowych, znacznie ograniczaj\u0105cych kreatywno\u015b\u0107 dokumentuj\u0105cych. Fotografowie maj\u0105 do dyspozycji w\u0142a\u015bciwie jeden punkt widzenia. To wyda\u0142o mi si\u0119 pewnym paradoksem bior\u0105c pod uwag\u0119 zmian\u0119 ustroju politycznego. <\/h4>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    Sp\u00f3jrz, jak wygl\u0105da Lech Wa\u0142\u0119sa <\/strong>na tych zdj\u0119ciach – te fotografki by\u0142y blisko, bardzo blisko. Zupe\u0142nie inaczej wygl\u0105da\u0142y relacje z kampanii wyborczych jeszcze 15 czy 20 lat temu. Fotografowie mieli pe\u0142ny dost\u0119p do polityk\u00f3w, mogli wchodzi\u0107 do nich do domu. Teraz jest inaczej – mamy wyznaczony precyzyjnie kwadracik, z kt\u00f3rego mo\u017cna robi\u0107 zdj\u0119cia, co bardzo utrudnia uzyskanie innego kadru. Cz\u0119sto zdj\u0119cia, kt\u00f3re s\u0105 publikowane w mediach pochodz\u0105 z oficjalnych serwis\u00f3w r\u00f3\u017cnych instytucji. \u015awiadczy to o tym, \u017ce fotografowie po prostu nie s\u0105 wpuszczani na niekt\u00f3re wydarzenia. Przez to ostatecznie mamy do czynienia z jednym konkretnym obrazem danego wydarzenia. <\/em><\/p>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n
    \"\"
    Anna Beata Bohdziewicz podczas obrad Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u, 1989. Fot. Z. \u015awi\u0105tek, mat. promocyjne <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    Ciekawe jest to, co powiedzia\u0142a\u015b o zmianie ustroju. Nawet strajki, demonstracje w latach 80. – to wszystko jest zapisane na fotografiach. To ciekawe w kontek\u015bcie dokumentowania wsp\u00f3\u0142czesnych protest\u00f3w i tego, jak obecnie traktuje si\u0119 dziennikarzy, np. atakuj\u0105c ich gazem. To do\u015b\u0107 przewrotne. Spojrzenie na lata 80. oczami moich bohaterek i por\u00f3wnanie ich z czasami obecnymi mo\u017ce przynie\u015b\u0107 niespodziewane wnioski.<\/strong><\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    Przy okazji tych refleksji dotykamy pewnego mitu dot. analogowej fotografii. Anna Beata Bohdziewicz wspomina o tym, jak jej robione telefonem fotografie cyfrowe wpadaj\u0105 w jak\u0105\u015b chmur\u0119, do czarnej dziury, de facto oddzielaj\u0105c si\u0119 od niej jako autorki. Lewituj\u0105 gdzie\u015b niezakotwiczone. Joanna Helander wprost m\u00f3wi, \u017ce ta technika j\u0105 blokuje<\/em>. Czy era fotografii cyfrowej odebra\u0142a jej sprawczo\u015b\u0107, rozmy\u0142a jej znaczenie? <\/h4>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    Mam podobn\u0105 refleksj\u0119 – troch\u0119 jest tak, \u017ce one s\u0105 rzeczywi\u015bcie niezakotwiczone. Joanna nadal fotografuje. Pani Anna te\u017c robi zdj\u0119cia u\u017cywaj\u0105c aparat\u00f3w cyfrowych. Ale te\u017c obie bezpowrotnie co\u015b straci\u0142y. Proces powo\u0142ywania fotografii do \u017cycia na tyle si\u0119 zmieni\u0142, \u017ce z jakiego\u015b powodu przesta\u0142 by\u0107 dla nich tak bardzo atrakcyjny. <\/em><\/p>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n

    <\/h2>\n\n\n\n