{"id":63605,"date":"2021-10-21T13:56:28","date_gmt":"2021-10-21T11:56:28","guid":{"rendered":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/?p=63605"},"modified":"2024-03-22T15:59:46","modified_gmt":"2024-03-22T14:59:46","slug":"diuna-premiera-herbert-lynch-jodorowsky-villeneuve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/diuna-premiera-herbert-lynch-jodorowsky-villeneuve\/","title":{"rendered":"Diuna – sk\u0105d ten hype? Kulisy powstania powie\u015bci i p\u00f3\u017aniejszych ekranizacji"},"content":{"rendered":"\n

Diuna<\/em> zadebiutuje w polskich kinach ju\u017c 22 pa\u017adziernika. Dzie\u0142o Herberta jest powszechnie uznawane za bezsprzeczny klasyk i per\u0142\u0119 science fiction. Z jego ekranizacj\u0105 mierzyli si\u0119 Alejandro Jodorowsky i David Lynch – obaj wr\u00f3cili z tego starcia na tarczy. Czy Denis Villeneuve dokona niemo\u017cliwego? <\/h3>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Powstanie Diuny<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Frank Herbert chcia\u0142 zosta\u0107 pisarzem, ale w realizacji plan\u00f3w przeszkadza\u0142y mu problemy finansowe. Na prze\u0142omie 60-tych i 70-tych lat pracowa\u0142 jako dziennikarz, pisa\u0142 kr\u00f3tkie opowiadania na zlecenie i przemowy dla senatora Guya Cordona. By\u0142 r\u00f3wnie\u017c studentem (cho\u0107 studi\u00f3w nie uko\u0144czy\u0142) i fotografem w trakcie wojny (zwolnionym po 6 miesi\u0105cach z powod\u00f3w zdrowotnych). I pisarzem nigdy by prawdopodobnie nie zosta\u0142, gdyby nie jego \u017cona, kt\u00f3ra w pewnym momencie dosta\u0142a awans i by\u0142a dzi\u0119ki temu w stanie utrzyma\u0107 ich oboje. Diuna <\/strong><\/em>r\u00f3wnie\u017c mog\u0142aby nie powsta\u0107 gdyby…<\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n
\"diuna\"\/
\u017ar\u00f3d\u0142o: wikipedia<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

…Herbert nie zobaczy\u0142 diun (wydm) w miejscowo\u015bci Florence w stanie Oregon. Zafascynowa\u0142y go one na tyle, \u017ce zdecydowa\u0142 si\u0119 na napisanie artyku\u0142u, kt\u00f3ry mia\u0142 przybli\u017cy\u0107 ich proces powstawania. Obserwuj\u0105c je z lotu ptaka dywagowa\u0142 nad potencjalnym zagro\u017ceniem, jakie mo\u017ce stanowi\u0107 przenoszony przez wiatr piasek. Zaznacza\u0142, \u017ce to zjawisko jest nie mniej niebezpieczne ni\u017c sztormowa fala. Swoj\u0105 fascynacj\u0119 przeku\u0142 w lata dog\u0142\u0119bnego riserczu dotycz\u0105cego pusty\u0144 i lud\u00f3w na nich \u017cyj\u0105cych. Finalnie, \u017caden artyku\u0142 nie powsta\u0142, ale w\u0142o\u017cony wysi\u0142ek si\u0119 op\u0142aci\u0142, poniewa\u017c przeprowadzone badania sta\u0142y si\u0119 dla Herberta g\u0142\u00f3wn\u0105 motywacj\u0105 do napisania Diuny<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

Po sze\u015bciu latach prac, licznych filozoficznych rozmowach z przyjaci\u00f3\u0142mi i grzybkowych tripach (tak, serio) – Herbert uko\u0144czy\u0142 prace nad swoim najwi\u0119kszym dzie\u0142em. Diuna <\/em>by\u0142a znacznie d\u0142u\u017csza ni\u017c inne powie\u015bci wypuszczane w\u00f3wczas w tym nurcie. Prawie dwudziestu wydawc\u00f3w odm\u00f3wi\u0142o ch\u0119ci publikacji ksi\u0105\u017cki (i tylko jeden z nich zaznaczy\u0142 przy tym, \u017ce by\u0107 mo\u017ce pope\u0142nia w\u0142a\u015bnie b\u0142\u0105d dekady \ud83d\ude43). Finalnie, Diuna <\/em>ukaza\u0142a si\u0119 w formie jednocz\u0119\u015bciowej powie\u015bci w 1965 roku i cieszy\u0142a si\u0119 dobrym przyj\u0119ciem w\u015br\u00f3d krytyk\u00f3w. Herbert zgarn\u0105\u0142 kilka nagr\u00f3d i po paru latach m\u00f3g\u0142 w ko\u0144cu po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 w pe\u0142ni swojej autorskiej karierze tworz\u0105c liczne kontynuacje serii. <\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Diuna wg. Alejandro Jodorowskiego<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n
\"diuna
ulotka promuj\u0105ca niepowsta\u0142y film<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Tak epicka i wizjonerska opowie\u015b\u0107 musia\u0142a w ko\u0144cu zosta\u0107 przeniesiona na ekran. Pierwszym \u015bmia\u0142kiem, kt\u00f3ry podj\u0105\u0142 si\u0119 tego zadania by\u0142 nie kto inny, jak kr\u00f3l kinowego surrealizmu – Alejandro Jodorowsky<\/strong>. Prace nad Diun\u0105 <\/em>rozpocz\u0105\u0142 w 1975, czyli ju\u017c po stworzeniu swoich dw\u00f3ch opus magnum (\u015awi\u0119tej G\u00f3ry <\/strong><\/em>i Kreta<\/strong><\/em>). Ambicje Jodorowskiego by\u0142y naprawd\u0119 kosmiczne. W\u015br\u00f3d ekipy, kt\u00f3ra mia\u0142a mu pom\u00f3c w zrealizowaniu wizji znalaz\u0142 si\u0119 chocia\u017cby Moebius<\/strong>, Orson Welles<\/strong>, Mick Jagger <\/strong>i Salvador Dali<\/strong>, za\u015b \u015bcie\u017cka d\u017awi\u0119kowa mia\u0142a by\u0107 stworzona przez Pink Floyd<\/strong>. Projekt upad\u0142 z powodu trudno\u015bci finansowych i problem\u00f3w zwi\u0105zanych ze znalezieniem studia, kt\u00f3re podj\u0119\u0142oby si\u0119 tego wymagaj\u0105cego zadania. Przeniesienie na ekran scenariusza napisanego przez Jodorowskiego da\u0142oby 14-godzinny film, co samo w sobie by\u0142o ju\u017c niezwykle martwi\u0105ce. W uratowaniu projektu nie pomog\u0142a nawet przyjacielska relacja mi\u0119dzy Herbertem a Jodorowskim. <\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n
\"jodorowsky\"
H.R. Gider<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Fiasko zwi\u0105zane z realizacj\u0105 Diuny nie posz\u0142o jednak zupe\u0142nie na marne. Kulisy ca\u0142ej sytuacji zosta\u0142y uwiecznione w dokumencie Jodorowsky’s Dune<\/strong><\/a>, kt\u00f3ry ujrza\u0142 \u015bwiat\u0142o dzienne w 2013. Niestety nie znajdziecie tam \u017cadnych fragment\u00f3w tego nieuko\u0144czonego dzie\u0142a, poniewa\u017c te nie zosta\u0142y nigdy opublikowane. Z drugiej strony, je\u015bli jeste\u015bcie nawet niedzielnymi fanami popkultury, to z pewno\u015bci\u0105 widzieli\u015bcie Gwiezdne Wojny, Obcego, Terminatora <\/strong><\/em>czy Indian\u0119 Jones<\/strong><\/em> – jak g\u0142osi obiegowa legenda, ka\u017cdy z tych film\u00f3w czerpa\u0142 gar\u015bciami z pomys\u0142\u00f3w Jodorowskiego i jego wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, kt\u00f3re zrodzi\u0142y si\u0119 w trakcie prac nad Diun\u0105<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Diuna w re\u017cyserii Davida Lyncha<\/s><\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n
\"diuna\"
kadr z Diuny <\/em>(1984)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Niepowodzenie Jodorowskiego ostudzi\u0142o zapa\u0142 na ekranizowanie Diuny<\/em>, ale nie na d\u0142ugo. W 1976 Dino De Laurentiis <\/strong>odkupi\u0142 prawa do realizacji filmu i poprosi\u0142 Herberta o napisanie nowego scenariusza. Autor Diuny <\/em>wywi\u0105za\u0142 si\u0119 ze swojego zadania, a De Laurentiis rozpocz\u0105\u0142 poszukiwania re\u017cysera. Pad\u0142o na Ridleya Scotta<\/strong>, kt\u00f3ry \u015bwi\u0119ci\u0142 w\u00f3wczas sukcesy po premierze pierwszej cz\u0119\u015bci Obcego<\/em>. Scott szybko jednak wypl\u0105ta\u0142 si\u0119 z projektu przeczuwaj\u0105c, \u017ce b\u0119dzie on wymaga\u0142 znacznie wi\u0119cej pracy ni\u017c pocz\u0105tkowo zak\u0142adano. W ten spos\u00f3b De Laurentiis znalaz\u0142 si\u0119 w kropce. Czas mija\u0142, prawa mia\u0142y okre\u015blony termin realizacji, wi\u0119c presja zwi\u0105zana z wyborem re\u017cysera ros\u0142a z dnia na dzie\u0144. Szcz\u0119\u015bliwie, z tarapat\u00f3w pomog\u0142a mu si\u0119 wypl\u0105ta\u0107 jego c\u00f3rka, kt\u00f3ra zafascynowana seansem Cz\u0142owieka <\/strong><\/em>S\u0142onia<\/em> <\/strong>uzna\u0142a, \u017ce to w\u0142a\u015bnie David Lynch <\/strong>jest tym, kto powinien wyre\u017cyserowa\u0107 Diun\u0119<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n
\"villeneuve\"
kadr z Diuny <\/em>(1984)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Lynch – w przeciwie\u0144stwie do Jodorowskiego – uko\u0144czy\u0142 sw\u00f3j film, jednak ju\u017c w ko\u0144cowej fazie prac, jeszcze przed premier\u0105, bardzo \u017ca\u0142owa\u0142, \u017ce zgodzi\u0142 si\u0119 na zrealizowanie tego projektu. Problemem by\u0142a ograniczona swoboda i nadmierne ingerowanie w jego artystyczne decyzje. Stworzona przez Lyncha wersja filmu zosta\u0142a drastycznie skr\u00f3cona wbrew jego woli. Tw\u00f3rca Twin <\/a><\/strong><\/em>Peaks<\/a><\/em> <\/strong>zacz\u0105\u0142 wi\u0119c konsekwentnie dystansowa\u0107 si\u0119 od swojego (nieswojego) dzie\u0142a. Jak cz\u0119sto powtarza\u0142 w wywiadach, po przygodzie z Diun\u0105 zrozumia\u0142, \u017ce nigdy wi\u0119cej nie zdecyduje si\u0119 na \u017caden projekt, przy kt\u00f3rym nie otrzyma stuprocentowej kontroli nad jego finaln\u0105 form\u0105. Zapytany jaki\u015b czas temu o to, czy zamierza obejrze\u0107 dzie\u0142o Villeneuve’a <\/strong>odpowiedzia\u0142: Nie jestem tym zainteresowany, Diuna nadal kojarzy mi si\u0119 z przeogromnym b\u00f3lem i smutkiem.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Mimo to, uznanie pierwszej (uko\u0144czonej) ekranizacji za totaln\u0105 pora\u017ck\u0119, jest grub\u0105 przesad\u0105. Dzie\u0142o Lyncha nadal charakteryzuje si\u0119 – klasycznym dla niego – brawurowym i niekonwencjonalnym stylem wizualnym. W dodatku, to w\u0142a\u015bnie przy okazji tego projektu na ekranach zadebiutowa\u0142 Kyle MacLachlan<\/strong>, kt\u00f3ry – jak wiemy – sta\u0142 si\u0119 p\u00f3\u017aniej sta\u0142ym wsp\u00f3\u0142pracownikiem Lyncha i g\u0142\u00f3wnym bohaterem jego filmowych i serialowych dzie\u0142 (Blue Velvet <\/em>i Twin Peaks<\/em>). Lynch by\u0142 zreszt\u0105 wielokrotnie nak\u0142aniany do stworzenia swojej re\u017cyserskiej wersji filmu, ale za ka\u017cdym razem odmawia\u0142. Czy w adaptacji Villeneuve’y <\/strong>odnajdziemy wp\u0142yw tw\u00f3rcy Mulholland Drive<\/em>? Oka\u017ce si\u0119 ju\u017c nied\u0142ugo. <\/p>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

Dennis Villeneuve – wyb\u00f3r doskona\u0142y<\/h2>\n\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n
\n