{"id":91881,"date":"2022-12-04T09:10:00","date_gmt":"2022-12-04T08:10:00","guid":{"rendered":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/?p=91881"},"modified":"2023-02-23T15:38:42","modified_gmt":"2023-02-23T14:38:42","slug":"znikniecia-georges-perec-polski-przeklad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/znikniecia-georges-perec-polski-przeklad\/","title":{"rendered":"W tej ksi\u0105\u017cce nie pada litera \u201ee\u201d. \u201eZnikni\u0119cia\u201d Pereca wreszcie po polsku"},"content":{"rendered":"\n

Czytelnicy nad Wis\u0142\u0105 czekali na t\u0119 powie\u015b\u0107 ponad p\u00f3\u0142 wieku. Tak d\u0142ugi okres nie by\u0142 jednak tylko wynikiem opiesza\u0142o\u015bci wydawc\u00f3w. Znikni\u0119cia <\/em>Georgesa Pereca, jednego z najwybitniejszych eksperymentator\u00f3w XX wieku, by\u0142y nieziemsko twardym orzechem do zgryzienia dla t\u0142umaczy. <\/h2>\n\n\n\n

Zanim przejdziemy do wydawniczej nowo\u015bci, cofnijmy si\u0119 do… Juliana Tuwima. W\u015br\u00f3d licznych dzie\u0142 czo\u0142owego skamandryty znajduje si\u0119 Pegaz d\u0119ba, czyli panopticum poetyckie <\/em>z 1950 roku. To ksi\u0105\u017cka szczeg\u00f3lnie warto\u015bciowa nie tylko ze wzgl\u0119du na fakt, \u017ce jej r\u0119kopis cudem znaleziono po wojnie. Poeta, przeczuwaj\u0105c okupacj\u0119, zakopa\u0142 j\u0105 w walizce g\u0142\u0119boko pod domem. Zbi\u00f3r sprzed sze\u015bciu dekad to tak\u017ce ho\u0142d z\u0142o\u017cony wszystkim eksperymentatorom j\u0119zykowym. Zawarto w niej przyk\u0142ady licznych gier s\u0142ownych, nieoczywistych rym\u00f3w i wierszy wszelkiej ma\u015bci. My przyjrzyjmy si\u0119 uwa\u017cniej \u00f3smemu rozdzia\u0142owi. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"\"
Ok\u0142adka ksi\u0105\u017cki \u201ePegaz d\u0119ba, czyli panopticum poetyckie\u201d Juliana Tuwima, w kt\u00f3rej pada przyk\u0142ad lipogramu. <\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Bez chmur, bez mroku <\/h3>\n\n\n\n

\u2013 S\u0142o\u0144ce tego dnia wsta\u0142o jakie\u015b dziwnie leniwe, matowe bez blasku. Oko\u0142o po\u0142udnia na powleczone niezwyk\u0142\u0105 blado\u015bci\u0105 niebo wype\u0142z\u0142y zwa\u0142y sk\u0142\u0119bionych \u017c\u00f3\u0142tych ob\u0142ok\u00f3w i w jednej chwili \u015bwiat zasnu\u0142 si\u0119 ciemno\u015bci\u0105<\/em> \u2013 pisze w Pegazie d\u0119ba <\/em>Tuwim. Ten opis zjawisk meteorologicznych na pierwszy rzut oka nie wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 niczym nadzwyczajnym. Ot, psychizacja natury i gar\u015b\u0107\u00a0przemy\u015blanych epitet\u00f3w. W obu zdaniach ani razu nie pojawia si\u0119 jednak sp\u00f3\u0142g\u0142oska \u201er\u201d. Na pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 tu chmur albo mroku. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Czym jest Narodowy spis zespo\u0142\u00f3w<\/em>? Sprawd\u017a, czy znajduje si\u0119 w nim Twoja ulubiona formacja! <\/a><\/h3>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Wykorzystany przez Tuwima zabieg fachowo okre\u015bla si\u0119 mianem lipogramu<\/strong>. Z takich tekst\u00f3w celowo usuwa si\u0119 jedn\u0105 lub wi\u0119cej liter. Najcz\u0119\u015bciej wybiera si\u0119 te, kt\u00f3re przewa\u017caj\u0105 w danym j\u0119zyku. Lipogramy nadaj\u0105 gotowej prozie albo poezji nietypowego rytmu, uwydatniaj\u0105cego si\u0119 w szczeg\u00f3lno\u015bci wtedy, gdy czytamy dane fragmenty na g\u0142os. S\u0105 te\u017c wdzi\u0119czn\u0105 zabaw\u0105 dla samych autor\u00f3w. Gdy nie mo\u017cna u\u017cy\u0107 popularnej samog\u0142oski, trzeba kombinowa\u0107. W gr\u0119 wchodz\u0105 uproszczenia, synonimy albo synekdochy. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Powie\u015b\u0107 bez liter <\/h3>\n\n\n\n

Stworzenie jednozdaniowego lipogramu to raczej bu\u0142ka z mas\u0142em. Co jednak, gdyby rozszerzy\u0107 go do postaci ksi\u0105\u017cki o standardowej d\u0142ugo\u015bci? To wyzwanie, przed kt\u00f3rym z naturalnych powod\u00f3w stan\u0119\u0142o niewielu tw\u00f3rc\u00f3w. Udane pr\u00f3by mo\u017cna by wyliczy\u0107 na palcach jednej r\u0119ki. Najpopularniejsza i najbardziej brawurowa z nich ukazuje si\u0119 w\u0142a\u015bnie nad Wis\u0142\u0105. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"\"
Ok\u0142adka ksi\u0105\u017cki \u201eZnikni\u0119cia\u201d Georgesa Pereca, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie ukazuje si\u0119 w Polsce. <\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Znikni\u0119cia<\/strong> <\/em>to ponadtrzystustronicowy lipogram Georgesa<\/strong> Pereca<\/strong> z 1967 roku. We Francji wydano go pod tytu\u0142em La Disparition<\/em><\/strong>. Jego polskim przek\u0142adem zaj\u0105\u0142 si\u0119 duet Ren\u00e9go Koelblena <\/strong>i Stanis\u0142awa Waszaka<\/strong>, za\u015b wydaniem \u2013 kameralna oficyna Lokator<\/strong>. Na kartach powie\u015bci detektywistycznej ani razu nie pada litera \u201ee\u201d, cho\u0107 to najpopularniejsza samog\u0142oska w j\u0119zyku Balzaca. Szacuje si\u0119, \u017ce zawiera j\u0105 nawet 85% nale\u017c\u0105cych do niego s\u0142\u00f3w. Zupe\u0142nie nie dziwi, \u017ce przet\u0142umaczenie takiego eksperymentu by\u0142o twardym orzechem do zgryzienia.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"\"
Ok\u0142adka ksi\u0105\u017cki \u201eLa Disparition\u201d Georgesa Pereca, kt\u00f3rego polskie t\u0142umaczenie w\u0142a\u015bnie si\u0119 ukaza\u0142o. <\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Pogrywa\u0107 z czytelnikiem <\/h3>\n\n\n\n

Ksi\u0105\u017ck\u0119 okre\u015bla si\u0119 jako jedno ze szczytowych osi\u0105gni\u0119\u0107 grupy literackiej OuLiPo<\/strong>. Perec do\u0142\u0105czy\u0142 do niej w 1967 roku, szybko przyswajaj\u0105c jej g\u0142\u00f3wne za\u0142o\u017cenia. Francuscy eksperymentatorzy wierzyli, \u017ce granice literatury s\u0105 umowne i nieustannie nale\u017cy je przekracza\u0107. Poematy i powie\u015bci tworzyli na podstawie matematycznych wzor\u00f3w i prawide\u0142. Cenili \u017carty s\u0142owne, kontrowersje oraz igranie ze sztucznymi j\u0119zykami. Lipogram, w kt\u00f3rym znika jedna z liter, \u0142atwo nazwa\u0107 tak\u0105 prowokacj\u0105. \u2013 Czytelnik mo\u017ce odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce pisarz sobie nim pogrywa, a nie, \u017ce zaprasza go do gry<\/em> \u2013 komentowa\u0142 powstanie Znikni\u0119\u0107 <\/em>ich autor.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"\"
Georges Perec, autor ksi\u0105\u017cki \u201eZnikni\u0119cia\u201d, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie ukazuje si\u0119 po polsku. <\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

W wydanej w\u0142a\u015bnie powie\u015bci warstwa j\u0119zykowa koresponduje z sam\u0105\u00a0fabu\u0142\u0105. G\u0142\u00f3wny bohater ksi\u0105\u017cki, Anton Voyl, cierpi na bezsenno\u015b\u0107\u00a0i zaczynaj\u0105 dr\u0119czy\u0107 go halucynacje. W ko\u0144cu niczym litery \u201ee\u201d znika w tajemniczy spos\u00f3b, wok\u00f3\u0142 czego oscyluje ca\u0142a intryga. \u2013 Zaczyna si\u0119 jak u Hitchcocka, od trz\u0119sienia ziemi, a potem napi\u0119cie ju\u017c tylko ro\u015bnie<\/em> \u2013 przekonuje<\/a> oficyna. My kupujemy to streszczenie i cieszymy si\u0119, \u017ce katalog dzie\u0142 Pereca po polsku wzbogaci\u0142 si\u0119 o kolejn\u0105 pozycj\u0119. Takich rzeczy nad Wis\u0142\u0105 stanowczo wydaje si\u0119 zbyt ma\u0142o. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czytelnicy nad Wis\u0142\u0105 czekali na t\u0119 powie\u015b\u0107 ponad p\u00f3\u0142 wieku. Tak d\u0142ugi okres nie by\u0142 jednak tylko wynikiem opiesza\u0142o\u015bci wydawc\u00f3w. Znikni\u0119cia Georgesa Pereca, jednego z najwybitniejszych eksperymentator\u00f3w XX wieku, by\u0142y nieziemsko twardym orzechem do zgryzienia dla t\u0142umaczy. Zanim przejdziemy do wydawniczej nowo\u015bci, cofnijmy si\u0119 do… Juliana Tuwima. W\u015br\u00f3d licznych dzie\u0142 czo\u0142owego skamandryty znajduje si\u0119 Pegaz d\u0119ba, czyli…<\/p>\n","protected":false},"author":63,"featured_media":91891,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_wpscppro_custom_social_share_image":0,"_facebook_share_type":"","_twitter_share_type":"","_linkedin_share_type":"","_pinterest_share_type":"","_linkedin_share_type_page":"","_instagram_share_type":"","_selected_social_profile":[]},"categories":[6677,29],"tags":[6314,6317,6315,6316,6318],"thb-sponsors":[],"class_list":["post-91881","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-news-miasto","category-news","tag-georges-perec","tag-lokator","tag-rene-koelblen","tag-stanislaw-waszak","tag-znikniecia","parent_cat_kultura"],"publishpress_future_action":{"enabled":false,"date":"2026-05-19 22:34:51","action":"change-status","newStatus":"draft","terms":[],"taxonomy":"category"},"publishpress_future_workflow_manual_trigger":{"enabledWorkflows":[]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/91881"}],"collection":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/users\/63"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=91881"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/91881\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":92164,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/91881\/revisions\/92164"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/media\/91891"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=91881"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=91881"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=91881"},{"taxonomy":"thb-sponsors","embeddable":true,"href":"https:\/\/goingapp.pl\/more\/wp-json\/wp\/v2\/thb-sponsors?post=91881"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}