Historia „śląskiej Erin Brockovich” zamieniona w serial. Dr Wadowska-Król walczyła z ołowicą

Ołowiane dzieci, których akcja toczy się na Górnym Śląsku w latach 70., zasilą katalog Netfliksa 11 lutego. W serialu główne role grają Joanna Kulig, Kinga Preis, Agata Kulesza, Michał Żurawski i Zbigniew Zamachowski.

Huta Metali Nieżelaznych Szopienice, położona w północno-wschodniej części Katowic, przez ponad ponad półtora wieku stanowiła przemysłową chlubę regionu i całej Polski. W latach świetności była największym ośrodkiem produkcji kadmu na świecie. Rokrocznie postawały tam dziesiątki tysięcy ton rozmaitych wyrobów z miedzi i mosiądzu: taśmy, blachy, płyty czy krążki. Zapewniała zatrudnienie wielu Ślązakom, którzy poza wynagrodzeniem otrzymywali zabezpieczenie socjalne: mieszkania przyzakładowe albo prawo do wcześniejszej emerytury.

Historia huty nie składa się jednak z samych sukcesów. Fabryka zaczęła osuwać się do niebytu na początku XXI wieku, gdy z państwowego przedsiębiorstwa przekształcono ją w prywatną spółkę akcyjną. W stan likwidacji została postawiona już w 2008 roku. Innym, równie palącym co rentowność problemem, który pojawił się znacznie wcześniej, było także zanieczyszczenie środowiska. Stężenie talu, szlamu cynkowego i ołowiu na terenach przyzakładowych kilkusetkrotnie przekraczało dopuszczalne normy. Aparat państwowy ignorował zagrożenie, zakładając atrapy filtrów na kominach. W pewnym momencie liczył się tylko zysk.

Ołów szkodliwy zwłaszcza dla dzieci

Bezpośrednią konsekwencją zaniedbań okazał się nagły wzrost przypadków ołowicy – choroby powodującej osłabienie, bezsenność, zaburzenia widzenia oraz uszkodzenia wewnętrznych narządów ciała. Szczególnie narażone były na nią dzieci, które poza wspomnianymi dolegliwościami uskarżały się na zaburzenia rozwoju i bóle kostne. Takie przejawy zatrucia metalami ciężkimi w latach 70. zauważyła u swoich pacjentów pediatrka Joanna Wadowska-Król.

Dzięki badaniom prowadzonym pod okiem prof. Bożeny Hager-Małeckiej Ślązaczka ustaliła skalę problemu i zaproponowała szereg jego rozwiązań. Choć wiele z nich, jak leczenie sanatoryjne w Istebnej czy Rabce oraz relokację rodzin mieszkających bezpośrednio przy hucie, wprowadzono z sukcesem, los ciągle kładł kłody pod nogi lekarki. Jej działaniom sprzeciwiała się PZPR, która żądała nawet całkowitego wycofania się z prac. Ujawnienie ich wyników podało bowiem w wątpliwość propagandowe przesłanie dygnitarzy.

Sama przeciw wszystkim

Postać zmarłej w 2023 roku badaczki doczekała się już licznych upamiętnień. Reportaż Ołowiane dzieci. Zapomniana epidemia poświęcił jej Michał Jędryka, a fabularyzowane książki: Marta Fox i Magdalena Majcher. Wnuczka lekarki, Agnieszka Cygan, wyreżyserowała inspirowany nią spektakl Matka Boska Szopienicka. Teraz, 11 lutego, katalog Netfliksa wzbogaci się zaś o serial Ołowiane dzieci. Reżyseruje go Maciej Pieprzyca, który jako rodowity katowiczanin nie po raz pierwszy sięga po historię osadzoną na Śląsku. W Barbórce przyglądał się najważniejszemu świętu górników, a Jestem mordercą poświęcił słynnemu wampirowi z Zagłębia.

– Historia epidemii ołowicy wśród śląskich dzieci i bohaterskiej postawy dr. Wadowskiej-Król jest na Górnym Śląsku żywa w naszej zbiorowej pamięci. Teraz pora, by przybliżyć ją całej Polsce. W końcu sytuacja, w której to jednostka w słusznej sprawie sprzeciwia się całemu aparatowi władzy to coś, z czym wciąż mamy do czynienia, w wielu miejscach na świecie – komentuje Pieprzyca. Nie bez powodu dziennikarze już teraz okrzyknęli produkcję mianem polskiej odpowiedzi na Erin Brockovich – biografii niezłomnej aktywistki, której zaangażowanie doprowadziło do wypłacenia największego w historii USA odszkodowania związanego z zatruciem środowiska.

Ołowiane dzieci. Kto w obsadzie?

W roli Wadowskiej-Król zobaczymy Joannę Kulig. – W swojej postaci zobaczyłam przede wszystkim uczciwość, niezwykłą odwagę, upór i bezkompromisowość. (…) To była praca fascynująca, intensywna i wyczerpująca, ale właśnie dzięki temu prawdziwa – komentuje aktorka. Poza nią w obsadzie nowości zobaczymy m.in. Kingę Preis, Agatę Kuleszę, Michała Żurawskiego, Mariana Dziędziela i Zbigniewa Zamachowskiego. Czyżby szykował nam się serialowy hit początku roku? Wszystko na to wskazuje.