Sw@da x Niczos, Buchwald… i kto jeszcze? Znamy zdobywców Paszportów „Polityki” 2025

Po raz trzeci w historii plebiscytu nagrodę wręczyła także publiczność. Zdobył ją 21-letni pianista Yehuda Prokopowicz, który niedawno zachwycił słuchaczy Konkursu Chopinowskiego.

W Polsce Nagrodę Literacką Nike otrzymują autorzy najlepszych książek, Fryderyki – płyt, zaś Orły – filmy. Ustanowione w 1993 roku Paszporty Polityki różnią się na ich tle dwoma zasadniczymi aspektami. Werdykt, co ustalił pomysłodawca wyróżnienia, nieżyjący już krytyk Zdzisław Pietrasik, nie ogranicza się do jednej dyscypliny sztuki. Poza tym ocenie poza konkretnym, nowym dziełem podlega to, czy jego autor dobrze rokuje i wytycza nowe szlaki w świecie kultury. Na liście wyróżnionych częściej od starych wyjadaczy goszczą dlatego debiutanci.

Dziewięcioro wspaniałych

Wczoraj, 11 stycznia, Paszporty Polityki wręczono już po raz 33. Galę w studiu Telewizji Polskiej im. Kamila Sipowicza poprowadzili dziennikarze Gabi Drzewiecka i Bartek Chaciński. Nagrody, podobnie jak w zeszłym roku, przyznano w siedmiu głównych kategoriach: film, scena, książka, sztuki wizualne, muzyka popularna, muzyka poważna i kultura cyfrowa. Poza tym ogłoszono nazwiska Kreatora Kultury i zwycięzcę głosowania czytelniczek i czytelników. Tym pierwszym okazał się Tomasz Lipiński – legenda rocka, współtwórca zespołów Brygada Kryzys, Tilt i Fotoness i kompozytor filmowy. Publiczność postawiła zaś na czarnego konia XIX Konkursu Chopinowskiego, 21-letniego pianistę Yehudę Prokopowicza. Choć dotarł tylko do półfinału, zachwycił słuchaczy brawurowymi wykonaniami mazurków.

Poniżej streszczamy, w czyje ręce trafiły wyróżnienia czołowego polskiego tygodnika opinii. Ze szczegółowymi opisami nagrodzonych zapoznacie się na oficjalnej stronie internetowej magazynu.

Muzyka: Sw@da x Niczos

Wokalistka Nika Jurczuk i producent Wiktor Szczygieł grają razem już od wielu lat, ale prawdziwym przełomem i szansą na wyjście poza niszę okazała się dla nich płyta #InDaWoods wydana w 2024 roku. Duet zgłosił zawarty na niej utwór Lusterka do krajowych preselekcji Konkursu Piosenki Eurowizji. Choć do Bazylei ostatecznie pojechała Justyna Steczkowska, artyści nie mogą mówić o porażce. Dzięki kandydaturze o ich niezwykle oryginalnej muzycznej propozycji, łączącej pozaeuropejskie klubowe brzmienia z poszanowaniem tradycji i języka podlaskiego, wreszcie dowiedziały się tłumy.

Film: Emi Buchwald

Po serii entuzjastycznie przyjętych shortów (Nauka, Heimat, Piękna łąka kwietna) reżyserka zadebiutowała w świecie pełnego metrażu. Wyszło jej chyba nie najgorzej, bo Nie ma duchów w mieszkaniu na Dobrej (w kinach od 13.03) zbiera same dobre recenzje, zdobyło sześć nagród na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni, a grający w nim Bartłomiej Deklewa, Izabella Dudziak i Karolina Rzepa mają szansę na Nagrodę im. Zbyszka Cybulskiego. Aktorzy portretują na dużym ekranie rodzeństwo wchodzące w dorosłość, które balansuje między próbą realizacji własnych planów a utrzymaniem więzi. Buchwald prowadzi ich z należytą uwagą i empatią.

Literatura: Stanisław Łubieński

Laureata gościliśmy już na łamach Going. MORE jako jednego ze współorganizatorów Mistrzostw Polski w Naśladowaniu Ptaków z ramienia Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków. Poza aktywnością ornitologiczną Łubieński od lat pisze książki i to za tą część działalności został nagrodzony. W ubiegłym roku wydał Drugie życie Czarnego Kota – poruszającą, poetycką historię o dialogu natury wnikającej w tkankę miejską. Autor porzuca antropocentryczne spojrzenie i oddaje głos zapomnianym mieszkańcom Warszawy: roślinom, ptakom czy dzikim zwierzętom.

Teatr: Katarzyna Minkowska

– Za teatr nowoczesny formalnie, realizowany z rozmachem i wciągający, z ducha psychoterapeutyczny, ale niepozbawiony poczucia humoru i dystansu – przeczytamy w uzasadnieniu jej wyboru. Sami do tego werdyktu dodalibyśmy jeszcze jeden argument: lekkość, z jaką reżyserka żongluje różnymi konwencjami i tematami. Potrafi przenieść na deski teatru klasyk Bergmana (Sceny z życia małżeńskiego), opowiedzieć historię widzom w różnym wieku (Człowiek jaki jest, każdy widzi) i… wyreżyserować pożegnalne koncerty Quebonafide na PGE Narodowym.

Sztuki wizualne: Ant Łakomsk

Absolwentka malarstwa na warszawskiej ASP należy do najoryginalniejszych artystek młodego pokolenia. Może pochwalić się udziałem w finale konkursów Young Art Prize i Bielska Jesień. Wystawą Camille w galerii Turnus, nawiązującą do dorobku Williama Morrisa, Carlo Scarpy i Marca Camille Chaimowicza, zachwyciła zaś publiczność ubiegłorocznego Warsaw Gallery Weekend. Prace Łakomsk urzekają niejednoznacznością, kipią od mroku i skłaniają do kontemplacji.

Kultura cyfrowa: Tomasz Kisilewicz z 11 bit studios

Studio 11 bit studios zdążyło już zapisać się w historii polskiego gamingu takimi tytułami jak Anomaly, Frostpunk czy umieszczonym w kanonie lektur This War of Mine. W ubiegłym roku poszerzyło swoje portfolio o The Alters, którego reżyserem jest właśnie Kisilewicz. Akcja gry rozgrywa się na obcej, nieprzyjaznej człowiekowi planecie, gdzie trafia Jan Dolski – jedyny ocalały po awaryjnym lądowaniu statku kosmicznego. Aby przetrwać, mężczyzna musi tworzyć alternatywne wersje siebie i z nimi współpracować, co ubogaca survivalową narrację o refleksje nad istotą tożsamości.

Muzyka poważna: Aleksandra Słyż

Kompozytorka, sound designerka i reżyserka dźwięku łączy w swojej praktyce dwa podejścia. Z jednej strony bada, co powstaje ze zderzenia syntezatorów modularnych i instrumentów akustycznych. Z drugiej – tworzy interaktywne systemy sonifikacyjne tłumaczące na język dźwięków bodźce, które pozornie nie mają prawa znaleźć się na partyturze. O tak eksperymentatorskim zacięciu przypomniała ostatnio na ciężkiej, dronowej płycie GHSTING nagranej z Alex Freiheit (Siksa).