Ali Smith: autorka „Gliff” to szkocka wizjonerka

Powieść Gliff autorstwa Ali Smith trafnie pokazuje napięcia współczesnego świata – zwłaszcza w kontekście rosnącej roli technologii i systemów opartych na danych. To książka, która pozwala spojrzeć na nadchodzące zmiany z bardziej krytycznej i uważnej perspektywy.

Ali Smith: ze Szkocji na szczyt

Urodzona w 1962 roku w Inverness Ali Smith od początku była przeznaczona światu literatury. W Aberdeen zgłębiała filologię angielską, by później objąć posadę wykładowczyni. Uniwersyteckie ramy okazały się jednak zbyt ciasne, by mogła pielęgnować wyobraźnię. Zdecydowała się więc poświęcić pisarstwu. Autorka ma na swoim koncie ma 14 powieści, 5 zbiorów opowiadań oraz kilka sztuk teatralnych. Poszczególne prace przyniosły jej liczne nominacje i nagrody literackie, w tym Women’s Prize for Fiction i Orwell Prize. Czterokrotnie trafiała też do finału Nagrody Bookera.

Mimo ogromnego sukcesu Ali Smith pozostaje wierna swoim ideałom. Jej twórczość stanowi połączenie klasycznej powieści, eseju i dramatu. Pisarka tworzy intrygujące fabuły, w których przewijają się wątki konstruowania opowieści. Odważnie przesuwa poszczególne znaczenia, pracując z metaforami, symbolami czy samą semantyką. Osoba czytająca jest częścią tego procesu. Dokładając do książki swoje doświadczenia i rozpoznania, wprawia w ruch tak delikatną maszynerię. Co ciekawe, poprzednia powieść Ali Smith, Jak być jednym i drugim, ukazała się w dwóch wariantach, różniących się kolejnością rozdziałów. To przypadek sprawia, że zaczynamy tę historię albo w XV, albo XX wieku. 

Język jako narzędzie kontroli

W swojej nowej książce – pierwszej części dyptyku – Smith opowiada o losach rodzeństwa próbującego przetrwać na marginesie nieustannie inwigilowanego społeczeństwa. Zamiast tworzyć bliżej nieokreśloną dystopię, autorka skupia się na pokazaniu, że opisywania przez nią przemoc jest bardzo blisko nas. Że granica między tym, co oswojone, a tym, co niebezpieczne, bywa niepokojąco porowata.

Taka strategia artystyczna towarzyszy Ali od lat. Świetnie widzimy to też w głośnym cyklu powieści inspirowanym porami roku: Jesień, Zima, Wiosna, Lato. Pisarka udowodniła w nim, że literatura może (musi?) być czujna i reagować na zmiany społeczne. Każda z tych książek powstawała w ścisłym dialogu z aktualnymi wydarzeniami – od konsekwencji Brexitu, przez kryzys migracyjny, aż po rozmaite napięcia społeczne i polityczne w Europie.

Samo słowo gliff wywodzi się z kolei ze szkockiego. Oznacza ulotny moment, nagły błysk, przelotne spojrzenie. To coś głęboko ludzkiego, trochę jak ślad ciała odciśnięty na piasku czy wiersz, na który natkniemy się przypadkiem. Takiego doświadczenia możemy zupełnie nie zarejestrować. Bywa jednak, że zmieni bieg naszego życia. Czy lektura Gliff zmieni wasze życie? Musicie przekonać się sami.